R:R, win rate i expectancy — matematyka przetrwania na rynku OTC
Win rate 80% nie ma wartości, jeśli jedna strata kasuje tydzień zysków. Rynek nie płaci za liczbę zielonych transakcji — płaci za relację średniej wygranej do średniej straty. Liczą się trzy liczby: WR, avgWin, avgLoss — i jedna metryka, która je łączy: expectancy. W poprzednim artykule ustaliliśmy, ile lotów otworzyć. Teraz pytanie, które powinno paść wcześniej: czy mój system w ogóle zarabia po kosztach egzekucji — i ile jest wart jeden trade? Bez dodatniej expectancy position sizing nie buduje przewagi; reguluje tylko tempo, w jakim tracisz. Idziemy głębiej niż 8.2 — Edge i wartość oczekiwana: formuły, execution leakage, reżimy kosztów, A-Book vs B-Book i war stories z desku.
- Samo 1:3 nie znaczy nic. Możesz mieć piękny target i rachunek w rowie. R:R 1:3 przy win rate 20% to strata netto; dopiero w parze z WR daje expectancy
- Breakeven WR = 1 / (1 + R:R). Przy R:R 1:2 potrzebujesz 33,3% trafności, żeby wyjść na zero — ale to wyliczenie na spreadzie zero i slippage zero. Realne breakeven jest wyższe
- Planned R ≠ Realized R ≠ Execution R. Trzy warstwy R — większość retailu mierzy tylko pierwszą i dlatego nie wie, gdzie znika wynik. System z planned +0,40R po execution leakage zostaje z +0,15R, czasem z minusem
- Koszty mają reżimy. Ten sam system może być dodatni o 10:30 CET i ujemny o 22:15 CET. Spread i fill quality nie są stałe — to zmienne stanu rynku
- Koszty brokera i jakość egzekucji odejmą część edge'u, zanim ocenisz, czy system działa — mierz to, zanim skalujesz. Spread, prowizja, swap, jakość filli, model egzekucji (A-Book vs B-Book) wchodzą do równania expectancy z taką samą wagą jak twoja strategia. W CFD broker nie jest neutralnym tłem
1. R:R — co to jest i jak liczyć
R:R (reward-to-risk ratio) to stosunek potencjalnego zysku do potencjalnej straty w pojedynczym trade'dzie. Otwierasz pozycję, SL stoi 35 pipsów niżej, TP 70 pipsów wyżej — twój R:R to 1:2. Ta liczba opisuje geometrię zlecenia, nie wynik. Dopóki rynek nie zweryfikuje, czy na twoim TP jest wystarczająca płynność i czy na SL ktoś chce kupić, R:R to wartość planowana — nie gwarantowana.
Formuła
R:R = |TP − Entry||Entry − SL|
Gdzie:
- Entry — cena wejścia (ask dla long, bid dla short)
- SL — poziom stop loss (punkt invalidacji setupu)
- TP — docelowy poziom take profit
Przykłady liczbowe — szybkie
Liczenie R:R to dzielenie odległości TP–entry przez odległość entry–SL. Long EUR/USD: entry 1,0850, SL 1,0815 (35 pipsów), TP 1,0920 (70 pipsów) → R:R = 1:2,0. Short GBP/USD: entry 1,2740, SL 1,2768 (28 pipsów), TP 1,2656 (84 pipsów) → R:R = 1:3,0.
Trudniejszy przypadek: R:R poniżej 1:1, ale dodatnia expectancy
System mean-reversion na EUR/USD M5: entry 1,0850, SL 1,0860 (10 pipsów), TP 1,0857 (7 pipsów) → R:R = 1:0,7. Wygląda na samobójstwo — dopóki nie sprawdzisz WR. Przy WR 68% (dane z 400 transakcji historycznych w danym reżimie) expectancy = 0,68 × 0,7 − 0,32 × 1,0 = +0,156R brutto. Po kosztach 0,06R netto: +0,096R. System z R:R poniżej 1:1 może mieć dodatnią expectancy — pod warunkiem że WR jest realnie wysoki i że nie jest to artefakt przesuwania SL. Reguła „nigdy poniżej 1:2" wycina takie systemy z automatu, niezależnie od ich rentowności.
R:R nie jest prognozą. Jest geometrią zlecenia w momencie wejścia. Nie mówi nic o prawdopodobieństwie dotarcia do TP. Trade z R:R 1:5 wygląda pięknie w kalkulatorze — ale jeśli TP jest za trzema strefami oporu, na granicy dziennego ATR i przed publikacją NFP, prawdopodobieństwo realizacji jest niskie. Sam R:R nie ma wartości decyzyjnej. Bez win rate'u to tylko odcinki narysowane na wykresie.
2. Breakeven win rate — ile musisz trafiać przy danym R:R
Breakeven win rate to próg, poniżej którego system traci — nawet zanim doliczysz koszty. Liczysz go jednym wzorem i jednym ostrzeżeniem: wynik zakłada spread zero, slippage zero i niezmienną jakość egzekucji. Realne breakeven jest wyższe:
Breakeven WR = 11 + R:R
Gdzie R:R to mnożnik zysku (np. dla 1:2 → R:R = 2).
| R:R | Breakeven WR | Interpretacja |
|---|---|---|
| 1:0,5 | 66,7% | Musisz trafiać 2 na 3, żeby wyjść na zero |
| 1:1 | 50,0% | Rzut monetą — zero edge |
| 1:1,5 | 40,0% | Możesz mylić się w 6 na 10 |
| 1:2 | 33,3% | 1 trafienie na 3 wystarczy |
| 1:3 | 25,0% | 1 na 4 |
| 1:5 | 16,7% | 1 na 6 |
| 1:10 | 9,1% | 1 na 11 — nierealne w praktyce bez ogromnej cierpliwości |
To pierwszy filtr. Jeśli system nie przechodzi tego testu przed kosztami, live tylko przyspieszy egzekucję. Jeśli twój system na EUR/USD ma historycznie R:R 1:1,5 i WR 42% — jesteś powyżej breakeven (40%), ale ledwo; po kosztach (spread, swap, slippage) możesz być poniżej. Jeśli WR = 38% — jesteś poniżej breakeven już przed kosztami. Breakeven WR to punkt startowy analizy, nie ostateczna odpowiedź.
3. R-multiple i trzy warstwy R: planned, realized, execution
R-multiple to wynik transakcji wyrażony w jednostkach ryzyka początkowego (R). Ryzykowałeś 200 USD — zarobiłeś 460 USD → wynik to +2,3R. Straciłeś 200 USD → –1,0R. Zamknąłeś ze stratą 140 USD (przed SL) → –0,7R.
Formuła
R-multiple = Wynik transakcji (PLN/USD)Ryzyko początkowe (PLN/USD)
Przykłady
| Trade | Ryzyko (1R) | Wynik | R-multiple |
|---|---|---|---|
| EUR/USD long | 250 USD | +625 USD | +2,5R |
| GBP/JPY short | 300 USD | −300 USD | −1,0R |
| AUD/USD long | 150 USD | +90 USD | +0,6R |
| USD/CAD short | 200 USD | −120 USD | −0,6R (wyjście przed SL) |
| EUR/GBP long | 180 USD | +810 USD | +4,5R |
R-multiple normalizuje wyniki. Trade za +500 USD na rachunku 50 000 USD z ryzykiem 1% to +1,0R. Ten sam trade na rachunku 5 000 USD z ryzykiem 10% to nadal +1,0R — ale poziom ryzyka jest nieporównywalny. R-multiple pozwala porównywać systemy, trade'y i okresy niezależnie od wielkości rachunku.
Trzy warstwy R — większość retailu mierzy tylko pierwszą
Większość materiałów edukacyjnych mówi o R:R tak, jakby istniała tylko jedna warstwa. Dlatego retail nie wie, gdzie znika wynik. W praktyce są trzy warstwy R:
- Planned R — wynik z planu przed wejściem. Entry 1,0850, SL 1,0820, TP 1,0910. Planned R:R = 1:2,0
- Realized R — wynik po faktycznym zamknięciu. Trader zamknął na 1,0885, bo „bał się zwrotu". Realized R = +1,17R zamiast planowanego +2,0R
- Execution R leak — część wyniku zjedzona przez tarcie egzekucyjne: spread drift na wejściu (+0,3 pipsa gorszy fill), slippage na SL (+1,2 pipsa gorszy fill), partial close z gorszą ceną, manual intervention pod presją. Execution leak to 0,05–0,25R na transakcję, w zależności od instrumentu, godziny i modelu brokera
Trader może mieć dobry system z planned expectancy +0,40R, ale ujemną realized expectancy, bo execution leakage zjada 0,15R i manual intervention kolejne 0,30R. Żeby to zobaczyć, loguj dla każdej transakcji:
| Pole | Przykład long EUR/USD |
|---|---|
| Planned entry | 1,0850 (ask) |
| Actual fill | 1,08503 (+0,3 pipsa gorszy) |
| Planned SL | 1,0820 |
| Actual SL fill | 1,08187 (−1,3 pipsa gorszy) |
| Planned TP | 1,0910 |
| Actual exit | 1,0885 (manual close) |
| Planned R | +2,0R |
| Realized R | +1,17R |
| Execution leak | 0,05R (spread drift + fill) |
| Manual leak | 0,78R (przedwczesne zamknięcie) |
Checklista journala — pełny log execution leak
Kompletny wpis w dzienniku transakcji powinien zawierać:
- Instrument — np. EUR/USD
- Sesja i godzina — Londyn overlap, 15:22 CET
- Typ setupu — breakout D1, pullback H4, mean reversion itp.
- Planned entry — cena, po której planowałeś wejść
- Actual fill — cena, po której broker zrealizował zlecenie
- Planned SL — cena stop loss z planu
- Actual SL fill — cena realizacji SL (jeśli trafiony)
- Planned TP — cena take profit z planu
- Actual exit — cena wyjścia (TP, SL, manual)
- Spread w momencie entry — odczytany z platformy
- Slippage — różnica actual fill vs planned (w pipsach)
- Swap — jeśli pozycja overnight
- Planned R — wynik planowany
- Realized R — wynik faktyczny
- Manual deviation (Y/N) — czy zamknięcie odbyło się poza planem
- Notatka o latencji/brokerze — rekwotowania, opóźnienia, anomalie feedu
Ten log pozwala wyliczyć execution leak, porównać planned vs realized expectancy i zidentyfikować, czy problem leży w systemie, w brokerze, czy w tobie.
Rozkład R-multiple to rentgen — ale skaner nie mówi ci, czy jesteś zdrowy. Mówi, co konkretnie jest nie tak: mediana poniżej zera przy średniej powyżej zera = system żyje na outlierach. Jeśli jeden trade w roku ciągnie całą expectancy, system jest outlier-dependent. To nie dyskwalifikuje strategii (cały trend-following działa właśnie tak), ale wymaga osobnego testu odporności: co dzieje się z equity, jeśli wytniesz top 5% wygranych z historycznej próbki? Dopóki nie masz za sobą 200+ transakcji na koncie live (nie na demo), twój R-multiple to statystyczny szum ubrany w cyfrę. System, który nie przetrwał zmiany sentymentu rynkowego i przynajmniej jednego reżimowego zwrotu, nie został jeszcze przetestowany[1].
Procedura mierzenia slippage — nie wystarczy „czuć", że broker cię kroi
Eksportuj historię transakcji z platformy do CSV (MT4: Account History → Save as Detailed Report; cTrader: History → Export; FIX API: log z timestampami w ms). Licz slippage osobno dla czterech kategorii:
- Wejścia — różnica planowanego entry vs actual fill (w pipsach i w R)
- TP — różnica między planowanym TP a realizowaną ceną wyjścia po dotknięciu poziomu
- SL — różnica między planowanym SL a actual SL fill
- Manual close — różnica między planem (TP/SL) a ręczną decyzją wyjścia
Dla każdej kategorii policz: medianę, 90. percentyl, kierunkowość (czy poślizg jest symetryczny czy systematycznie negatywny). Dopiero ta tabela mówi, czy poślizg jest funkcją rynku, czy funkcją egzekucji u twojego brokera. Jedno przeczucie nie jest dowodem. Mediana slippage z 200 transakcji już nim może być.
Minimalny journal CSV — standard danych
Bez ujednoliconego formatu zapisu transakcji procedury z tego artykułu są nie do zoperacjonalizowania. Poniżej minimalny zestaw kolumn, który pokrywa wszystkie obliczenia (slippage per kategoria, planned vs realized R, manual deviation, segmentacja per reżim makro):
| Kolumna | Typ / format | Po co |
|---|---|---|
| date | YYYY-MM-DD HH:MM | Segmentacja per sesja, dzień tygodnia, godzina |
| instrument | EUR/USD, GBP/JPY, XAU… | Segmentacja per instrument |
| session | asia / london / overlap / ny_late | Reżim spreadu i płynności |
| setup_type | breakout / pullback / mean_reversion / news | Expectancy per typ setupu |
| planned_entry | cena | Punkt odniesienia dla slippage_entry |
| actual_entry | cena | Realny fill (ask dla long, bid dla short) |
| planned_sl / planned_tp | cena | Plan z setupu |
| actual_sl / actual_exit | cena | Realna cena wyjścia (SL, TP albo manual) |
| spread_entry | pipsy | Spread w momencie wejścia z platformy |
| commission | USD lub R | Część all-in cost |
| swap | USD lub R | Część all-in cost (overnight) |
| slippage_entry / slippage_exit | pipsy | Komponent execution leakage |
| planned_R / realized_R | liczba R | Trzy warstwy R z sekcji 3 |
| manual_deviation | Y/N + opis | Czy zamknięcie było zgodne z planem |
| macro_event | NFP / CPI / FOMC / ECB / brak | Filtr reżimu makro przy expectancy |
| broker | nazwa | Porównanie execution drag między brokerami w czasie |
Gotowy nagłówek do skopiowania do CSV / Google Sheets:
date,instrument,session,setup_type,planned_entry,actual_entry,planned_sl,planned_tp,actual_sl,actual_exit,spread_entry,commission,swap,slippage_entry,slippage_exit,planned_R,realized_R,manual_deviation,macro_event,brokerSkopiuj ten nagłówek do nowego arkusza i loguj każdą transakcję. Po 100 wierszach masz materiał do bootstrappingu, segmentacji per reżim i porównania planowanego edge'u z realnym. Bez tego loga reszta artykułu jest dla ciebie literaturą.
4. Formuła expectancy — edge brutto vs edge netto
Expectancy to liczba, która powie ci, ile tracisz albo zarabiasz na każdy trade — zanim rynek pokaże ci, jak bardzo myliłeś się co do reszty. Działa pod warunkiem, że liczysz ją na sensownej próbce (200+ transakcji) i po kosztach. Z 40 transakcjami expectancy to szum statystyczny ubrany w cyfrę.
Formuła podstawowa
Expectancy = WR × avgWin − (1 − WR) × avgLoss
Gdzie:
- WR — win rate (ułamek, np. 0,45 = 45%)
- avgWin — średni zysk wygranych transakcji (w R)
- avgLoss — średnia strata przegranych transakcji (w R, wartość bezwzględna)
Uproszczona formuła (gdy avgLoss = 1R)
Jeśli zawsze trzymasz SL i straty wynoszą dokładnie –1R:
Expectancy = WR × avgWin − (1 − WR)
Przykład liczbowy: System A
- WR = 45%, avgWin = 2,1R, avgLoss = 1,0R
- Exp = 0,45 × 2,1 − 0,55 × 1,0 = 0,945 − 0,55 = +0,395R
Na każdej transakcji zarabiasz średnio 0,395 jednostki ryzyka. Przy 1% ryzyka per trade i 15 transakcjach miesięcznie: 0,395 × 15 = +5,93% equity miesięcznie (przed compoundingiem).
Przykład liczbowy: System B
- WR = 72%, avgWin = 0,6R, avgLoss = 1,2R
- Exp = 0,72 × 0,6 − 0,28 × 1,2 = 0,432 − 0,336 = +0,096R
72% trafności — a expectancy jest ponad 4× niższa niż systemu A z 45% WR. Bo avgLoss = 1,2R (trader przesuwał SL, dawał „więcej luzu") i avgWin = 0,6R (zamykał zyski za wcześnie). WR maskował kiepski R:R.
Edge brutto vs edge netto
Formuła powyżej daje edge brutto — expectancy bez kosztów transakcyjnych. W realu płacisz:
- Spread — koszt wejścia i wyjścia. Na EUR/USD w overlapie Londyn/NY: 0,1–0,8 pipsa. W rolowaniu o 23:00 CET: 2–15 pipsów. Na egzotykach: 10–40 pipsów. Spread nie jest stałą — to zmienna stanu rynku
- Prowizja — na kontach ECN/STP: 3–7 USD za lot RT
- Swap — koszt utrzymania overnight. Na parach z dużym dyferencjałem stóp (np. USD/TRY) swap short może wynosić –30 USD/lot/dzień
- Slippage — asymetryczny: gorszy na SL (rynek idzie przeciw tobie szybko, płynność znika) niż na TP (rynek idzie na korzyść, fill lepszy). Na majors w normalnych warunkach: 0,1–0,5 pipsa. W news: 3–20 pipsów. W flash crash: setki pipsów
Expectancynetto = Expectancybrutto − Kosztper trade (w R)
Jeśli Twój SL = 30 pipsów i łączne koszty (spread + prowizja + średni slippage) = 2,5 pipsa → koszt w R = 2,5/30 = 0,083R. System A: 0,395 − 0,083 = +0,312R netto. System B: 0,096 − 0,083 = +0,013R netto. Przy 3 pipsach kosztu System B nie ma edge'u. Nie jest konserwatywny — jest ujemny.
Edge brutto → koszty → edge netto: trzy style
| Styl | Edge brutto (R/trade) | All-in cost (R/trade) | Edge netto (R/trade) | % edge'u zjedzony przez koszty |
|---|---|---|---|---|
| Scalping (SL 8 pipsów, EUR/USD ECN) | +0,18R | −0,11R | +0,07R | 61% |
| Day trading (SL 25 pipsów, EUR/USD ECN) | +0,28R | −0,06R | +0,22R | 21% |
| Swing (SL 80 pipsów, EUR/USD + swap 4 dni) | +0,45R | −0,07R | +0,38R | 16% |
Wartości ilustracyjne — twój realny rozkład zależy od brokera, instrumentu, godziny i częstotliwości handlu. Sens jest niezmienny: im krótszy SL, tym większy procent edge'u zżerają koszty. Scalper z brutto +0,18R i kosztem 0,11R może mieć dodatnie netto, dopóki nie wjedzie w reżim podwyższonych spreadów; jego margines bezpieczeństwa to ~0,07R, czyli mniej niż jedna źle policzona transakcja w news. Swing trader oddaje w kosztach 16% i ma znacznie szerszy bufor.
All-in cost — jedna formuła, jedno narzędzie
Zbierz wszystkie koszty w jedną liczbę:
All-in cost = spread + commission + E[slippage] + E[swap]
Liczony per trade, per godzinę handlu, per instrument, w pipsach i w R. Jeśli nie znasz swojego all-in cost dla każdego reżimu rynku, nie znasz realnego edge'u. Przelicz go na kalkulatorze pipsów, porównaj z expectancy brutto i sprawdź, ile R zostaje po tarciu.
5. R:R a styl tradingu — scalping vs trend-following
Zwiększanie targetu zwykle obniża trafność, bo rynek rzadziej realizuje dalszy zasięg. To trade-off, nie magia. Nie da się mieć jednocześnie WR 70% i R:R 1:3 — poza krótką serią szczęścia lub selekcją danych.
To przekłada się bezpośrednio na to, jak wygląda twój dzień przed ekranem:
| Styl | Typowy R:R | Typowy WR | Breakeven WR | Margines | Profil operacyjny |
|---|---|---|---|---|---|
| Scalping | 1:0,7–1:1,2 | 60–75% | 45–59% | 5–20 pp | Cienka marża na edge — koszty transakcyjne zjadają 50–70% brutto expectancy |
| Day trading | 1:1,2–1:2 | 45–60% | 33–45% | 10–20 pp | Zbalansowany — ale wrażliwy na spread w news i na otwarciu |
| Swing trading | 1:2–1:4 | 35–50% | 20–33% | 10–20 pp | Niższy koszt transakcyjny w R, ale swap overnight i weekend gap risk |
| Trend-following | 1:3–1:10+ | 25–40% | 9–25% | 10–20 pp | Długie serie strat (8+ z rzędu to normalny event), outlier-dependent |
To heurystyka edukacyjna, nie benchmark branżowy. Realny WR i R:R zależą od instrumentu, godzin handlu, modelu egzekucji i tego, czy twój broker realizuje zlecenia rynkowo czy syntetycznie. Nie traktuj żadnego wiersza jako celu — traktuj jako punkt odniesienia do własnych danych z journala. Liczb z tabeli nie sprzedawaj nikomu jako „typowych" — sprzedawaj je sobie jako pierwszy szkic do weryfikacji.
Ta sama expectancy nie oznacza tej samej ścieżki kapitału. O wyniku doświadczenia tradera decydują wariancja, długość serii strat, udział outlierów i czas potrzebny, by edge się ujawnił. Trend-follower z +0,35R po 8 kolejnych stratach (przy WR 32% prawdopodobieństwo takiej serii: 0,688 ≈ 5%, czyli raz na ~20 serii) porzuca system w najgorszym momencie — tuż przed tą jedną wygraną, która ciągnęła całą expectancy. Pytanie nie brzmi „który system jest lepszy" — pytanie brzmi: który z tych wykresów jesteś w stanie oglądać przez 500 transakcji na prawdziwych pieniądzach, kiedy seria strat uderza w miesiąc, w którym rata kredytu poszła w górę, a szef patrzy na twój P&L na koniec kwartału.
6. Pułapka sztywnego R:R — dlaczego „zawsze 1:2" to zła reguła
Popularna rada: „nigdy nie wchodź w trade z R:R gorszym niż 1:2". Brzmi rozsądnie. W praktyce to jedno z najbardziej destrukcyjnych uproszczeń w edukacji tradingowej. Oto dlaczego:
Problem 1: Sztywny TP ignoruje strukturę rynku
Wchodzisz long na EUR/USD z SL 30 pipsów. Reguła „1:2" nakazuje TP = 60 pipsów. Ale 45 pipsów wyżej jest silna strefa podaży (daily resistance), o którą cena odbijała 4 razy w ciągu ostatnich 3 miesięcy. Ustawiasz TP 60 pipsów — cena dochodzi do 44, odbija, wraca do entry, potem łapie SL. Wynik: –1R. Gdybyś postawił TP na 42 pipsach (R:R 1:1,4), zamknąłbyś +1,4R. „Reguła" kosztowała cię 2,4R.
Problem 2: Filtruje dobre setupy
System breakoutowy na GBP/JPY. SL pod konsolidacją: 45 pipsów. Pierwszy realny target (następna strefa): 55 pipsów. R:R = 1:1,22. „Reguła 1:2" mówi: nie wchodź. Ale twój backtest na 300 transakcjach pokazuje, że te setupy z R:R 1:1,0–1:1,5 mają WR 62% i expectancy +0,32R. Odfiltrowanie ich obniża łączną expectancy systemu, bo eliminujesz RENTOWNE transakcje.
Problem 3: Fałszywe poczucie bezpieczeństwa
Trader z „zasadą 1:2" myśli: „muszę trafiać tylko 34%, żeby wyjść na zero". Prawda — ale dopiero w teorii. W praktyce, jeśli systematycznie ustawiasz TP daleko od entry, twój realizowany WR spada poniżej 34%, bo TP jest za strefami oporu, za ATR-em dziennym, za NFP. Potem zaczynasz przesuwać TP bliżej — i nagle twój „1:2" to 1:1,3 realizowany.
Poprawne podejście: SL na punkcie invalidacji. TP na najbliższym realnym targecie. Wynikowy R:R to efekt analizy, nie jej przyczyna.
7. Koszty transakcyjne i reżimy spreadu
Koszty transakcyjne to podatek od edge'u. Im krótszy SL, im niższy timeframe, im częściej handlujesz — tym większy % expectancy zjadają. Ale uwaga: koszty nie są stałe. Mają reżimy.
Spread — zmienna, nie stała
Tabela kosztów w sekcji 4 zakłada spread 0,8 pipsa na EUR/USD jako stałą. W praktyce:
| Reżim rynku | Spread EUR/USD | Spread GBP/JPY | Uwaga |
|---|---|---|---|
| Overlap Londyn/NY (14:00–17:00 CET) | 0,1–0,6 pips | 0,8–1,5 pips | Maksymalna płynność — najniższe koszty |
| Londyn open (09:00–10:00 CET) | 0,3–0,8 pips | 1,0–2,0 pips | Dobra płynność po pierwszych 15 min |
| Azja (01:00–07:00 CET) | 0,8–2,5 pips | 2,0–5,0 pips | Niska płynność na EUR/USD i GBP |
| Rollover 23:00 CET | 2–15 pips | 5–25 pips | LP zdejmują zlecenia — pułapka na SL |
| NFP / CPI / FOMC (pierwsze 3 sekundy) | 5–20 pips | 10–40 pips | Księga zleceń pustoszeje w ułamku sekundy |
| Flash crash / black swan | 50–500+ pips | 100–1000+ pips | Klasyczny SL nie gwarantuje ceny wykonania — po aktywacji działa jak zlecenie rynkowe |
Wartości w tabeli są ilustracyjne i zależą od brokera, LP, typu konta, wydarzenia makro oraz rzeczywistego bid/ask w danym momencie. Przed użyciem w modelu zastąp je własnym spread logiem.
Ten sam system może być dodatni o 10:30 CET, a martwy o 22:15 CET, mimo tej samej geometrii setupu. Jeśli Twój broker na EUR/USD na otwarciu Londynu daje spread > 1,2 — rozważ zmianę na ECN.
Prowizja
Konta ECN: często 3–7 USD za lot roundturn (zależy od brokera, typu konta i wolumenu). Konta spread-only: 0 prowizji, ale spread szerszy. All-in cost (spread + prowizja) bywa porównywalny — nie patrz na „zero commission" bez sprawdzenia efektywnego spreadu.
Swap (rollover)
Koszt utrzymania overnight. Na parach z dużym dyferencjałem stóp (np. USD/TRY) swap short może wynosić –30 USD/lot/dzień. Swing trader trzymający 5 dni: –150 USD. Przy SL 500 pipsów (=500 USD) → swap = 0,3R. To istotna część expectancy. Dla par carry-positive swap może być pozytywny i dodawać do expectancy.
Slippage — asymetryczny i reżimowy
Slippage jest asymetryczny: gorszy na SL (rynek idzie przeciw tobie szybko, płynność znika) niż na TP (fill lepszy). To nie jest bug — to struktura rynku. Klasyczny stop loss działa jak stop order: po aktywacji przechodzi do egzekucji po najlepszej dostępnej cenie rynkowej, nie po cenie, którą wpisałeś.
Spread log — instrukcja zbierania własnych danych
Bez własnego loga spreadu ten artykuł jest dla ciebie literaturą. Z logiem — narzędziem decyzyjnym. Minimalny protokół (wystarczy 2 tygodnie):
- 5 dni normalnych — co minutę zapis spreadu z platformy (MT4/MT5: Market Watch → kolumna Spread; cTrader: Symbol Specifications; lub eksport tickowy z Dukascopy/TrueFX)
- 1 dzień NFP — pełny zapis 14:25–14:45 CET na EUR/USD i GBP/USD
- 1 dzień CPI / FOMC / ECB — to samo okno wokół godziny publikacji
- Rollover — co minutę 22:55–00:05 CET przez 5 kolejnych dni (ze wskazaniem środy z triple swap)
Dla każdej kategorii policz medianę, 90. percentyl i maksimum spreadu. Zestaw to z twoim typowym SL i policz koszt w R per reżim. Twoja realna mapa ryzyka kosztów wyjdzie z tego logu, nie z cudzej tabeli.
E[weekend_gap_cost_in_R per trade] = P(holding over weekend) × E(adverse_gap_pips | weekend hold) / SL_pips. Jeśli 40% wszystkich transakcji systemu jest trzymanych przez weekend, a SL wynosi 60 pipsów, oczekiwany koszt niekorzystnej luki rozłożony na wszystkie transakcje systemu to ~0,4 × 35 / 60 ≈ 0,23R per trade. Dla samej pozycji trzymanej przez weekend koszt warunkowy wynosi 35 / 60 ≈ 0,58R. To nie jest opcjonalna pozycja w tabeli kosztów — to zmiana edge'u systemu, której większość traderów nigdy nie policzyła.Łączny koszt per trade w funkcji SL
| SL (pips) | Koszt w R (normalny) | Koszt w R (rollover 23:00) | Koszt w R (NFP pierwsze 5s) |
|---|---|---|---|
| 8 | 0,225R | 1,5–2,5R | 2,5–4,0R |
| 20 | 0,090R | 0,60–1,0R | 1,0–1,6R |
| 40 | 0,045R | 0,30–0,50R | 0,50–0,80R |
| 80 | 0,023R | 0,15–0,25R | 0,25–0,40R |
| 150 | 0,012R | 0,08–0,13R | 0,13–0,21R |
EUR/USD, konto ECN. „Normalny" = overlap Londyn/NY (spread ~0,8 + prow. 0,7 + slip 0,3 = 1,8 pips). Rollover = spread 8–15 pips + slip 2 pips. NFP = spread 15–25 pips + slip 5–8 pips. Scalper z SL 8 pipsów trzymający pozycję przez rollover: koszt 1,5–2,5R na jednym trade. System z expectancy brutto +0,15R schodzi poniżej zera przy pierwszym nieplanowanym rolowaniu.
Koszt w pipsach jest stały (~1,8 na EUR/USD). Koszt w R jest odwrotnie proporcjonalny do SL. Scalper z SL 8 pipsów oddaje 22,5% ryzyka na koszty. Swing trader z SL 80 pipsów — 2,3%. Dziesięciokrotna różnica.
8. Model brokera: A-Book vs B-Book a realizowany R:R
Expectancy liczona bez jakości egzekucji brokera jest niepełna. W CFD broker nie jest neutralnym tłem — wpływa na twój realizowany R:R tak samo jak twoja strategia, czasem mocniej.
A-Book (STP/ECN)
Broker przekazuje twoje zlecenia do puli płynności (LP). Zarabia na prowizji i/lub markup do spreadu. Twój zysk nie jest jego stratą — konflikt interesów jest mniejszy. W normalnych warunkach jakość egzekucji bywa bardziej rynkowa i mniej asymetryczna niż w modelu internalizacji, ale nie oznacza to automatycznej symetrii filli. Na stopach poślizg nadal będzie częściej negatywny, bo rynek idzie agresywnie przeciw tobie — to nie wymaga złej woli brokera, to struktura rynku.
Prime of Prime (PoP) — markup, którego nie widzisz w specyfikacji
Kiedy klikasz Buy u swojego brokera, twoje zlecenie przejeżdża przez 2–3 warstwy marży, zanim trafi do banku tier-1. Każda warstwa dokłada swoje. Mali brokerzy CFD nie mają bezpośredniej relacji z bankami tier-1; łączą się przez agregatorów Prime of Prime, którzy z kolei łączą się z LP banków. „ECN" u twojego brokera detalicznego to ECN z dodatkową warstwą marży, która nie jest osobno wykazana w specyfikacji konta — może dokładać ułamki pipsa do efektywnego spreadu (raporty dostawców infrastruktury wskazują rzędy wielkości od kilku setnych do około pipsa, zależnie od kontraktu z PoP, wolumenu brokera i instrumentu). Drobne na pojedynczym trade'dzie — istotne, gdy pomnożysz to przez 200 transakcji miesięcznie. Wniosek: porównuj brokerów po efektywnym all-in cost (mediana spreadu z twojego loga + prowizja), nie po tabeli marketingowej.
B-Book (Market Maker / Dealing Desk)
Broker jest drugą stroną twojej transakcji. Twój zysk = jego strata. Twoja strata = jego zysk. Matematyka jest brutalna: broker zna statystyki — w risk warningach brokerów CFD pod MiFID II często widać wartości rzędu 70–80% rachunków detalicznych tracących pieniądze w danym okresie raportowym (raport intervencyjny ESMA z 2018 r.[7] podawał szerszy historyczny zakres 74–89% przy okazji wprowadzania ograniczeń produktu). Internalizacja flow detalicznego jest więc zyskowna statystycznie. Problem zaczyna się, gdy twój system wychodzi na plus:
W modelu internalizacji klient musi szczególnie monitorować jakość egzekucji:
- Asymetryczny slippage — w raportach execution quality brokerów regulowanych można sprawdzić, czy poślizg na SL jest statystycznie gorszy niż na TP. Asymetryczny slippage na stopach może wynikać z samej dynamiki rynku (płynność znika szybciej, niż wraca) — to powód do głębszej diagnostyki, nie dowód B-Booka. Jeśli mierzysz to systematycznie i widzisz drift mimo normalnych warunków, masz konkret do rozmowy z brokerem albo regulatorem
- Rekwotowania (requotes) — platforma proponuje gorszą cenę, szczególnie na szybko poruszającym się rynku. Częstotliwość rekwotowań i ich kierunek to diagnostyka jakości brokera
- Anomalie feedu (spikes) — cena na platformie brokera robi ruch niewidoczny u innych dostawców. Porównuj notowania z więcej niż jednym niezależnym feedem referencyjnym (np. Dukascopy, LMAX, dane CME). Porównanie feedów to podstawowy test
- Reklasyfikacja flow (toxic flow) — zyskowny flow detaliczny bywa uznawany przez LP za niepożądany. Może prowadzić do pogorszenia warunków egzekucji, ale to trzeba zmierzyć, nie zakładać. Konkretny test: po każdym miesiącu zysku eksportuj historię i policz średni czas egzekucji w ms oraz kierunkowość slippage. Jeśli czas egzekucji rośnie o > 200 ms a slippage na SL pogarsza się o > 0,3 pipsa względem pierwszych miesięcy — masz dane do decyzji o zmianie konta, bez spekulowania o złej woli brokera
- Last Look — okno kontrolne stosowane przez część LP przed akceptacją transakcji (typowo dziesiątki milisekund). Zgodnie z FX Global Code (Principle 17) powinno być transparentne, proporcjonalne i nieużywane do nieuczciwego wykorzystywania informacji zlecenia. W praktyce: gdy broker STP wysyła zlecenie do LP, dostawca ma to okno na decyzję o akceptacji; jeśli akceptacja zostanie odrzucona, ty dostajesz rekwotowanie albo fill u kolejnego dostawcy. To element struktury rynku, który trzeba uwzględnić w kalkulacji execution leakage, niezależnie od oceny intencji konkretnego LP
- Latencja w milisekundach — slippage to często nie zła wola, tylko czas. Twój klik → broker → agregator PoP → LP → akcept/odrzut → fill. Każdy hop to dziesiątki ms. Profesjonalne deski mają kolokacjowane serwery 1 ms od matchingu — ty masz 50–250 ms zwykłego internetu domowego. Na timeframe'ach M1–M5 to wystarczy, żeby twój planowany R:R przesunął się o 0,1–0,3R przy każdym SL/TP w aktywnym rynku
Co jest dowodem, a co przeczuciem
| Sygnał | Wartość dowodowa |
|---|---|
| Jeden zły fill na trudnym rynku | Prawie żadna — to szum egzekucyjny |
| 200 transakcji z medianą slippage na SL gorszą niż benchmark / pierwsze miesiące konta | Mocny sygnał — masz dane do reklamacji albo zmiany konta |
| Spike na wykresie widoczny tylko u jednego brokera, nieobecny na 3 niezależnych feedach | Mocny sygnał — anomalia warta dokumentacji |
| Pogorszenie czasu egzekucji i kierunkowości slippage po skalowaniu wolumenu | Sygnał do migracji albo formalnej reklamacji |
| Emocjonalne „broker mnie kroi" bez logu transakcji | Zero — ani dla brokera, ani dla regulatora, ani dla ciebie |
9. Profit Factor, MaxDD i metryki obok expectancy
Expectancy jest fundamentem dla ewaluacji systemu. Ale MaxDD i probability of ruin są fundamentem dla przeżycia. Trader z expectancy +0,40R i MaxDD –45% nie przeżyje do momentu, gdy ta expectancy się zrealizuje — bo albo skończy mu się kapitał, albo psychika zmusi go do zamknięcia konta na dołku.
Profit Factor (PF)
PF = Suma zyskówSuma strat = WR × avgWin(1 − WR) × avgLoss
PF < 1,0 → system traci. PF 1,3–1,8 → solidny edge. PF > 2,5 na próbce >200 transakcji — sprawdź overfitting, bo wysoki PF na krótkiej próbie to sygnał alarmowy, nie powód do dumy. System A: PF = 1,72. System B: PF = 1,29.
Payoff Ratio (realizowany R:R)
Payoff Ratio = avgWinavgLoss
Payoff Ratio poniżej 1,0 oznacza, że przeciętna wygrana < przeciętna strata — system musi nadrabiać wysokim WR. Porównuj planned payoff z realized — różnica to twój execution leak.
Maximum Drawdown (MaxDD) i długość obsunięcia
Największy spadek equity od szczytu do dołka. MaxDD nie jest funkcją samej expectancy — system z +0,50R może mieć MaxDD –25% przy skumulowanej serii strat. Ale MaxDD to tylko połowa obrazka. Druga połowa to czas trwania drawdownu (length of drawdown). System, który ma MaxDD –15%, ale odrabia to w 3 tygodnie, jest psychologicznie łatwiejszy niż system z MaxDD –12%, który siedzi w drawdownie 4 miesiące. To length of drawdown — nie głębokość — najczęściej łamie dyscyplinę tradera.
Probability of Ruin — ile trzeba, żeby zbankrutować
Expectancy i MaxDD nie odpowiadają na pytanie: jakie jest prawdopodobieństwo, że mój rachunek zejdzie do zera? Uproszczona formuła (Vince[9]):
P(ruin) ≈ (1 − edge1 + edge)units
Gdzie edge = expectancy / avgLoss, units = kapitał / ryzyko per trade. To przybliżenie działa tylko przy silnych założeniach: stały sizing, stabilny edge i uproszczony rozkład wyników (jak w rzucie monetą). W realnym tradingu — szczególnie w systemach trend-followingowych z grubymi ogonami — probability of ruin najlepiej testować przez symulację Monte Carlo na własnym rozkładzie R-multiple. Mimo ograniczeń, formuła pokazuje kluczową zależność:
| Expectancy | Ryzyko/trade | Jednostki | Edge | P(ruin) | Interpretacja |
|---|---|---|---|---|---|
| +0,35R | 1% | 100 | 0,35 | < 0,01% | Znikome — solidny system z konserwatywnym sizingiem |
| +0,10R | 2% | 50 | 0,10 | ≈ 0,01% | Wciąż bezpieczne, ale edge jest wąski |
| +0,10R | 5% | 20 | 0,10 | ≈ 1,9% | Jeden na 50 traderów z tym sizingiem zbankrutuje |
| +0,05R | 5% | 20 | 0,05 | ≈ 14,5% | Jeden na siedem — poziom nieakceptowalny. Edge nie zdąży się ujawnić |
| +0,05R | 3% | 33 | 0,05 | ≈ 5,2% | Jeden na 20 — wciąż zbyt dużo dla poważnego tradingu |
Wartości orientacyjne — pokazują kierunek zależności, nie precyzyjną prognozę dla każdego systemu.
Uproszczony wzór zakłada stabilny edge, stały sizing i uproszczony rozkład wyników. W prawdziwym tradingu (grube ogony, luki weekendowe, interwencje banków centralnych) symulacja Monte Carlo na własnym rozkładzie R-multiple zwykle daje bardziej realistyczny obraz ryzyka bankructwa. Przy edge +0,05R i ryzyku 5% realne ryzyko może być bliższe 25–35% niż 14,5% z tabeli.
Monte Carlo na własnym rozkładzie R-multiple — krok po kroku
Wzór Vince'a zakłada, że twój rozkład R-multiple jest stabilny jak rzut symetryczną kostką. Twój system prawdopodobnie nim nie jest — jeśli ma grube ogony (jeden +8R, dziesięć –1R), zmienny sizing albo clustering strat w korelowanych regimach, formuła systematycznie niedoszacowuje ryzyko. Monte Carlo liczy to uczciwie. Procedura:
- Z journala wyciągasz listę R-multiple — np. 200 wartości: [+2,4, −1,0, −1,1, +1,8, …]
- Losujesz z powtórzeniami (sampling with replacement) sekwencję 500 transakcji z tej puli
- Symulujesz equity przy stałym sizingu (np. 1% per trade), zaczynając od 100% kapitału
- Zapisujesz końcowe equity, MaxDD i fakt zejścia poniżej progu ruiny (np. −50% lub −80%)
- Powtarzasz 10 000 razy
- Z 10 000 ścieżek liczysz: rozkład końcowego equity, mediana MaxDD, 95. percentyl MaxDD, odsetek ścieżek schodzących poniżej progu ruiny
Dopiero ta liczba mówi ci, jakie jest prawdopodobieństwo, że twój system zniknie zanim się zrealizuje. Dla traderów z niewielką próbką (80–120 transakcji) bootstrapping daje też test stabilności expectancy: jeśli mediana 10 000 średnich z 200 losowań jest blisko twojej historycznej średniej, expectancy jest stabilna; jeśli rozkład jest szeroki i zawiera ujemne wartości — nie masz wystarczającej próbki, żeby cokolwiek twierdzić.
Różnica między 1% a 5% ryzyka per trade przy niskim edge to różnica między matematyką przeżycia a matematyką bankructwa.
| Metryka | Co mierzy | Orientacyjna wartość | Pułapka |
|---|---|---|---|
| Expectancy | Średni zysk per trade (w R) | > +0,10R netto | +0,10R może wystarczyć, ale jest wyjątkowo wrażliwa na koszty i degradację |
| Profit Factor | Zyski / straty | 1,3–2,5 | PF > 2,5 na >200 trade'ów = sprawdź overfitting |
| Payoff Ratio | Realizowany R:R | > 1,0 (zależy od stylu) | Porównaj z planned — różnica = execution leak |
| MaxDD | Najgłębszy spadek equity | < 20% (przy 1% risk) | Głębokość to nie wszystko — liczy się też długość |
| Length of DD | Czas w drawdownie | < 3 miesiące | To najczęściej łamie dyscyplinę, nie sama głębokość |
| P(ruin) | Prawdop. bankructwa | < 1% | Wrażliwa na sizing — przy 3% ryzyka/trade skok jest wykładniczy |
10. Najczęstsze błędy w interpretacji R:R i expectancy
Błąd 1: Ocena systemu po WR bez R:R
„Mam win rate 68% — mój system jest dobry!" Jeśli avgWin = 0,5R a avgLoss = 1,3R → expectancy = 0,68 × 0,5 − 0,32 × 1,3 = −0,076R. 68% trafności, a system traci. Bo przesuwasz SL (avgLoss > 1R) i obcinasz zyski (avgWin < 1R).
Błąd 2: Backtest expectancy = live expectancy
Klasyczny problem w retail FX: backtest pokazuje +0,22R, trader ryzykuje 1%, wszystko wygląda sensownie. Potem wchodzi live: gorszy spread w złych godzinach, kilka wejść w news, dwa paniczne manual close'e, jeden przesunięty SL, kilka overtrade'ów. Po 80 transakcjach zostaje +0,02R albo minus. Backtest nie zabił systemu. Zabiły go spread, slippage, złe godziny handlu i ręczne grzebanie przy pozycji.
Błąd 3: Za mała próbka — i jak to obejść bootstrappingiem
30 transakcji i expectancy +0,45R? Przy WR 50% i 30 transakcjach, 95% CI dla WR wynosi ±18%. Twoje „50%" może być 32% lub 68%. Minimum: 100 transakcji dla wstępnej oceny, 200+ dla decyzji operacyjnych. Im niższy WR, tym większa wymagana próbka.
Jeśli masz 80–120 transakcji i nie chcesz czekać kolejnych 100 zanim cokolwiek powiesz o expectancy — zrób bootstrap: losuj z powtórzeniami (sampling with replacement) próby po 200 wartości z twojej istniejącej puli i policz średnią dla każdej próby; powtórz 10 000 razy. Rozkład 10 000 średnich to przybliżenie rozkładu twojej expectancy. Jeśli 95% przedział ufności obejmuje wartości od +0,12R do +0,38R — twoja expectancy jest stabilnie dodatnia. Jeśli przedział to od −0,05R do +0,30R — nie masz jeszcze danych do twardych twierdzeń, mimo dodatniej średniej. Bootstrap zrobisz w Excelu (LOSUJ.ZAKR + tablica), w Pythonie (numpy.random.choice z replace=True) albo w R (sample z replace=TRUE) — bez zewnętrznego oprogramowania finansowego.
Błąd 4: Ignorowanie dystrybucji R-multiple i outlierów
System D: wyniki to +8R, –1R, –1R, –1R, –1R, –1R, –1R. Średnia: +0,29R. Usuń jedną dużą wygraną — expectancy schodzi do –0,85R. Jeśli >30% expectancy pochodzi z <5% transakcji — system jest kruchy i podatny na regimowe zmiany rynku. Mierz medianę, percentyle i udział outlierów.
Błąd 5: Przesuwanie SL „żeby poprawić R:R"
Setup z naturalnym SL 50 pipsów i TP 60 pipsów (R:R 1:1,2). Trader zacieśnia SL do 30 pipsów → R:R 1:2. Ale SL jest teraz w szumie cenowym, nie na punkcie invalidacji. WR spada z 58% do 35%, expectancy z +0,30R do –0,05R. SL jest funkcją struktury rynku, nie funkcją R:R.
Błąd 6: Expectancy bez segmentacji
Trader handluje EUR/USD, GBP/JPY, złotem. Liczy jedną expectancy: +0,18R. Wygląda OK. Ale GBP/JPY ma +0,39R, a krypto –0,15R. Agregat maskuje problem. Licz expectancy osobno:
- per instrument (EUR/USD, GBP/JPY, XAU)
- per sesja (Azja, Londyn, Londyn/NY overlap, NY late)
- per typ setupu (breakout, pullback, mean reversion)
- per reżim makro — system momentum może mieć expectancy +0,40R w risk-on (silny trend, niska korelacja wewnątrzrynkowa) i −0,10R w risk-off (wszystkie pary korekcyjne, VIX powyżej 25–30, spread na em-FX eksploduje). VIX > 25 albo gwałtowny ruch DXY warto traktować jako filtr systemowy: przy włączonym filtrze redukujesz size lub odpuszczasz setupy, które historycznie nie działają w tym reżimie
System może mieć edge na EUR/USD w overlapie i nie mieć edge na EUR/USD w Azji. Może mieć edge w trendzie i tracić w konsolidacji. Bez segmentacji — handlujesz uśrednioną iluzją.
Błąd 7: Ignorowanie korelacji ekspozycji (VaR)
Trader ma „5 setupów" — long EUR/USD, long GBP/USD, long AUD/USD, short USD/JPY, short USD/CHF. Myśli, że dywersyfikuje. W praktyce to jeden zakład: short USD. Korelacja EUR/USD–GBP/USD na D1 wynosi 0,85+. Jeśli USD rośnie — wszystkie 5 pozycji tracą jednocześnie. Expectancy portfelowa ≠ suma expectancy poszczególnych pozycji, jeśli pozycje są skorelowane. W instytucjach to liczy się jako Value at Risk (VaR) — jedna liczba mówiąca, ile możesz stracić na portfelu przy danym prawdopodobieństwie. W retail wystarczy prostsze narzędzie: licz ekspozycję netto na walutę, nie na pary. Jeśli 4 z 5 pozycji to de facto short USD — twoje ryzyko na USD jest 4× większe, niż myślisz.
11. Na co patrzeć zanim otworzysz pozycję
Zanim klikniesz „Buy" albo „Sell" — masz znać trzy liczby:
- R:R tego konkretnego setupu — ile R zyskujesz, jeśli trade pójdzie na TP. Nie „mój system ma R:R 1:2" — bo każdy trade jest inny. R:R wynika z setupu (SL na invalidacji, TP na strukturze)
- Expectancy netto twojego systemu — nie brutto z backtestu, ale po kosztach, slippage i execution leakage. Jeśli nie znasz tej liczby, nie wiesz, czy masz przewagę
- Wielkość pozycji — z modelu position sizingu dopasowanego do rachunku, ryzyka i P(ruin)
Przykład: expectancy netto przeliczona na miesięczny wynik
Bez tego liczbowego przykładu cała sekcja jest abstrakcją. Masz system z expectancy +0,18R brutto, koszt all-in 0,07R per trade → expectancy netto +0,11R. Ryzyko 1% per trade, 12 transakcji miesięcznie. Oczekiwany wynik: 12 × 0,11 × 1% = +1,32% miesięcznie przed błędami człowieka. Nie 10%, nie 30%, nie bajka z TikToka. To jest realna pula, z której odejmij manual deviation, miesiące słabego reżimu i okazjonalny gap weekendowy. Roczny CAGR oczekiwany przy stabilnym wykonywaniu: rzędu 10–14%. Jeśli plan zakłada znacznie więcej, pokaż, z której zmiennej równania to wynika — albo przyjmij, że plan jest życzeniem, nie modelem.
Checklista przed wejściem w pozycję — TAK/NIE
| Pytanie | Odpowiedź problemowa | Decyzja |
|---|---|---|
| Czy SL jest na punkcie invalidacji setupu (nie w szumie)? | Nie | Nie wchodzisz |
| Czy TP jest na realnej barierze (struktura, ATR, VWAP), nie odmierzony jako 2× SL? | Nie | Przesuń TP albo odpuść |
| Czy R:R po doliczeniu twojego all-in cost mieści się powyżej breakeven dla twojego WR? | Nie | Nie wchodzisz |
| Czy w ciągu 60 min jest publikacja makro (NFP, CPI, FOMC, ECB)? | Tak | Brak trade'u albo zmniejszony size + GSLO jeśli dostępny. Nigdy nie zdejmuj SL na 5 minut przed newsem — najczęstszy powód śmierci kont detalicznych |
| Czy pozycja przejdzie przez rollover 22:00–00:00 CET? | Tak | Zamknij przed 22:55 albo poszerz SL o 90. percentyl spreadu rolloverowego |
| Czy expectancy systemu w tym reżimie (sesja, instrument, makro) jest dodatnia? | Nie / nie wiem | Nie skaluj — testuj minimalnym sizem |
| Czy ta pozycja koreluje z otwartymi (ekspozycja netto USD/EUR/GBP > 2%)? | Tak | Traktuj sumę jako jedno ryzyko, redukuj size |
| Czy planowany R:R jest na okrągłej cenie (1,1000, 150,00)? | Tak | Przenieś TP 2–5 pipsów przed poziom |
| Czy mój journal ma planned R, actual fill i slippage z ostatnich 30 dni? | Nie | Wróć do logowania zanim podejmiesz większą decyzję |
Jeśli na którekolwiek z tych pytań odpowiedź jest zła — nie tracisz okazji. Okazja, w którą wejdziesz bez tej checklisty, kosztuje cię więcej niż ta, którą odpuściłeś.
Operacyjne zasady — krótka lista
- Loguj planned R, realized R i execution leak — każda transakcja, bez wyjątków
- Segmentuj expectancy: per instrument, per sesja, per typ setupu, per reżim makro, per broker
- Sprawdzaj reżim kosztów: ten sam setup o 10:30 i o 22:15 to dwa różne trade'y
- Monitoruj jakość filli w czasie: porównaj pierwsze 3 miesiące z kolejnymi po skalowaniu wolumenu
- Przy expectancy brutto poniżej +0,12R i koszcie per trade powyżej 0,05R margines bezpieczeństwa systemu netto jest poniżej 0,07R — jeden reżim podwyższonych spreadów zeruje tygodniowy zysk
- Minimalna próbka do oceny: 100+ transakcji. Decyzyjna: 200+. Na live, nie na demo
- MaxDD i length of drawdown decydują o przeżywalności — expectancy decyduje o rentowności. Potrzebujesz obu
Expectancy mierzy system na papierze — realizujesz ją na żywym rynku, trade po trade'dzie, w warunkach zmiennego spreadu, zmęczenia i presji. W następnym artykule (9.7) przechodzimy do tego, co robić z pozycją PO otwarciu: trailing stop, częściowe zamknięcia i techniki wyjścia, które decydują o tym, czy realizowany R:R będzie choć zbliżony do planowanego.
Twarde pytania, twarde liczby (FAQ)
Jaki minimalny R:R powinienem mieć na każdą transakcję?
Jak raport COT zmienia ocenę expectancy systemu?
A-Book czy B-Book — jak rozpoznać model brokera?
Jak R:R i expectancy łączą się z position sizingiem?
Jak uwzględnić swap w kalkulacji expectancy?
Ile transakcji potrzebuję, żeby expectancy była wiarygodna?
Czy tick volume z MT4/MT5 wystarczy do oceny siły ruchu?
Źródła i bibliografia
- Tharp V.K., Trade Your Way to Financial Freedom, McGraw-Hill, 2006. R-multiple, dystrybucja R, expectancy, position sizing game.
- Tharp V.K., Definitive Guide to Position Sizing Strategies, IITM, 2008. Rozszerzenie koncepcji R-multiple i expectancy w kontekście sizingu.
- Schwager J.D., Market Wizards, Wiley, 2012. Wywiady z traderami — WR, R:R, zarządzanie ryzykiem, psychologia serii strat.
- Kaufman P., Trading Systems and Methods, Wiley, 2019 (6th ed.). Profit Factor, expectancy, metryki systemowe, backtesting biases.
- Pardo R., The Evaluation and Optimization of Trading Strategies, Wiley, 2008. Overfitting, sample size, walk-forward analysis.
- Faith C., Way of the Turtle, McGraw-Hill, 2007. Breakeven WR, R:R w systemie trend-following, equity curve profil.
- ESMA, Final Report: Product intervention measures on CFDs, 2018 — historyczne ramy regulacyjne i statystyki strat klientów detalicznych (zakres 74–89% rachunków stratnych raportowany przy okazji wprowadzania ograniczeń produktu). Aktualne risk warningi brokerów CFD pod MiFID II publikują bieżący odsetek (typowo 70–80%) w ostrzeżeniu na stronie głównej; sprawdź wartość u swojego brokera, nie cytuj liczby z 2018 r. jako bieżącej.
- Lo A.W., Hasanhodzic J., The Evolution of Technical Analysis, Wiley, 2010. Degradacja edge'u, regime change, backtesting biases.
- Vince R., The Mathematics of Money Management, Wiley, 1992. Expectancy, optimal f, probability of ruin, relacja sizing–expectancy–drawdown.
- Covel M., Trend Following, FT Press, 2009. Profil WR/R:R systemów trend-following, psychologia niskiego WR, outlier dependency.
- BIS, Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover, 2022. Struktura rynku FX, wolumen, fragmentacja płynności.
- CFTC, Commitments of Traders Reports. Pozycjonowanie spekulantów i hedgerów jako kontekst dla expectancy systemowej.
- Global Foreign Exchange Committee, FX Global Code, edycja aktualna — Principle 17 (last look), zasady transparentności egzekucji w electronic FX (kontekst dla execution leakage detalu).
- CME Group, FX Futures and Options product specifications (6E EUR/USD, 6B GBP/USD, 6J USD/JPY) — wolumen, open interest i godziny sesji jako proxy dla rzeczywistej aktywności OTC FX.
- Dukascopy / TrueFX / OANDA API — niezależne tickowe / M15 dane historyczne do weryfikacji egzekucji u brokera, mierzenia 90. percentyla gap size weekendowych i logu spreadu reżimowego.
- Efron B., Tibshirani R., An Introduction to the Bootstrap, Chapman & Hall, 1993 — metodologiczne podstawy bootstrappingu używanego do oceny stabilności expectancy na małych próbkach 80–120 transakcji.
- ESMA / FCA, MiFID II — RTS 27 / RTS 28 best execution reporting — historyczne ramy raportowania jakości egzekucji. Status raportowania po 2021–2024 r. zmieniał się; własny log planned vs executed risk pozostaje najbardziej aktualnym źródłem prawdy o egzekucji u twojego brokera.
- Alpari (UK) Limited — FCA Special Administration / FSCS, ogłoszenia z 19.01.2015 i kolejnych miesięcy. Niewypłacalność brokera detalicznego po szoku EUR/CHF z 15 stycznia 2015 (zniesienie peg przez SNB).
- FXCM Inc. (obecnie Global Brokerage / Stratos) — komunikaty inwestorskie i raporty 8-K z 16–19.01.2015 dot. ekspozycji klientów po szoku CHF oraz pakietu finansowania awaryjnego od Leucadia National Corp. (ok. 300 mln USD), publikowane na SEC EDGAR.
Jarosław Wasiński
