Banki i rynek międzybankowy — rdzeń globalnego rynku walutowego
9,6 biliona dolarów dziennie — tyle przepływa przez rynek walutowy (BIS, kwiecień 2025). Większość tych pieniędzy przechodzi przez ręce kilkudziesięciu banków, które jednocześnie kwotują ceny, zarządzają ryzykiem i rozliczają transakcje. To one tworzą rynek międzybankowy — warstwę, której trader detaliczny nigdy nie zobaczy, ale od której zależy każda cena na jego ekranie.
- Rynek międzybankowy to sieć kilkudziesięciu dużych banków, które kwotują sobie nawzajem ceny walut i handlują bezpośrednio lub przez platformy elektroniczne. Nie ma jednej giełdy — jest sieć bilateralnych relacji kredytowych.
- Kilka banków kontroluje większość obrotów FX — Deutsche Bank, UBS i JPMorgan na szczycie (ranking Euromoney 2025, by volume). Top 5 dealerów odpowiada wg szacunków za ponad połowę globalnego handlu walutowego. Koncentracja rośnie od dwóch dekad.
- Banki zarabiają na spreadzie, ale coraz więcej na internalizacji — zamiast wysyłać zlecenia klientów na zewnętrzny rynek, dopasowują je wewnętrznie, oszczędzając na kosztach i zmniejszając ślad rynkowy.
- Dwie platformy stanowią rdzeń price discovery — EBS (CME Group) dla EUR/USD, USD/JPY, USD/CHF i Reuters Matching (LSEG) dla GBP/USD, AUD/USD, USD/CAD. Reszta handlu przechodzi przez platformy jednobankowe i wielobankowe.
- CLS rozlicza płatności o wartości ponad 7 bln USD dziennie w 18 walutach w systemie payment-versus-payment (PvP), eliminując ryzyko rozliczeniowe (Herstatt risk). Uwaga: to wartość rozliczanych instrukcji płatniczych, nie wolumen handlu — średni dzienny wolumen transakcji trafiających do CLS to ok. 2 bln USD. Infrastruktura nadzorowana przez 23 banki centralne.
1. Czym jest rynek międzybankowy
1.1. Nie giełda — sieć relacji
Rynek walutowy nie ma centralnego parkietu. Nie ma jednej ceny, jednego arkusza zleceń, jednej instytucji rozliczeniowej. Zamiast tego jest sieć bilateralnych relacji między bankami — każdy bank kwotuje ceny innym bankom, z którymi ma podpisaną umowę kredytową (ISDA), i handluje z nimi bezpośrednio lub przez platformy elektroniczne.
Tę sieć nazywamy rynkiem międzybankowym (interbank market). To najgłębsza i najważniejsza warstwa rynku FX — tu powstają ceny, od których zaczynają się kwotowania na wszystkich niższych poziomach: platformach wielobankowych, brokerach instytucjonalnych i wreszcie platformach detalicznych.
BIS definiuje uczestników swojego Triennial Survey jako „reporting dealers" — duże banki komercyjne i inwestycyjne. W ankiecie 2025 uczestniczyło ponad 1100 takich instytucji z 52 krajów. Ważne zastrzeżenie: to uczestnicy ankiety, nie lista aktywnych market makerów — wiele z tych firm handluje sporadycznie lub wyłącznie z klientami korporacyjnymi. Rdzeń rynku, czyli banki, które rzucają ceny na interbank w trybie ciągłym, jest znacznie węższy — to może 20–30 instytucji globalnie.
1.2. „Reporting dealers" — kto tak naprawdę tworzy rynek
Termin „interbank" jest dziś trochę mylący — rynek od dawna przestał być wyłącznie „między bankami". Handlują na nim również niebankowe firmy tradingowe (tzw. principal trading firms, PTF) — jak XTX Markets czy Citadel Securities — oraz instytucje korzystające z dostępu prime brokerskiego. Banki wciąż jednak stanowią trzon tej sieci, bo dysponują czymś, czego inni uczestnicy nie mają: bilateralnymi liniami kredytowymi z innymi bankami.
Bez linii kredytowej nie wchodzisz na interbank. Każda transakcja FX spot generuje ekspozycję rozliczeniową do T+2 — przez dwa dni robocze obie strony mają do siebie ryzyko kredytowe. Jeśli kontrahent zbankrutuje przed rozliczeniem, masz stratę. Dlatego banki handlują tylko z tymi, którym ufają — a zaufanie mierzy się w limitach przyznawanych przez departamenty ryzyka.
2. Hierarchia — nie każdy bank jest równy
2.1. Top dealerzy: ranking Euromoney 2025
Co roku Euromoney publikuje ranking największych banków FX — na podstawie ankiet wśród uczestników rynku, danych wolumenowych i competitive intelligence. To nie twardy rejestr (rynek FX jest OTC, nie ma jednej bazy obrotów), ale najlepszy publicznie dostępny proxy udziałów rynkowych. W 2025 r. potwierdzona czołówka:
| # | Bank | Uwagi |
|---|---|---|
| 1 | Deutsche Bank | Lider rankingu 2025 — historycznie dominujący w FX, mocny w elektronicznym kwotowaniu i walutach EM |
| 2 | UBS | Po przejęciu Credit Suisse (2023) znacząco wzmocnił pozycję; platforma Neo |
| 3 | JPMorgan | Best FX Market Maker wg Euromoney FX Awards 2024; lider w opcjach FX |
| 4–5 | Citi, Barclays | Stale w ścisłej czołówce; kolejność zmienia się z roku na rok. Pełna lista top 30 w raporcie Euromoney (dostęp płatny) |
Pozycje w rankingu tasują się regularnie — w 2021 na szczycie był JPMorgan, w 2017 — Citi. Ale top 5–6 to od lat te same nazwy. Pod nimi: Goldman Sachs, HSBC, BNP Paribas, Bank of America, State Street.
2.2. Koncentracja rynku i co z niej wynika
W 2005 r. pięć największych banków kontrolowało 39% globalnych obrotów FX. W 2013 — już 53% (dane Greenwich Associates). Trend koncentracji trwa. Przyczyna jest prosta: technologia kosztuje. Zbudowanie i utrzymanie platformy elektronicznej zdolnej do kwotowania setek par walutowych z latencją poniżej milisekundy wymaga inwestycji rzędu setek milionów dolarów rocznie. Mniejsze banki nie są w stanie tego udźwignąć.
Fuzje przyspieszają proces. Przejęcie Credit Suisse przez UBS w 2023 r. połączyło dwóch czołowych dealerów FX w jedną instytucję. Kilka lat wcześniej fuzja Refinitiv z LSEG skonsolidowała infrastrukturę handlową.
Co to oznacza dla rynku? Większa koncentracja ma dwie strony. Z jednej — głębsza płynność i węższe spready od top dealerów. Z drugiej — ryzyko systemowe: awaria jednego z pięciu wielkich banków mogłaby zatrzymać znaczną część globalnego handlu walutowego.
2.3. Banki regionalne i ich rola
Rynek FX nie składa się wyłącznie z globalnych gigantów. Banki regionalne odgrywają istotną rolę w swoich walutach lokalnych. Skandinaviska Enskilda Banken (SEB) i Nordea dominują w koronach skandynawskich. Standard Chartered i HSBC mają najgłębszą płynność w walutach azjatyckich EM. PKO BP i mBank są kluczowymi market makerami w parach z PLN — choć ich globalny udział jest marginalny, to w EUR/PLN ich rola jest nieproporcjonalnie duża.
Banki regionalne pełnią funkcję pomostu: zbierają flow od lokalnych klientów (eksporterów, importerów, funduszy emerytalnych) i przekazują go dalej do globalnych dealerów. W ten sposób lokalna gospodarka łączy się z globalnym rynkiem walutowym.
W Triennial Survey BIS 2025 dane z Wielkiej Brytanii zebrało zaledwie 51 instytucji — głównie banki komercyjne i inwestycyjne. Te 51 firm obsługuje rynek o dziennym obrocie 4,7 bln USD — 38% globalnego handlu FX. Przeciętny obrót na instytucję to ponad 90 mld USD dziennie. Małe instytucje nie uczestniczą w ankiecie, bo ich transakcje i tak są rejestrowane przez większych kontrahentów.
3. Jak bank kwotuje cenę
3.1. Market making — zarabianie na spreadzie
Bank-dealer na rynku FX jest market makerem: jednocześnie rzuca cenę kupna (bid) i sprzedaży (ask) i jest gotów zawrzeć transakcję po obu stronach. Spread między bid a ask to jego wynagrodzenie — za to, że stoi po drugiej stronie i absorbuje ryzyko, kiedy klient chce kupić lub sprzedać.
Na EUR/USD w szczycie sesji londyńsko-nowojorskiej spread międzybankowy schodzi do ułamków pipsa (0,1–0,3 pipsa na EBS). Dealer kwotujący spread 0,2 pipsa na transakcji 10 mln USD zarabia ok. 200 USD. Niewiele? Przy setkach takich transakcji dziennie kwoty się kumulują — a do tego dochodzą mark-upy dla klientów końcowych.
Market making nie jest usługą charytatywną. Bank podejmuje realne ryzyko: po zawarciu transakcji ma otwartą pozycję, którą musi zarządzić. Jeśli klient kupił od banku 50 mln EUR, bank jest teraz short 50 mln EUR — i musi zdecydować, czy zabezpieczyć pozycję od razu (hedging), poczekać na klienta z odwrotnym zleceniem (warehousing) czy rozłożyć hedging w czasie algorytmem. Zła decyzja przy zmiennym rynku potrafi wymazać zysk z całego dnia.
3.2. Zarządzanie pozycją i ryzykiem
Dealer FX dąży do tego, żeby na koniec dnia być flat — bez otwartej pozycji netto. W badaniu Lyonsa (2001, MIT Press) typowy dealer na USD/DEM wykonywał ok. 270 transakcji dziennie o łącznym wolumenie 1,2 mld USD i zamykał dzień z pozycją bliską zeru. Mediana spreadu wynosiła 3 pipsy — dziesięciokrotnie więcej niż dziś.
Zarządzanie pozycją to gra na kilku frontach jednocześnie. Dealer reguluje cenę — jeśli ma za dużo euro, lekko obniża bid i ask, żeby przyciągnąć sprzedających i odepchnąć kupujących. Subtelne przesunięcie o 0,1 pipsa potrafi zmienić kierunek napływającego flow. Równolegle składa zlecenia na platformach elektronicznych (EBS, Reuters Matching). A kiedy trzeba szybko pozbyć się dużej pozycji — dzwoni do innego dealera albo pisze na czacie.
W badaniach Oslera, Mende i Menkhoffa (JIMF, 2011) wykazano, że dealerzy częściej wychodzą na rynek międzybankowy po transakcjach z klientami finansowymi (hedge fundy, asset managerowie) niż po transakcjach z korporacjami. Powód: klienci finansowi częściej handlują na podstawie informacji — ich zlecenia niosą „sygnał" o kierunku rynku, więc dealer chce szybko pozbyć się ryzyka.
3.3. Internalizacja — dlaczego EBS traci wolumen
Największe banki obsługują tysiące klientów dziennie. Jeden chce kupić 20 mln EUR, inny chce sprzedać 15 mln EUR. Zamiast wysyłać oba zlecenia na zewnętrzny rynek, bank dopasowuje je wewnętrznie — internalizuje. Pozostałe 5 mln EUR hedguje na interbanku.
Problem pojawia się, gdy flow jest jednostronny. W dniu ogłoszenia taryf celnych — powiedzmy, kwiecień 2025 — prawie wszyscy klienci chcą kupić dolara. Internalizacja nie działa, bo nie ma „drugiej strony" wewnątrz banku. Bank musi wyjść na venue albo zadzwonić do innego dealera. Wtedy spready rosną, bo każdy bank ma ten sam problem — wszyscy szukają kontrahenta, nikt nie chce być po drugiej stronie.
Internalizacja zmieniła rynek FX fundamentalnie. Według danych BIS i analiz Schrimpfa i Sushko (BIS Quarterly Review, 2019), wolumen na platformach międzybankowych (EBS, Reuters Matching) spadał przez lata — nie dlatego, że rynek się kurczył, ale dlatego, że banki coraz więcej flow obsługiwały wewnętrznie. Udział EBS w obrotach spot spadł z ok. 60% w 2011 r. do ok. 20% w 2014 r.
Dla banku internalizacja to oszczędność: nie płaci opłat platformowych, nie ujawnia swojej pozycji na rynku, nie zostawia „śladu" (market footprint), który mogliby wykorzystać algorytmy konkurencji. Dla rynku jako całości jest to bardziej niejednoznaczne — internalizacja redukuje widoczną płynność na platformach publicznych, co może utrudniać price discovery w okresach stresu.
Raport BIS z grudnia 2025 potwierdził, że w kwietniu 2025 dealerzy „wykazali większą zdolność do internalizacji transakcji klientów niż w poprzednich latach" — i że ta internalizacja pomogła utrzymać porządek na rynku mimo podwyższonej zmienności wokół amerykańskich taryf celnych.
Kiedy Deutsche Bank lub JPMorgan internalizują 80–90% flow na głównych parach walutowych, ich platformy jednobankowe (Autobahn, Execute) funkcjonują jak wewnętrzne dark poole. Klient składa zlecenie — bank dopasowuje je z innym klientem, nigdy nie wysyłając go na rynek. Cena jest lepsza (węższy spread), ślad rynkowy zerowy. Ale klient nie widzi, z kim handluje, bo drugą stroną jest sam bank.
4. Gdzie handlują banki — platformy i venue
4.1. EBS i Reuters Matching — „primary venues"
Przez dekady rynek międzybankowy miał dwa filary: EBS (Electronic Broking Services, dziś EBS Market, część CME Group) i Reuters Matching (dziś Refinitiv Matching, część London Stock Exchange Group). Oba to anonimowe platformy typu CLOB (central limit order book) — dealerzy składają zlecenia kupna i sprzedaży, system dopasowuje je automatycznie.
Podział między nimi jest historyczny. EBS tradycyjnie dominuje w EUR/USD, USD/JPY, EUR/JPY, USD/CHF — parach „europejskich" i jenowych. Reuters Matching — w GBP/USD, AUD/USD, USD/CAD, NZD/USD i walutach skandynawskich. Podział sięga lat 90. Dziś, po dwóch dekadach internalizacji i rosnącej roli platform jednobankowych, udział EBS i Reuters Matching w łącznych obrotach jest niższy niż kiedyś — ale obie platformy wciąż pełnią kluczową rolę w price discovery.
Kiedy zmienność rośnie i internalizacja staje się trudniejsza (bo flow jest jednostronny — wszyscy chcą kupić dolara albo wszyscy chcą go sprzedać), dealerzy wracają na platformy publiczne, żeby znaleźć kontrahentów. W tym sensie EBS i Reuters to „wentyle bezpieczeństwa" rynku — gdy w banku wysycha własna płynność, idzie się tam.
Ale nawet primary venues mogą zawieść. 15 stycznia 2015 r. SNB (Szwajcarski Bank Narodowy) bez ostrzeżenia zniósł podłogę na EUR/CHF na poziomie 1,20. Na platformie EBS przez kilkadziesiąt sekund nie było dosłownie żadnej ceny dla EUR/CHF — dealerzy masowo wycofali kwotowania, bo nikt nie wiedział, gdzie jest dno. Kurs spadł z 1,20 do 0,85 w ciągu minut, zanim odbił do ok. 1,04. Ten dzień — zwany na rynku „Frankogeddonem" — pokazał, że nawet na najgłębszym interbanku płynność jest obietnicą, nie gwarancją.
4.2. Platformy jednobankowe i wielobankowe
Platformy jednobankowe (SBP — single-bank platforms) to elektroniczne systemy kwotowania uruchamiane przez poszczególne banki. JPMorgan ma Execute, Deutsche Bank — Autobahn, Citi — Velocity, UBS — Neo, Barclays — BARX. Klient loguje się na platformę konkretnego banku, widzi jego ceny i handluje wyłącznie z tym bankiem.
SBP to główne narzędzie internalizacji. Bank widzi cały swój flow na jednym ekranie i optymalizuje kwotowania w czasie rzeczywistym. Klientom oferuje węższe spready niż na rynku otwartym — bo może dopasować ich zlecenia wewnętrznie.
Platformy wielobankowe (MBP — multi-bank platforms) agregują kwotowania od wielu banków w jednym interfejsie. Klient widzi ceny od kilkunastu dostawców i wybiera najlepszą. Do największych należą: FXall (LSEG), 360T (Deutsche Börse), Currenex (Refinitiv), Bloomberg FXGO i Hotspot (Cboe).
MBP to naturalne środowisko dla buy-side — asset managerów, funduszy emerytalnych, korporacji — które chcą porównywać ceny bez zobowiązywania się do jednego banku. Dla banków MBP to kanał dystrybucji, ale i pole konkurencji: klient widzi 15 cen obok siebie i wybiera najtańszą.
4.3. Głos vs elektronika — co przetrwało
Handel elektroniczny dominuje — stanowi ok. 59% obrotów FX według danych BIS z 2025 r., tyle samo co w 2022. Ale głos nie zniknął. Transakcje telefoniczne (voice) wciąż odpowiadają za ponad 40% rynku.
Dlaczego? Bo nie wszystko da się zrobić na ekranie. Duża transakcja spot (powyżej 100 mln USD) złożona elektronicznie „poruszy rynek" — algorytmy wykryją zlecenie i przesuną cenę, zanim całość się zrealizuje. Przez telefon dealer może negocjować cenę za całość, utrzymując ją w tajemnicy. Przy instrumentach takich jak opcje barierowe, egzotyczne swapy czy forwardy na waluty EM, voice wciąż jest jedynym sposobem — bo te produkty nie mają standaryzowanych cen elektronicznych.
Dane BIS z 2025 r. pokazują, że elektronizacja jest nierówna: na EUR/USD spot udział handlu elektronicznego przekracza 80%. Na egzotykach jak USD/TRY czy USD/ZAR spada poniżej 40%. A na opcjach walutowych — poniżej 20%. Generalna cyfra „59%" to średnia, która ukrywa fundamentalnie różne światy: w pełni zautomatyzowany spot na głównych parach i prawie ręczny handel derywatami na walutach EM.
5. Kredyt i rozliczenia — niewidzialna infrastruktura
5.1. Linie kredytowe — bilet wstępu na interbank
Żeby handlować na rynku międzybankowym, bank potrzebuje czegoś więcej niż pieniędzy — potrzebuje linii kredytowej od kontrahenta. Linia kredytowa to limit, do którego bank A jest gotów mieć otwartą ekspozycję na bank B. Ustala ją departament ryzyka na podstawie ratingu, kapitału, historii i relacji.
Na platformie EBS dealer widzi ceny — ale tylko od banków, z którymi ma aktywną linię kredytową. Jeśli bank A nie ma linii z bankiem B, ceny banku B są dla niego niewidoczne. To czyni rynek międzybankowy siecią zaufania, nie anonimowym rynkiem. I dlatego kryzysy finansowe tak mocno uderzają w FX: kiedy banki zaczynają wątpić w wypłacalność kontrahentów, cofają linie kredytowe — i płynność znika.
Relacje kredytowe definiuje się w ramach umów ISDA (International Swaps and Derivatives Association) — standardowej dokumentacji dla transakcji OTC. ISDA określa warunki rozliczenia, definicje zdarzeń kredytowych i mechanizmy nettingu (kompensowania wzajemnych zobowiązań).
5.2. CLS — jak działa rozliczenie walutowe
Transakcja FX spot składa się z dwóch „nóg": bank A płaci walutę X, bank B płaci walutę Y. Obie nogi rozliczają się w T+2. Problem: co jeśli bank A zapłacił, ale bank B zbankrutował przed wysłaniem swojej płatności?
W 1974 r. dokładnie tak zbankrutował Bankhaus Herstatt (o czym za chwilę). Odpowiedzią jest CLS (Continuous Linked Settlement) — system rozliczeniowy uruchomiony w 2002 r., który działa w trybie payment-versus-payment (PvP): obie nogi rozliczają się jednocześnie albo nie rozliczają się wcale.
Skala CLS jest imponująca — choć łatwo o pomieszanie pojęć. CLS rozlicza instrukcje płatnicze o wartości ok. 7–8 bln USD dziennie (w H1 2025 średnio 7,9 bln USD wg danych CLS; w dniach szczytu — ponad 19 bln USD, rekord z 2024 r.). To nie jest wolumen handlu: średni dzienny wolumen transakcji trafiających do CLS to ok. 2 bln USD (dane IMF GFSR, październik 2025). Różnica wynika z multilateralnego nettingu i wielokrotnego rozliczania tych samych pozycji. System obsługuje 18 walut, 76 banków-członków i ponad 38 000 uczestników pośrednich.
Kluczowa technologia to właśnie ten multilateralny netting: zamiast rozliczać każdą transakcję osobno, CLS oblicza bilans netto między wszystkimi uczestnikami i wymaga wpłaty tylko różnicy. Wymagane finansowanie to ok. 0,4% rozliczonej wartości — redukcja o ponad 96%. CLS jest nadzorowany przez Fed jako „systemically important financial market utility" (SIFMU) i podlega kontroli 23 banków centralnych.
5.3. Ryzyko Herstatt — dlaczego to powstało
26 czerwca 1974 r. niemiecki regulator zamknął Bankhaus Herstatt — mały bank z Kolonii, który stracił fortunę na spekulacji walutowej. Problem: w momencie zamknięcia kilka banków amerykańskich już wysłało marki niemieckie do Herstattu, ale nie otrzymało jeszcze dolarów. Różnica stref czasowych (Herstatt zamknięto o 15:30 czasu Frankfurt, przed otwarciem rozliczeń w Nowym Jorku) spowodowała, że płatności dolarowe nigdy nie nadeszły.
Straty kontrahentów wyniosły ok. 620 mln DEM (równowartość ok. 200 mln USD). Co gorsza, efekt domina zablokował system rozliczeniowy CHIPS (Clearing House Interbank Payments System) w USA na kilka godzin — bo banki przestały wysyłać płatności, nie wiedząc, czy dostaną swoje.
Bankhaus Herstatt zatrudniał 80 osób i był w skali rynku mikroskopijny. Ale jego upadek ujawnił systemową lukę: brak synchronizacji rozliczeń walutowych między strefami czasowymi. Dlatego ryzyko to do dziś nosi jego nazwę — Herstatt risk. I dlatego powstał CLS.
CLS rozlicza 18 walut — ale na świecie jest ich 180. Waluty EM (INR, BRL, KRW, PLN) wciąż rozliczają się poza CLS. BIS szacował w 2019 r., że transakcje z walutą spoza CLS osiągnęły 1,25 bln USD dziennie. Dla nich CLS uruchomił CLSNet — serwis bilateralnego nettingu w ponad 120 walutach. To nie PvP, ale istotna redukcja ekspozycji — w H1 2025 CLSNet obsługiwał średnio 169 mld USD dziennie.
6. FX Global Code — reguły gry
Rynek walutowy przez dekady funkcjonował na zasadzie „dżentelmeńskich umów" — regionalnych kodeksów postępowania, nieskoordynowanych i nieegzekwowalnych. Wszystko zmieniły skandale z lat 2013–2014, kiedy wyszło na jaw, że dealerzy w kilku dużych bankach manipulowali fixingiem WM/Reuters i zmawiali się na czatach. Kary sięgnęły miliardów dolarów — Citi, JPMorgan, Barclays, UBS i RBS zapłaciły łącznie ponad 10 mld USD.
W odpowiedzi BIS powołał grupę roboczą, która w maju 2017 r. opublikowała FX Global Code — zestaw 55 zasad dobrej praktyki dla rynku walutowego. Kodeks został zaktualizowany w 2021 r. (11 zmienionych zasad) i ponownie w grudniu 2024 r. (dodano m.in. „hierarchię metod" ograniczania ryzyka rozliczeniowego).
FX Global Code obejmuje sześć filarów: etykę, governance, egzekucję, wymianę informacji, zarządzanie ryzykiem i rozliczenia. Nie ma mocy prawnej — to kodeks dobrowolny. Ale banki centralne z 20 krajów zachęcają (a czasem wymuszają) sygnatariuszy do podpisania Statement of Commitment. Na globalnym rejestrze jest ponad 1100 podmiotów. W praktyce: jeśli bank nie podpisał FX Global Code, duża instytucja buy-side dwa razy się zastanowi, zanim z nim zahandluje.
Kluczowe zasady z perspektywy tego artykułu to m.in. Principle 9 (transparentność mark-up), Principle 11 (pre-hedging — kiedy dealer może zabezpieczać się przed realizacją zlecenia klienta), Principle 17 (last look — prawo dealera do odrzucenia transakcji po złożeniu zlecenia przez klienta) i Principle 35 (redukcja ryzyka rozliczeniowego, preferencja PvP).
Kiedy klient klika cenę na platformie dealera, transakcja nie jest natychmiastowa. Dealer ma prawo do last look — krótkiego okna (zwykle 5–200 ms), w którym może odrzucić zlecenie, jeśli rynek się ruszył. Oficjalnie to ochrona przed toksycznym flow (algorytmy, które klikają cenę, która już wygasła). W praktyce bywała nadużywana — banki odrzucały zlecenia korzystne dla klienta, akceptując tylko te korzystne dla siebie. FX Global Code (zasada 17) nałożył ograniczenia: last look nie może być asymetryczny, a dealer musi ujawnić, czy go stosuje.
7. Jak zmienia się rola banków
Rola banków na rynku FX zmienia się od lat. Nie w jednym kierunku — raczej na kilku frontach jednocześnie.
Od spekulanta do dystrybutora ryzyka. Dwadzieścia lat temu dealer FX w dużym banku trzymał pozycje godzinami, czekając na lepszą cenę. Dziś jest głównie dystrybutorem ryzyka: przyjmuje flow od klienta, internalizuje co się da, resztę natychmiast hedguje algorytmicznie. Czas trzymania pozycji skrócił się z godzin do sekund. Zyski przesunęły się ze spekulacji na technologię — kto ma lepszy pricing engine, ten zgarnia flow.
Niebankowi gracze wchodzą na plac zabaw banków. XTX Markets, Citadel Securities, Jump Trading — to principal trading firms (PTF), nie banki, ale rzucają ceny na platformach wielobankowych na równi z dealerami. XTX regularnie pojawia się w top 3–5 dostawców płynności w spot FX wg EBS i 360T. Nie mają linii kredytowych — handlują przez prime brokerów (temat kolejnego artykułu). Dla banków to presja: musisz kwotować ciasno, bo obok Ciebie kwotuje algorytm, który nie płaci bonusów dealerom i nie utrzymuje dealing roomu.
Intragroup trading rośnie. BIS Quarterly Review z grudnia 2025 wskazuje, że dealerzy w kwietniu 2025 r. częściej niż wcześniej korzystali z handlu wewnątrzgrupowego — między oddziałami tego samego banku w Londynie, Nowym Jorku i Singapurze. To internalizacja na poziomie grupy kapitałowej: europejski desk „przekazuje" pozycję azjatyckiemu deskowi tego samego banku, zamiast hedgować ją na rynku.
Pricing engine zamiast telefonu. Algorytmy kwotujące generują ceny automatycznie — dostosowując spread do pozycji banku, profilu klienta (czy to „toksyczny" hedge fund, czy przewidywalny korporacyjny flow?), zmienności rynkowej i pory dnia. Dealer nadal siedzi na deskiem, ale jego rola przesunęła się z „podejmowania decyzji" na „nadzorowanie maszyny". Na wielu deskach spot FX w top bankach człowiek wkracza ręcznie tylko w sytuacjach ekstremalnych — flash crash, komunikat banku centralnego, awaria systemu.
8. Co to wszystko zmienia, jeśli handlujesz na detalicznej platformie
Jeśli handlujesz na MetaTrader lub cTrader u brokera detalicznego, rynek międzybankowy jest od Ciebie oddalony o kilka warstw. Twój broker otrzymuje ceny od dostawców płynności (banków lub PTF), dodaje marżę i przekazuje je na Twój ekran. To jest normalne i legalne — ale warto wiedzieć, co z tego wynika.
Spread, który widzisz, to efekt końcowy kilku warstw marży i zarządzania ryzykiem. Dealer na interbanku kwotuje EUR/USD ze spreadem 0,1–0,2 pipsa. Twój broker pokazuje Ci 0,8–1,5 pipsa. Różnica to koszt prime brokera, marża brokera i ewentualnie prowizja. Nie jest to oszustwo — to łańcuch dystrybucji, taki sam jak w każdym innym biznesie.
Broker market maker (B-book) może handlować „przeciwko Tobie" — w tym sensie, że sam jest drugą stroną Twojej transakcji i nie przekazuje jej na rynek. Tak długo, jak ceny są rynkowe i egzekucja uczciwa, to legalny model (i często tańszy dla klienta niż ECN). Ale konflikt interesów istnieje i warto o nim wiedzieć. Szczegóły — w artykule o rynku detalicznym.
Znajomość interbanku nie zmieni Twoich wejść i wyjść z pozycji. Ale zmienia perspektywę: wiesz, dlaczego spread się rozszerza o 3:00 w nocy, dlaczego przy NFP cena „przeskakuje" Twój stop loss, i dlaczego Twój broker kwotuje EUR/PLN ze spreadem 10 pipsów, podczas gdy EUR/USD ma 1 pips. To nie kaprysy brokera — to fizyka rynku.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest rynek międzybankowy na Forex?
Sieć dużych banków, które kwotują sobie nawzajem ceny walut i handlują bezpośrednio lub przez platformy elektroniczne (EBS, Reuters Matching). Nie ma jednej giełdy — rynek opiera się na bilateralnych relacjach kredytowych. Tu powstają ceny, od których zaczynają się kwotowania w całym łańcuchu dystrybucji.
Które banki dominują na rynku walutowym?
W rankingu Euromoney 2025 pierwszą piątkę tworzą Deutsche Bank, UBS, JPMorgan, Citi i Barclays. Razem kontrolują ponad połowę globalnych obrotów FX. Koncentracja rośnie od 20 lat — napędzana kosztami technologii i fuzjami (np. przejęcie Credit Suisse przez UBS w 2023 r.).
Co to jest internalizacja w FX?
Dopasowanie zleceń klientów wewnątrz banku, bez wysyłania ich na zewnętrzny rynek. Klient A chce kupić 20 mln EUR, klient B chce sprzedać 15 mln EUR — bank dopasowuje 15 mln wewnętrznie, a tylko 5 mln hedguje na rynku. Internalizacja obniża koszty banku i pozwala oferować klientom węższe spready.
Jaka jest różnica między EBS a Reuters Matching?
Obie to anonimowe platformy interbankowe z elektronicznym arkuszem zleceń. EBS (CME Group) dominuje w EUR/USD, USD/JPY, USD/CHF. Reuters Matching (LSEG) — w GBP/USD, AUD/USD, USD/CAD, walutach skandynawskich. Podział jest historyczny. Obie pełnią kluczową rolę w price discovery.
Co to jest CLS i dlaczego jest ważny?
CLS (Continuous Linked Settlement) to system rozliczeniowy dla transakcji FX uruchomiony w 2002 r. Przetwarza instrukcje płatnicze o wartości ok. 7–8 bln USD dziennie w 18 walutach w trybie payment-versus-payment (PvP): obie nogi transakcji rozliczają się jednocześnie. Średni dzienny wolumen transakcji to ok. 2 bln USD — reszta to efekt multilateralnego nettingu. Nadzorowany przez 23 banki centralne.
Co to jest ryzyko Herstatt?
Ryzyko, że kontrahent w transakcji FX nie dostarczy swojej waluty po tym, jak Ty już dostarczyłeś swoją. Nazwa od Bankhaus Herstatt — niemieckiego banku, który w 1974 r. zbankrutował między rozliczeniem marki a dolarów, powodując straty kontrahentów i zablokowanie systemu CHIPS. CLS powstał, żeby wyeliminować to ryzyko.
Co to jest FX Global Code?
Dobrowolny kodeks 55 zasad dobrej praktyki na rynku walutowym, opublikowany w 2017 r. przez BIS we współpracy z uczestnikami rynku. Aktualizowany w 2021 i grudniu 2024 r. Obejmuje etykę, egzekucję, mark-up, pre-hedging, last look i rozliczenia. Ponad 1100 sygnatariuszy — de facto standard branżowy.
Czy trader detaliczny ma dostęp do rynku międzybankowego?
Nie bezpośrednio. Rynek międzybankowy wymaga bilateralnych linii kredytowych — trader detaliczny ich nie ma. Dostęp jest pośredni: broker detaliczny otrzymuje ceny od banków (przez prime brokera lub dostawcę płynności), dodaje marżę i przekazuje je na Twoją platformę. Temat prime brokerów — w kolejnym artykule.
Dlaczego na interbanku handluje się „na kredyt"?
Transakcja FX spot rozlicza się w T+2 — dwa dni robocze po zawarciu. W tym czasie obie strony mają do siebie ekspozycję kredytową: jeśli kontrahent zbankrutuje przed rozliczeniem, tracisz. Dlatego każda transakcja wymaga linii kredytowej — limitu zaufania przyznawanego przez departament ryzyka.
Czy handel elektroniczny całkowicie zastąpił voice?
Nie. Elektronika stanowi ok. 59% obrotów FX (BIS 2025), voice — ponad 40%. Głos dominuje w dużych transakcjach spot (minimalizacja market impact), opcjach walutowych i produktach egzotycznych. Na parach major spot elektronika to ponad 80%, ale na opcjach i walutach EM — poniżej 20–40%.
Źródła i literatura
- BIS (2025), „Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover in April 2025", wrzesień 2025.
- BIS (2025), komunikat prasowy: „Global FX trading hits $9.6 trillion per day", 30.09.2025.
- BIS (2025), „Global FX markets when hedging takes centre stage", BIS Quarterly Review, grudzień 2025.
- BIS (2025), „The FX trade execution landscape through the prism of the 2025 BIS Triennial Survey", BIS Quarterly Review, grudzień 2025 — Box B1.
- BIS (2019), Schrimpf A., Sushko V., „FX trade execution: complex and highly fragmented", BIS Quarterly Review, grudzień 2019.
- Bank of England (2025), „BIS Triennial Survey of FX — UK Data", wrzesień 2025 — 51 instytucji, obrót 4,7 bln USD.
- Euromoney (2025), „The world's largest FX banks by volume 2025" — ranking Deutsche Bank, UBS, JPMorgan.
- Euromoney (2025), „FX Awards 2025 results" — best market maker, best SDP.
- Euromoney (2025), „The world's best FX post-trade solution 2025: CLS".
- Greenwich Associates (2014), „Biggest FX Dealers Amassing Dominant Market Share" — koncentracja top 5: 53% w 2013.
- Fed. Reserve Bank of New York (2025), „The FX Market Structure's Ever-Evolving Landscape" — keynote N. Oreshkin, grudzień 2025.
- Global Foreign Exchange Committee (2024), „FX Global Code" — aktualizacja grudzień 2024, 55 zasad.
- Global Foreign Exchange Committee (2021), „Statement on Pre-Hedging" i „Guidance on Last Look Practices".
- CLS Group (2025), „CLSSettlement" — średni dzienny rozliczany wolumen 7,9 bln USD, H1 2025.
- CLS Group (2025), „CLS welcomes U.S. Bank to CLSSettlement", 8.10.2025 — 76 członków, 38 000+ uczestników.
- CLS Group (2025), „BIS Triennial Survey 2025: FX settlement risk" — Shaping FX series.
- CLS Group (2024), rekord dzienny: 19,1 bln USD rozliczonych w jednym dniu.
- IMF (2025), „Risk and Resilience in the Global Foreign Exchange Market", Global Financial Stability Report, październik 2025, rozdz. 2.
- Lyons R.K. (2001), The Microstructure Approach to Exchange Rates, MIT Press — rozdz. 1–3: dealer behavior, inventory, spread.
- King M.R., Osler C.L., Rime D. (2013), „The market microstructure approach to foreign exchange", JIMF, vol. 38.
- Osler C.L., Mende A., Menkhoff L. (2011), „Price discovery in currency markets", JIMF, vol. 30(8) — informacyjność flow.
- Bjønnes G.H., Rime D. (2005), „Dealer behavior and trading systems in foreign exchange markets", JFE, vol. 75(3).
- Rime D. (2003), „New Electronic Trading Systems in the Foreign Exchange Markets", w: Jones D.C. (ed.), New Economy Handbook, Elsevier.
- FX Markets (2025), „e-FX awards 2025 — the winners" — Deutsche Bank, Barclays, Citi, JP Morgan.
- BNP Paribas Securities Services (2025), „The benefits of Continuous Linked Settlement (CLS) in today's FX market".
- MillTechFX (2024), „FX Global Code: An Overview" — 1100+ sygnatariuszy.
- Deutsche Bundesbank (2021), „FX Global Code updated" — aktualizacja 2021, 11 zmienionych zasad.
- Reserve Bank of Australia (2021), Debelle G., „The FX Global Code" — speech, wrzesień 2021.
- Finance Magnates (2024), „CLS Group Settles Record $19.1 Trillion in FX Payment Instructions in a Day".
- Interbank foreign exchange market — hasło encyklopedyczne, Wikipedia (en).