Wyjście obronne i punkt unieważnienia — gdzie postawić poziom

W poprzednim artykule ustaliliśmy, ile wolno stracić na jednej transakcji i od jakiej bazy liczy się ten procent. Zostało pytanie o jeden poziom: przy jakiej cenie powód, dla którego w ogóle wszedłeś, przestaje obowiązywać. Ten poziom nazywamy punktem unieważnienia, a zlecenie, które go pilnuje — wyjściem obronnym (w platformach opisywanym jako stop loss). Kolejność jest jednokierunkowa: najpierw poziom, potem odległość, dopiero na końcu wolumen. Odwrócenie tej kolejności zamienia poziom techniczny w liczbę wynikającą z wygody — i cały ten tekst jest rachunkiem różnicy między jednym a drugim.

1. Wyjście obronne jest regułą, nie gwarancją ceny

Wyjście obronne to zlecenie warunkowe. Dopóki cena nie dotknie zapisanego poziomu, nie dzieje się nic. Po dotknięciu zlecenie zostaje aktywowane i od tego momentu zachowuje się jak zlecenie rynkowe — realizuje się po pierwszej dostępnej cenie, a nie po tej, która je uruchomiła. Te dwa zdania wyczerpują mechanikę i jednocześnie tłumaczą, dlaczego poziom wyznacza stratę zamierzoną, a nie stratę faktyczną.

Poprawny zapis brzmi więc tak: wyjście obronne definiuje stratę zamierzoną na zadanej wielkości, a strata faktyczna zależy od ceny wykonania. W warunkach spokojnych obie liczby różnią się o ułamek pipsa i różnicę tę można w rachunku pominąć — pod warunkiem, że powie się o tym wprost. W chwilach, w których płynność znika, różnią się o wielokrotność.

Warto od razu rozdzielić dwa znaczenia słowa „ryzyko", bo w tym artykule zajmujemy się tylko jednym z nich. Pierwsze to zmienność wyniku: kolejne transakcje kończą się różnymi kwotami, a przebieg kapitału faluje. Drugie to trwała utrata kapitału — sytuacja, w której rachunek przestaje być zdolny do dalszego handlu. Poziom obronny nie jest narzędziem od pierwszej z tych wielkości: zmienia rozkład wyników, ale kierunku zmiany wariancji nie da się orzec z samej odległości — zależy od całego rozkładu, od ponownych wejść i od kosztów. Jest narzędziem od drugiej: wyznacza stratę zamierzoną pojedynczej pozycji i przez to — przy wykonaniu zbliżonym do poziomu — trzyma pojedyncze zdarzenie z dala od granicy, za którą rachunku nie da się już odbudować. Gdzie leży ta granica i ile trzeba odrobić po obsunięciu o zadanej wielkości, liczy artykuł 9.2; miejsce, jakie zarządzanie ryzykiem zajmuje wobec przewagi samej strategii, rozstrzyga artykuł 9.1.

Z tego rozróżnienia wynika porządek pojęć, który wraca w całym artykule. Pięć wielkości bywa mylonych ze sobą, a każda odpowiada na inne pytanie:

Trzeci i czwarty wiersz to ta sama pozycja opisana przed zamknięciem i po nim. Jeżeli w twoim planie występuje tylko jedna z tych liczb, plan milczy o tym, co dzieje się w momencie wykonania.

Poziom bywa też dotknięty przez samą różnicę między ceną kupna a ceną sprzedaży, bez ruchu ceny widocznej na wykresie — mechanikę kwotowania prowadzi dział o podstawowych pojęciach, a dla tego artykułu liczy się jeden skutek: odległość zaplanowana i odległość przebyta przez cenę to dwie różne wielkości.

2. Dwie kolejności ustalania i wynik liczbowy każdej

Spór o położenie poziomu sprowadza się do jednego pytania: co jest daną, a co wynikiem. Są dwie możliwe kolejności i dają one różne poziomy przy identycznej kwocie ryzyka. Poniższy rachunek służy wyłącznie rozstrzygnięciu tego sporu, a wolumen pada w nim raz, jako wielkość ilustracyjna, i wraca dalej wyłącznie w tej jednej wartości — modele doboru wielkości pozycji, przewalutowanie i wymóg depozytowy prowadzi artykuł 9.5.

Założenia rachunku

• Instrument: EUR/USD. Waluta rachunku: USD, czyli waluta kwotowana jest walutą rachunku — kurs przeliczenia K_prz = 1.
• Kapitał: 10 000 USD. Baza: kapitał bieżący, mierzony przed otwarciem pozycji, przy braku innych otwartych pozycji — wtedy równy saldu rozliczonemu. Rozstrzygnięcie, która baza obowiązuje w całym dziale, zapadło w 9.3.
• Ryzyko na transakcję: 1% kapitału bieżącego, czyli R = 100 USD. To wartość ilustracyjna. Regułę procentową spopularyzowano z wartością 2%⁴, a 1% jest jej zaostrzeniem, nie wyprowadzeniem; skąd bierze się twoja własna liczba i od czego zależy — 9.3.
• Wartość pipsa: w = 10 USD/(pips × lot). Krok wolumenu 0,01 lota. Obie wielkości są danymi ilustracyjnymi ze specyfikacji instrumentu.
• Cena wejścia: 1,0850. Ceny w rachunku są cenami z wykresu prowadzonego po cenie sprzedaży; wejście pozycją długą wykonuje się po cenie kupna, wyższej o spread, a poziom obronny aktywuje i wykonuje cena sprzedaży. Ostatnie minimum, przy którym spadek został zatrzymany: 1,0805. Bufor zapisany w regule przed sesją: 10 pipsów.
• Wykonanie dokładnie po cenie zlecenia — to uproszczenie, wariant z gorszym wykonaniem liczy sekcja 6.

Kolejność A: unieważnienie → odległość → wolumen

Poziom: 1,0805 − 0,0010 = 1,0795.
Odległość: D = 1,0850 − 1,0795 = 0,0055 = 55 pipsów.
Przy budżecie 100 USD i tej odległości wolumen po zaokrągleniu w dół do kroku 0,01 wynosi 0,18 lota, a ryzyko przy tym wolumenie — 99,00 USD, czyli 0,99% kapitału bieżącego. Wyprowadzenie wolumenu, z przewalutowaniem i wymogiem depozytowym, prowadzi artykuł 9.5; tutaj potrzebny jest wyłącznie wynik, żeby obie kolejności dało się porównać liczbą.

Kontrola zależnością odwrotną: R_wal = D × w_kwot × K_prz = 55 × 1,80 × 1 = 99,00 USD, gdzie w_kwot = 0,18 × 10 = 1,80 USD/pips. Łańcuch się domyka. Kwota 99,00 USD jest przy tym stratą zamierzoną — powstanie przy wykonaniu dokładnie na poziomie; przy luce albo zaniku płynności strata faktyczna bywa większa.

Kolejność B: kwota → wolumen → odległość

Punktem wyjścia jest wolumen, który „wygodnie się gra" — przyjmijmy 0,40 lota przy tym samym budżecie 100 USD.
Odległość: D = R / (V × w) = 100 / (0,40 × 10) = 25 pipsów.
Poziom: 1,0850 − 0,0025 = 1,0825.

Ten poziom leży 20 pipsów nad minimum 1,0805, czyli wewnątrz obszaru, w którym przesłanka wejścia nadal obowiązuje. Zamknięcie pozycji na 1,0825 nie niesie żadnej informacji o hipotezie: cena nie zrobiła niczego, co by ją podważyło. Zapłaciłeś 100 USD za zdarzenie, które nie było odpowiedzią na twoje pytanie.

Trzecia możliwość — utrzymać poziom 1,0795 i mimo to zagrać 0,40 lota — daje ryzyko 0,40 × 55 × 10 = 220 USD, czyli 2,2% kapitału. To 2,2 raza więcej niż zadeklarowany limit. Kolejność B pozwala zatem albo na poziom pozbawiony treści, albo na złamanie własnego limitu; trzeciego wyjścia nie ma.

W kolejności B poziom techniczny zależy od stanu rachunku: po wpłacie 2 000 USD ten sam układ cen daje inny poziom, mimo że na wykresie nie wydarzyło się nic. Kolejność A tej zależności nie ma — poziom wynika z cen, a rachunek decyduje wyłącznie o tym, ile lotów na niego stać.

Przesłanka, która ma punkt unieważnienia, i przesłanka, która go nie ma

Kolejność A zaczyna się od zdania opisującego powód wejścia. Hipotezę przyjmujemy tu jako daną — jak się ją buduje i czy ma przewagę, rozstrzyga dział o strategiach; tutaj pytamy wyłącznie o to, czy da się z niej odczytać cenę obalającą. Odczytać ją można wtedy, gdy zdanie naraz odnosi się do cen widocznych na wykresie, wskazuje obszar zamiast kierunku i daje się obalić przez zdarzenie, które można opisać ceną. Jeżeli takiego zdania nie da się zapisać, nie ma z czego wyprowadzić poziomu — i jest to test wykonalny przed transakcją, a nie po niej.

Przesłanki, z których cenę obalającą da się odczytać:

• „Spadek zatrzymał się przy 1,0805 i cena wróciła nad 1,0820" — obala je cena poniżej 1,0805.
• „Cena opuściła konsolidację 1,0800–1,0850 górą i zamknęła świecę powyżej niej" — obala je powrót do wnętrza konsolidacji.
• „Cena trzykrotnie zatrzymała spadek w strefie 1,2740–1,2775 i właśnie zatrzymała go po raz czwarty" — obala je przejście pod najniższy punkt, w którym strefa już zadziałała; jeżeli cena schodziła w jej wnętrzu do 1,2731, to obala je dopiero przejście pod 1,2731, a nie pod nominalną granicę 1,2740 (reguła odmierzania — sekcja 3).

I te, z których się jej nie odczyta:

• „Trend jest wzrostowy" — nie wskazuje ceny, przy której przestaje być wzrostowy, więc nie ma czego obalić.
• „Para jest wykupiona" — opisuje stan, nie miejsce. Poziom trzeba by dopiero dobrać, a wybór wraca wtedy do wygody, czyli do kolejności B.
• „Rynek powinien zareagować wzrostem na te dane" — obala je dopiero brak wzrostu, czyli warunek czasowy, nie cenowy.

Drugi zestaw nie jest listą złych przesłanek. Jest listą przesłanek, dla których poziomu nie da się wyprowadzić z unieważnienia i trzeba sięgnąć po zastępnik — warunek czasowy albo wielokrotność miary zmienności z sekcji 5 — mówiąc wprost, że to zastępnik. Różnica ma skutek praktyczny: zamknięcie na punkcie unieważnienia niesie informację o hipotezie, zamknięcie na zastępniku mówi tylko tyle, że cena zaszła dalej, niż zachodzi zwykle. Obie liczby wchodzą do wzoru na wolumen tak samo, ale interpretuje się je inaczej — i tylko pierwsza pozwala po serii transakcji stwierdzić, czy przesłanki były trafne.

Kolejność kroków przed wejściem

1. Zapisz przesłankę — co dokładnie na tym wykresie skłania cię do wejścia. Jeżeli nie da się tego zapisać jednym zdaniem, dalszych kroków nie ma po czym wykonywać.
2. Wskaż cenę, przy której ta przesłanka przestaje obowiązywać — to jest punkt unieważnienia. Nie „gdzie mi się nie opłaca", tylko „gdzie zdanie z kroku pierwszego staje się fałszywe".
3. Odmierz odległość od ceny wejścia do poziomu, powiększoną o bufor przyjęty w regule przed sesją.
4. Sprawdź, czy przy twojej kwocie ryzyka ten wolumen jest wykonalny na rachunku — po zaokrągleniu w dół do kroku wolumenu. Jeżeli nie, transakcji nie ma. Rachunek prowadzi 9.5.

Krok czwarty jest ostatni i nie ma prawa wpływać na krok drugi. Jeżeli wypada 0,03 lota, to jest twoja pozycja. Jeżeli wypada mniej niż wolumen minimalny dostępny na rachunku, wniosek brzmi „ten układ jest poza zasięgiem tego rachunku", a nie „podnoszę procent ryzyka".

Gdy odległość unieważnienia przekracza budżet ryzyka

Bywa, że poziom wyznaczony poprawnie leży tak daleko, iż przy zadeklarowanym procencie ryzyka wolumen schodzi poniżej wolumenu minimalnego. Metoda działa wtedy poprawnie i podaje informację: ten układ jest za drogi dla tego rachunku. Wyjścia są trzy i każde ma dający się nazwać koszt; dwie dalsze możliwości, w praktyce wybierane najczęściej, wyjściami nie są.

Granicę widać na mniejszym rachunku. Kapitał bieżący 2 000 USD, ryzyko 1%, czyli R = 20 USD; krok wolumenu i wolumen minimalny po 0,01 lota — wielkości ilustracyjne, waluta kwotowana jest walutą rachunku. Przy odległości 55 pipsów układ mieści się w tym budżecie. Przy 120 pipsach wolumen po zaokrągleniu w dół schodzi do kroku minimalnego, więc deklarowany procent realizuje się tylko w części. Przy 220 pipsach wolumen wypada poniżej wolumenu minimalnego dostępnego na rachunku i transakcji nie ma wcale. Zależność jest jednokierunkowa: przy stałej kwocie ryzyka dalszy poziom oznacza mniejszy wolumen, a od pewnej odległości wolumen przestaje być wykonalny. Rachunek — z zaokrągleniem w dół i ryzykiem przeliczonym po zaokrągleniu — prowadzi artykuł 9.5.

Wyjścia, gdy to jest twój przypadek:

• Mniejszy wolumen — dopóki mieści się w kroku dostępnym na rachunku. Koszt: deklarowany procent przestaje być realizowany dokładnie i po zaokrągleniu w dół schodzi poniżej zapisanej liczby. Nie jest to bezpieczniejsze przez zasługę reguły — jest to po prostu inna liczba niż zapisana, a wiedzieć o tym trzeba, zanim porówna się ze sobą wyniki dwóch transakcji.
• Inne wejście, bliżej poziomu — poziom zostaje tam, gdzie był, zmienia się moment wejścia. Przy wejściu po 1,0820 zamiast 1,0850 i przy niezmienionym poziomie 1,0795 odległość spada z 55 do 25 pipsów, a przy tym samym budżecie 20 USD wolumen wychodzi odpowiednio większy — 9.5. Koszt: część układów nigdy nie wróci do tej ceny, więc płacisz transakcjami, do których nie doszło.
• Rezygnacja — koszt zerowy w walucie rachunku i jedyny wariant, który nie zmienia niczego w regułach.

Pierwsza z dwóch możliwości, które wyjściami nie są — podniesienie procentu ryzyka, żeby wolumen „wyszedł" — zamienia limit na wielkość zależną od bieżącej okazji. Przy 3% zamiast 1% na tym samym rachunku budżet ryzyka rośnie z 20,00 do 60,00 USD i przy niezmienionej odległości 55 pipsów pozwala na wolumen trzykrotnie większy. Podniesienie limitu w chwili, w której przeszkadza, usuwa jego funkcję kontrolną; co robi z serią transakcji taka zmiana, liczy artykuł 9.2.

Druga, wciąż spotykana: przesunięcie poziomu bliżej, żeby odległość zmalała. To jest kolejność B z początku tej sekcji, tylko wywołana innym powodem — i skutek daje ten sam, bo poziom przestaje odpowiadać na pytanie, dla którego go wyznaczano.

Poziomy, które trzeba rozróżnić

• Poziom techniczny — punkt unieważnienia. Mówi, gdzie przesłanka przestaje obowiązywać. To temat tego artykułu.
• Budżet straty — kwota wynikająca z procentu kapitału. Mówi, ile wolno stracić na transakcji, i nie ma z wykresem nic wspólnego. Wyprowadzenie procentu: 9.3.
• Poziom wymuszony przez pośrednika — przymusowe zamknięcie, liczone na poziomie rachunku, a nie pojedynczej pozycji. Nie jest twoją decyzją i potrafi zamknąć pozycję, zanim cena dojdzie do poziomu technicznego. Skutek dla poziomu obronnego opisuje sekcja 4, a sprawdzenie liczbowe prowadzi artykuł 9.5.

3. Skąd bierze się poziom: struktura, strefa, bufor

Punkt unieważnienia musi być zakotwiczony w czymś, co da się wskazać przed wejściem i co nie zależy od stanu rachunku. Sposób wyznaczania ekstremów, stref i miar zmienności należy do działu o analizie technicznej — tutaj traktujemy te wielkości jako dane wejściowe i pytamy tylko o jedno: jak z nich powstaje odległość D.

Za ostatnim ekstremum

Przesłanką bywa zatrzymanie ruchu w konkretnym miejscu. Wtedy przesłanka umiera dopiero wtedy, gdy cena to miejsce mija — a nie wtedy, gdy się do niego zbliża. Dla pozycji długiej poziom leży pod ostatnim minimum, dla krótkiej nad ostatnim maksimum. W przykładzie z sekcji 2: minimum 1,0805, bufor 10 pipsów, poziom 1,0795, odległość 55 pipsów.

Za całą strefą, nie za jej krawędzią

Jeżeli przesłanką jest strefa, a nie pojedyncza cena, poziom musi leżeć za całą strefą — a jej granicą jest faktyczne ekstremum osiągnięte w jej wnętrzu, nie nominalna krawędź. Poziom postawiony przy górnej krawędzi zamyka pozycję w środku obszaru, w którym przesłanka wciąż obowiązuje — to ten sam błąd co w kolejności B, tylko na mniejszą skalę.

Rozstrzygnięcie, od czego odmierzać bufor, obowiązuje w całym artykule i w zadaniu na końcu: bufor odmierzasz od najniższego punktu, w którym przesłanka jeszcze obowiązywała — czyli od faktycznego ekstremum, a nie od nominalnej granicy strefy. Jeżeli strefa sięga 1,2740, ale cena schodziła w niej do 1,2731 i wracała, to poziom 1,2735 leży w obszarze, który przesłanka już raz przetrwała.

Trzej kandydaci przy jednej strefie

Ta sama strefa podsuwa ceny, z których każda wygląda na punkt unieważnienia, a tylko jedna nim jest. Przy strefie 1,2740–1,2775, faktycznym ekstremum 1,2731 i buforze 10 pipsów zapisanym przed sesją rozstrzygnięcie wygląda tak:

W drugim wierszu kierunek rozumowania jest poprawny; zawodzi wielkość, od której odmierzono bufor. Poziom formalnie leży pod strefą, a mimo to bufor, który miał oddzielić unieważnienie od zwykłego przestrzelenia, skurczył się dziesięciokrotnie — i pierwsze przestrzelenie rzędu kilku pipsów zamknie pozycję tak samo, jak gdyby bufora nie było wcale. Wielkość bufora sprawdzaj więc zawsze wobec faktycznego ekstremum, a nie wobec liczby, od której zaczynałeś odejmowanie.

Bufor jest parametrem reguły, nie korektą

Bufor ma jedno zadanie: oddzielić punkt unieważnienia od zwykłego przestrzelenia poziomu. Musi przy tym spełnić warunki, które odróżniają parametr od improwizacji:

• jest zapisany przed otwarciem pozycji i nie zmienia się w trakcie jej życia;
• jest wyrażony jednostką, którą umiesz zmierzyć — pipsami albo ułamkiem przyjętej miary zmienności — a nie odczuciem;
• nie jest mniejszy od typowego kosztu wykonania na tym instrumencie o tej porze, bo inaczej sam koszt potrafi go wyczerpać.

Jest jeszcze powód, dla którego oczywisty poziom jest gorszym miejscem niż poziom o kilka pipsów za nim. Nie trzeba do tego zakładać, że ktoś widzi konkretnie twoje zlecenie. Wystarczy, że wielu uczestników wskazuje to samo miejsce — pod tym samym ekstremum, pod tą samą okrągłą ceną — więc w jednym punkcie gromadzi się skupisko zleceń tego samego kierunku. Kiedy zostaną aktywowane, wszystkie stają się zleceniami rynkowymi naraz, a to jest dokładnie ta sytuacja, w której pierwsza dostępna cena bywa wyraźnie gorsza od poziomu. Mechanizm ten opisuje literatura instytucjonalna: raport Komitetu Rynkowego Banku Rozrachunków Międzynarodowych o epizodzie z 7 października 2016 roku wymienia uruchomienie zleceń obronnych wśród składników zdarzenia³. Bufor nie jest więc ozdobą: przesuwa twój poziom poza punkt, w którym jednocześnie znika płynność.

Od czego zależy wielkość bufora i kiedy przestaje wystarczać

Bufor jest jedyną liczbą w tym rachunku, która nie wynika ani z wykresu, ani z rachunku ryzyka. Jest wyborem projektanta i ma dające się nazwać składniki:

• Typowy koszt wykonania na tym instrumencie o tej porze. Bufor mniejszy od kosztu zostaje przez ten koszt zużyty, zanim cena zrobi cokolwiek istotnego.
• Typowe przekroczenie poziomu. Ceny rzadko zatrzymują się dokładnie tam, gdzie zatrzymały się poprzednio; bufor pokrywa tę nieprecyzyjność, ale wyłącznie w zakresie, który sam obejmuje.
• Precyzja odczytu ekstremum. Ta sama świeca u dwóch dostawców kwotowań ma zwykle nieco inne minimum, a różnica bywa rzędu pojedynczych pipsów.

Wielkość bufora oceniaj jako udział w odległości. Przy odległości 55 pipsów bufor 10 pipsów to 10 / 55 = 18,2% odległości — korekta. Przy odległości 20 pipsów ten sam bufor to 10 / 20 = 50% odległości — połowa drogi do poziomu istnieje wtedy wyłącznie dlatego, że nie ufasz precyzji odczytu. Kwota ryzyka się przez to nie zmienia: przy stałym budżecie bufor wydłuża odległość, więc zmniejsza wolumen, a kwota pozostaje ta sama. Zmienia się natomiast to, jaką część odległości zajmuje wielkość, której nie odczytałeś z wykresu. Nie znaczy to, że bufor jest za duży; częściej znaczy, że poziom leży za blisko, i wraca wtedy pytanie z sekcji 7.

Wystarczalność bufora da się sprawdzić tym samym rachunkiem udziału, tylko od drugiej strony — pytając, ile bufora zużywa samo wykonanie. Przyjmijmy koszt wykonania 0,8 pipsa — 0,3 pipsa różnicy między ceną kupna a ceną sprzedaży i 0,5 pipsa poślizgu; obie liczby są ilustracyjne, bo faktyczne zależą od instrumentu, pory doby i pośrednika, a w oknach podwyższonej zmienności bywają wielokrotnie wyższe. Bufor 10 pipsów oddaje wtedy wykonaniu 0,8 / 10 = 8% swojej wielkości, a 92% zostaje na to, do czego był przeznaczony: na typowe przestrzelenie poziomu i na rozrzut odczytu ekstremum. Przy różnicy cen 3 pipsy z przykładu pozycji krótkiej i tym samym założonym poślizgu 0,5 pipsa koszt wykonania wynosi 3,5 pipsa, czyli 3,5 / 10 = 35% bufora. Warunek wystarczalności jest parametrem użytkownika, nie prawem: jeżeli przyjmiesz — ilustracyjnie — że wykonanie nie może zużywać więcej niż jednej piątej bufora, to przy koszcie 3,5 pipsa minimalny bufor wynosi 3,5 / 0,20 = 17,5 pipsa i zapis dziesięciopipsowy jest na tym instrumencie za mały, choć na pierwszym wystarczał z zapasem. Rachunek dotyczy wyłącznie kosztu znanego z góry; na zdarzenie bez ceny pośredniej bufor nie odpowiada wcale.

Są dwa warunki, przy których bufor przestaje spełniać swoją funkcję, i oba trzeba wymienić w tym samym miejscu, w którym mówi się o jego przydatności. Pierwszy: koszt wykonania w danym oknie przekracza bufor — wtedy poziom zostaje dotknięty przez zdarzenie, przed którym bufor miał chronić. Drugi: cena nie przechodzi przez poziom, tylko pojawia się po jego drugiej stronie. Wtedy bufor nie działa wcale, bo między poziomem a ceną wykonania nie zawarto żadnej transakcji; ile taka różnica wynosi, rozstrzyga osobny rachunek w artykule 9.10.

Trzy parametry ustalane przed sesją, nie w trakcie

Poziom obronny opiera się na liczbach, które nie wynikają z wykresu i muszą zostać wybrane wcześniej. Każda z nich, ustalana dopiero po otwarciu pozycji, unieważnia rachunek wolumenu — bo zmienia wielkość, która do tego rachunku weszła jako dana.

• Bufor — o ile poziom odsuwasz za faktyczne ekstremum. Ustalony po otwarciu pozycji przestaje być buforem, a staje się reakcją na bieżącą cenę.
• Mnożnik miary zmienności — używany wtedy, gdy struktura nie daje punktu. Wybór mnożnika po zobaczeniu, jaką odległość daje, jest wyborem odległości, a nie mnożnika.
• Liczba świec w warunku czasowym — po ilu świecach od wejścia uznajesz, że przesłanka wygasła. Liczona od wejścia i niezmieniana w trakcie życia pozycji.

Sprawdzian jest wykonalny bez żadnych narzędzi: czy potrafisz podać te trzy liczby, zanim otworzysz wykres kolejnej pary. Jeżeli każda z nich zależy od tego, co akurat widzisz, to masz decyzje podejmowane pod wpływem bieżącego układu cen zamiast parametrów reguły — a wtedy odległość D przestaje być wielkością znaną z góry i rachunek z sekcji 2 traci podstawę.

Nie oznacza to, że liczby są stałe na zawsze. Oznacza to, że zmienia się je między transakcjami, a nie w ich trakcie, i że po zmianie obowiązują od następnego wejścia. Kiedy i według jakiego wyzwalacza przeglądać parametry ryzyka, rozstrzyga artykuł 9.11.

To samo dla pozycji krótkiej

Reguła jest lustrzana, ale dwie rzeczy zmieniają się w rachunku i obie bywają przeoczone. Przesłanką jest zatrzymanie wzrostu przy maksimum 1,2648; wejście pozycją krótką po 1,2600; bufor 10 pipsów zapisany przed sesją.

Poziom: 1,2648 + 0,0010 = 1,2658. Odległość: D = 1,2658 − 1,2600 = 0,0058 = 58 pipsów.

Pierwsza zmiana jest oczywista: poziom leży powyżej ceny wejścia, więc bufor dodaje się do maksimum, zamiast odejmować od minimum. Druga jest mniej widoczna i dotyczy odległości faktycznie przebytej przez cenę: przy różnicy między ceną kupna a ceną sprzedaży wynoszącej 3 pipsy poziom zostaje dotknięty w chwili, gdy cena na wykresie sięga 1,2655, czyli po przebyciu 55 pipsów, a nie 58 zapisanych w planie — mechanikę kwotowania prowadzi dział o podstawowych pojęciach.

Nie jest to powód, żeby poziom przesuwać, tylko żeby bufor nie był mniejszy od typowej różnicy cen na tym instrumencie o tej porze — bo inaczej sam bufor zostaje zużyty przez wykonanie, zanim cena zdąży zrobić cokolwiek, co unieważniałoby przesłankę.

Gdy struktury nie ma

Bywa, że wykres nie daje jednoznacznego ekstremum ani strefy. Wtedy pozostaje wariant oparty na zmienności: poziom w odległości równej przyjętemu z góry mnożnikowi razy miara zmienności instrumentu. Miarą bywa ATR — sposób jej wyznaczania opisuje dział o analizie technicznej, tutaj jest wyłącznie liczbą wejściową. Przy mierze zmienności 45 pipsów i mnożniku 2,0 poziom leży 90 pipsów od wejścia, czyli w naszym przykładzie na 1,0760.

Ten wariant ma inny status niż dwa poprzednie i trzeba to powiedzieć wprost: nie odpowiada na pytanie „kiedy przesłanka przestaje obowiązywać", tylko na pytanie „jak daleko cena zwykle sięga". Odpowiada więc na inne pytanie i nie jest zamiennikiem punktu unieważnienia — jest jego zastępnikiem na czas, gdy punktu nie da się wskazać. Miara zmienności jest przy tym liczona z przeszłości: gdy zmienność zmienia reżim, wczorajsza wartość opisuje wczorajszy rynek.

4. Interwał hipotezy i granica, której nie wyznacza wykres

Poziom unieważnienia musi pochodzić z tego samego interwału, na którym postawiono hipotezę. Wymaga tego spójność wywodu: jeżeli przesłanką jest układ widoczny na wykresie dziennym, to unieważnia go dopiero ruch widoczny na wykresie dziennym. Poziom przepisany z wykresu piętnastominutowego opisuje unieważnienie innej hipotezy — tej, której nie postawiłeś.

Praktyczny skutek jest taki, że wejście z niższego interwału daje lepszy punkt wejścia, czyli mniejszą odległość do poziomu wyznaczonego wyżej. Nie daje natomiast prawa do poziomu z niższego interwału. Sposób doboru interwału i sposób odczytania na nim struktury należą do działu o analizie technicznej.

Skutek liczbowy tej reguły widać na jednym układzie cen. Załóżmy, że ta sama para zatrzymała spadek przy 1,0805 na wykresie czterogodzinnym i przy 1,0838 na wykresie piętnastominutowym, a wejście następuje po 1,0850. Przy buforze 10 pipsów pierwsza hipoteza daje poziom 1,0795 i odległość 55 pipsów, druga — poziom 1,0828 i odległość 22 pipsy. Obie liczby są policzone poprawnie, ale opisują unieważnienie dwóch różnych zdań.

Problem powstaje dopiero przy ich pomieszaniu. Poziom oddalony o 22 pipsy zastosowany do hipotezy postawionej na wykresie czterogodzinnym zamyka pozycję przy cenie, przy której zdanie „spadek zatrzymał się przy 1,0805" nadal obowiązuje. Jest to ten sam błąd co kolejność B z sekcji 2 — z tą różnicą, że jego źródłem jest tym razem przepisanie poziomu z niewłaściwego wykresu. Rozstrzygnięcie brzmi: interwał, na którym postawiono hipotezę, wyznacza poziom; interwał wejścia wyznacza wyłącznie moment.

Co zaokrąglenie robi z dużą odległością

Im większa odległość, tym mniejszy wolumen — a im mniejszy wolumen, tym większy względny skutek zaokrąglenia w dół do kroku dostępnego na rachunku. Granicę nazwała już sekcja 2: od pewnej odległości wolumen po zaokrągleniu schodzi do kroku minimalnego, a jeszcze dalej — poniżej wolumenu minimalnego, i transakcji nie ma wcale. Rzeczywista liczba wynika wtedy z kroku wolumenu, nie z twojej decyzji — i to jest miejsce, w którym reguła procentowa przestaje być wykonalna, zanim zdąży stać się nieostrożna. Pełny rachunek z przewalutowaniem i krokiem wolumenu prowadzi artykuł 9.5.

Granica, której nie wyznacza wykres: przymusowe zamknięcie

Poziom unieważnienia wyznacza cena. Moment, w którym pozycja przestaje istnieć, wyznacza czasem coś zupełnie innego — poziom depozytu na rachunku. Przymusowe zamknięcie działa na poziomie rachunku, a nie pojedynczej pozycji, i po przekroczeniu progu pozycje zamykane są według reguły pośrednika, zwykle od najbardziej stratnej. Stratna pozycja na jednym instrumencie potrafi więc zamknąć zyskowną na innym.

Dla klienta detalicznego w Polsce próg wynosi 50% minimalnego wymaganego depozytu i jest liczony na poziomie rachunku; obowiązuje też ochrona przed saldem ujemnym, która ogranicza dług, a nie chroni kapitału. Aktem obowiązującym jest decyzja nr DAS.456.2.2019 Komisji Nadzoru Finansowego z 1 sierpnia 2019 roku, która weszła w życie 2 sierpnia 2019 roku; pierwowzorem rozwiązania była tymczasowa interwencja produktowa Europejskiego Urzędu Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych wobec kontraktów na różnicę z 2018 roku, która wygasła i jest dziś wyłącznie pochodzeniem standardu, a nie jego podstawą¹.

Stan prawny zweryfikowany 3 sierpnia 2026 roku — jest to dzień sprawdzenia parametru, a nie dzień ostatniej edycji tekstu. Przed wykonaniem własnego rachunku sprawdź obowiązujący stan; parametr regulacyjny nie jest wielkością bezterminową.

Konsekwencja dla poziomu obronnego jest bezpośrednia. Przy stałym wolumenie większa odległość D nie zmienia depozytu — zwiększa natomiast stratę, którą pozycja może przynieść, zanim cena dojdzie do poziomu, a o stan środków, nie o wykres, pyta próg przymusowego zamknięcia. Istnieje więc odległość, przy której poziom nie zostanie sprawdzony: na rachunku, na którym depozyt zablokowany zjada większość kapitału, pozycja zniknie, zanim cena dotrze do 1,0795, a starannie wyznaczona odległość pozostanie liczbą w planie. Przy stałym budżecie ryzyka działa to łagodniej — większa odległość zmniejsza wolumen, a z nim wymagany depozyt; który reżim dotyczy twojego rachunku, rozstrzygasz przed wejściem. Sprawdzenie, które z dwóch ograniczeń wiąże pierwsze — limit ryzyka czy wymóg depozytowy — prowadzi artykuł 9.5.

Kiedy poziom nie zostanie sprawdzony

Wyprowadzenie tej granicy w pipsach wymaga mechaniki depozytu — wartości nominalnej pozycji, wymogu depozytowego i wolnego depozytu — a te wielkości mają właściciela: definicje i sposób ich liczenia prowadzi dział o podstawowych pojęciach. Dla tego artykułu liczy się skutek, nie wyprowadzenie: przy dostatecznie dużym wolumenie wobec kapitału granica depozytowa wypada bliżej niż poziom obronny i o zamknięciu pozycji decyduje wtedy stan rachunku, a nie struktura cen, z której poziom wyprowadzono.

Z kolejnością ustalania przecina się to w jednym miejscu. Punkt unieważnienia nadal wyznaczasz przed wielkością pozycji — na tym etapie kapitał nie jest potrzebny i nic się tu nie zmienia. Zanim jednak zlecenie zostanie złożone, trzeba sprawdzić, czy przy wyliczonym wolumenie cena w ogóle ma jak dojść do poziomu. Jeżeli nie ma, poziom jest wyznaczony poprawnie i jednocześnie martwy, a uczciwe wyjścia są dokładnie te same co przy wolumenie poniżej minimalnego: mniejszy wolumen albo rezygnacja — nigdy przesunięcie poziomu bliżej, bo poziom nie przestał być punktem unieważnienia tylko dlatego, że rachunek go nie udźwignie. Dlatego pytanie o wolny depozyt stoi w kontroli przed złożeniem zlecenia w sekcji 9 jako osobny wiersz, obok pytania o krok wolumenu, a nie zamiast pytania o poziom.

Granica nie jest przy tym stała w czasie: pośrednik może podnieść wymóg depozytowy w oknie podwyższonej zmienności, co jest praktyką przewidzianą w regulaminach, a nie awarią — skutkiem bywa zamknięcie pozycji, która wcześniej wymóg spełniała. W drugą stronę rachunek nie mówi nic: odległość mieszcząca się przed granicą depozytową nie czyni pozycji bezpiecznej, oznacza tylko, że przy tych liczbach pierwsze zadziała ograniczenie cenowe, a nie depozytowe.

5. Warianty umiejscowienia poziomu — zestawienie

Warianty poniżej nie tworzą rankingu. Każdy odpowiada na inne pytanie i każdy ma inny koszt wyrażony w odległości oraz w wolumenie, na który przy stałej kwocie ryzyka pozwala. Kolumna z wolumenem jest indeksem względnym: wariant strukturalny z przykładu z sekcji 2 przyjęto za 1,00, pozostałe policzono jako 55/D, bo przy stałej kwocie ryzyka wolumen zmienia się odwrotnie proporcjonalnie do odległości.

Wariant wyprowadzony z kwoty stoi w zestawieniu celowo: jest realnie stosowany i to on generuje pytanie, od którego zaczyna się ten artykuł — nie zniknie z praktyki przez przemilczenie.

Mnożnik zmienności jest wyborem, nie odczytem

W wariancie opartym na zmienności miara jest daną, ale mnożnik już nie — i to on decyduje o odległości. Przy mierze zmienności 45 pipsów i tej samej kwocie ryzyka co w sekcji 2:

Deklarowany procent realizujesz przy tym z dokładnością do kroku wolumenu, więc w planie stoją obie liczby — zamierzona i ta po zaokrągleniu; rachunek prowadzi artykuł 9.5. Sam wybór mnożnika zmienia wolumen o dwie trzecie: odległościom 67,5 i 112,5 pipsa odpowiadają indeksy 0,81 i 0,49, a stosunek skrajnych indeksów wynosi dokładnie 112,5 / 67,5 = 1,67, bo indeks jest odwrotnością odległości — choć wykres i miara zmienności pozostają te same. Jeżeli wybierasz mnożnik po zobaczeniu, jaki daje wolumen, wybierasz wolumen, a to znów jest kolejność B z sekcji 2.

Żaden z wariantów nie chroni przy tym przed zmianą reżimu zmienności, bo miara pochodzi z przeszłości i opisuje rynek, który już był. Żaden nie chroni też przed ceną wykonania gorszą od poziomu — odległość w każdym wierszu obu tabel opisuje stratę zamierzoną, nie zrealizowaną.

Wariant czasowy — warunek zapisany przed wejściem

Hipoteza ma nie tylko wymiar cenowy. Jeżeli przesłanką jest ruch, który ma nastąpić po opuszczeniu konsolidacji, to jej częścią jest także założenie, że ruch nastąpi w rozsądnym czasie. Gdy nie następuje, przesłanka wygasa, choć cena nie dotknęła poziomu cenowego.

Żeby wariant czasowy był regułą, a nie uznaniem, warunek musi być rozstrzygalny i zapisany przed wejściem. Zapis, który to spełnia, wygląda tak:

Wyjście czasowe policzone do końca

Reguła czasowa bywa opisywana jako wyjście „bez kosztu", bo pozycja zamyka się w okolicy ceny wejścia. To nieprawda i różnica jest policzalna. Dla pozycji 0,18 lota przy koszcie wykonania 0,8 pipsa zamknięcie dokładnie po cenie wejścia kosztuje 0,18 × 0,8 × 10 = 1,44 USD, czyli 1,45% straty zamierzonej wynoszącej 99,00 USD — wobec budżetu 100 USD z sekcji 2 byłoby to 1,44% — i 0,014% kapitału bieżącego. Kwota jest mała, ale nie jest zerem — i powinna stać w opisie reguły obok słowa „zamykam", a nie w przypisie. Jeżeli rachunek pobiera prowizję, dochodzi ona w pełnej wysokości, bo wyjście czasowe jest zwykłą transakcją: przy prowizji stałej 6 USD za otwarcie i zamknięcie łącznie — wartość ilustracyjna, tak samo jak koszt wykonania 0,8 pipsa przyjęty w sekcji 3 — pełny koszt tego wyjścia wynosi 1,44 + 6,00 = 7,44 USD. Kwota 1,44 USD opisuje wyłącznie składnik zależny od wolumenu i odległości.

Scenariusze, które reguła z poprzedniej ramki musi rozstrzygać, i jej odpowiedź w każdym:

Reguła czasowa odpowiada wyłącznie na pytanie, czy ruch nastąpił w założonym czasie, i na żadne inne — w szczególności nie zastępuje poziomu cenowego. W zestawieniu wariantów stoi więc jako pełnoprawny typ wyjścia obronnego — odpowiadający na inne pytanie niż warianty cenowe i najczęściej stosowany łącznie z nimi.

Jest jeszcze jeden powód, dla którego warunek czasowy warto zapisywać liczbą świec, a nie godzinami zegarowymi. Liczba świec jest wielkością tego samego rodzaju co interwał, na którym postawiono hipotezę, więc reguła przenosi się między instrumentami bez przeliczania. Godziny zegarowe przenoszą się źle: ta sama liczba godzin obejmuje inną liczbę świec na innym interwale, a przy przerwie weekendowej dwie z nich nie zawierają żadnego obrotu.

6. Odległość zaplanowana a strata zrealizowana

Między odległością zapisaną w planie a kwotą, która zejdzie z rachunku, stoją: różnica między ceną kupna a ceną sprzedaży, poślizg przy wykonaniu i — w przypadku granicznym — luka cenowa. Pierwsze dwie zmieniają wynik o wielkość, którą da się z góry oszacować. Trzecia nie ma górnego ograniczenia i dlatego liczy się ją osobno; jej rachunek prowadzi artykuł 9.10.

Wracamy do pozycji z sekcji 2: 0,18 lota, odległość 55 pipsów, ryzyko zamierzone 99,00 USD. Obowiązuje koszt wykonania przyjęty w sekcji 3: 0,8 pipsa, czyli 0,3 pipsa różnicy między cenami i 0,5 pipsa poślizgu; prowizja stała wynosi 6 USD za transakcję i została wprowadzona w sekcji 5. Wszystkie te wartości są ilustracyjne: faktyczne zależą od instrumentu, pory doby i pośrednika, a w oknach podwyższonej zmienności bywają wielokrotnie wyższe.

Rachunek drugiego wiersza: 0,18 × 55,8 × 10 = 100,44 USD, wobec 99,00 USD, czyli o 1,45% więcej. Trzeciego: 0,18 × 58,2 × 10 = 104,76 USD, o 5,82% więcej. Mnożnik cztery jest tu założeniem ilustracyjnym, a nie wielkością zmierzoną, i nie wyznacza granicy: zdarzenia, w których ceny wykonania na poszczególnych platformach rozeszły się na tyle, że część transakcji anulowano, opisuje artykuł 9.10. Górnego ograniczenia dla tej wielkości nie ma.

Najważniejszy wniosek dotyczy jednak udziału kosztu w odległości. Ten sam koszt 0,8 pipsa to:

• przy odległości 55 pipsów — 1,45% odległości;
• przy odległości 25 pipsów — 3,20% odległości;
• przy odległości 15 pipsów — 5,33% odległości.

Im bliżej ceny wejścia postawiono poziom, tym większą jego część zjada samo wykonanie. To jest arytmetyczny powód, dla którego bliski poziom pogarsza wynik nawet wtedy, gdy hipoteza była trafna — i jest to skutek niezależny od tego, czy poziom został dotknięty.

Jak wpisać koszt wykonania do rachunku, żeby nie policzyć go dwa razy

Koszt wykonania wchodzi do rachunku dwiema drogami, bo składa się z wielkości różnego rodzaju. Spread i założony poślizg są wyrażone w pipsach, więc powiększają odległość; prowizja jest kwotą, więc pomniejsza budżet ryzyka. Każdy składnik uwzględnij dokładnie raz: prowizję odejmij od budżetu, a spread i poślizg dodaj do odległości. Błędem jest policzenie tego samego składnika dwukrotnie — na przykład doliczenie prowizji do odległości i odjęcie jej jednocześnie od budżetu; wolumen wychodzi wtedy zaniżony bez powodu.

Zanim spread trafi do wzoru, trzeba rozstrzygnąć, między jakimi cenami zmierzono odległość — od tego zależy, czy w ogóle wolno go dodać. W tym artykule 1,0850 i 1,0795 są cenami z wykresu prowadzonego po cenie sprzedaży: wejście pozycją długą wykonuje się po cenie kupna, wyższej o spread, a poziom obronny aktywuje i wykonuje cena sprzedaży — odległość 55 pipsów nie zawiera więc kosztu wejścia i spread dodaje się do niej dokładnie raz. Gdyby odległość zmierzono od rzeczywistej ceny wejścia do zakładanej ceny wykonania, spread byłby już w niej zawarty i składnik S wynosiłby zero. Prowizja jest tu opłatą stałą: 6 USD za transakcję, otwarcie i zamknięcie łącznie, niezależnie od wolumenu — dlatego odejmuje się ją od budżetu jako kwotę F. Prowizję naliczaną od lota wpisuje się inaczej, jako składnik mianownika obok kosztu w pipsach; jednostkę rozstrzyga specyfikacja rachunku, nie zwyczaj.

Skutek dla wolumenu jest przy tym jednokierunkowy: prowizja pomniejsza budżet, a spread i poślizg powiększają odległość, więc wolumen mieszczący się w limicie po kosztach wypada mniejszy od nominalnego. Sam rachunek — z prowizją odjętą od budżetu i kosztem w pipsach dodanym do odległości — prowadzi artykuł 9.5.

Różnica jest w tym artykule treścią, a nie zastrzeżeniem, i widać ją na pozycji z sekcji 2. Wolumen 0,18 lota wyznaczono przy założeniu wykonania dokładnie na poziomie. Zastosowany do warunków wykonania z tej sekcji daje stratę 0,18 × 55,8 × 10 = 100,44 USD plus 6 USD prowizji, czyli 106,44 USD — przekroczenie zadeklarowanego limitu 100 USD o 6,4%. Wolumen dobrany po kosztach mieściłby się w budżecie; nominalny się nie mieści, bo do rachunku, który go uzasadniał, koszt wykonania nie wszedł.

Obie liczby są potrzebne i obie powinny stać w planie obok siebie: nominalna mówi, ile pozycja odda przy wykonaniu dokładnie na poziomie, kosztowa — ile odda przy wykonaniu, którego się spodziewasz. Żadna z nich nie opisuje przypadku, w którym ceny między poziomem a wykonaniem nie ma wcale — ten liczy się osobno, w artykule 9.10.

Kosztu wykonania nie wolno przy tym wpisywać do planu jako wielkości symetrycznej — po stronie straty ma inny rozkład niż po stronie zysku, a jak ta asymetria przekłada się na wartość oczekiwaną całej serii, liczy artykuł 9.6.

Poziom postawiony bliżej niż typowa różnica między ceną kupna a ceną sprzedaży bywa dotykany przez zdarzenie, które nie ma nic wspólnego z twoją hipotezą — i jest to warunek do sprawdzenia przed wejściem, nie po zamknięciu pozycji.

Odchylenie od planu w skali serii

Pojedyncze 1,44 USD odchylenia wygląda na wielkość bez znaczenia. W skali serii przestaje nią być — pod warunkiem że rachunek doprowadzi się do końca, czyli obejmie prowizję i wszystkie transakcje, a nie tylko te zakończone dotknięciem poziomu. Prowizję płaci się przy każdej transakcji niezależnie od wyniku, a różnicę między ceną kupna a ceną sprzedaży — po obu stronach pozycji. Przy prowizji stałej suma tych dwóch składników w serii kilkunastu transakcji potrafi przekroczyć budżet ryzyka pojedynczej transakcji, a jej największą częścią jest prowizja, nie ułamek pipsa przy wykonaniu. Rachunek dla serii — wartość oczekiwana i próg rentowności trafności po kosztach — należy do artykułu 9.6.

Wniosek jest więc inny niż ten, który podpowiada pojedyncza liczba 1,44 USD. Przewidywalny koszt wykonania jest jednym ze składników rozjeżdżających ryzyko zaplanowane ze zrealizowanym i w skali serii bywa większy od budżetu ryzyka jednej transakcji. Od drugiego składnika różni go to, co przesądza o sposobie planowania: daje się policzyć z góry. Drugiego — braku ceny między poziomem a wykonaniem — policzyć z góry nie sposób: jedno takie zdarzenie potrafi przekroczyć sumę odchyleń z całej serii, jego wielkość nie ma górnego ograniczenia i nie da się jej oszacować z rozkładu zwykłych dni. Rachunek dla dwóch scenariuszy przeskoku prowadzi artykuł 9.10.

Dlatego plan zawiera obie liczby osobno: oszacowanie kosztu wykonania dla serii, które jest wielkością przewidywalną, i osobną pozycję na zdarzenie, którego wielkości nie znasz. Zsumowanie ich w jedną „rezerwę na koszty" gubi tę różnicę, a razem z nią gubi się informacja, że tylko pierwsza z nich daje się zaplanować.

7. Kiedy bliski poziom jest błędem konstrukcyjnym

Są sytuacje, w których bliski poziom przestaje być wyborem projektanta i staje się błędem konstrukcyjnym — bo poziom leży w obszarze, w którym cena porusza się bez związku z hipotezą, albo w obszarze, w którym sam koszt wykonania go wyczerpuje. Trzy przypadki dają się rozstrzygnąć przed wejściem.

Poziom bliższy niż zwykły zasięg ruchu na tym interwale

Jeżeli odległość jest mniejsza od typowego zasięgu jednej świecy interwału, na którym postawiono hipotezę, poziom zostaje dotknięty przez ruch mieszczący się w normie tego interwału. Zamknięcie pozycji nie niesie wtedy informacji: cena zrobiła to, co robi zwykle. Reguła kontrolna daje się zapisać jednym warunkiem z parametrem, który wybierasz sam: odległość nie mniejsza niż przyjęta wielokrotność miary zmienności interwału decyzyjnego — mnożnik 1,0 jest tu wartością ilustracyjną, nie progiem wyprowadzonym. Miara zmienności jest w tym warunku wyłącznie liczbą wejściową; sposób jej wyznaczenia — dział o analizie technicznej.

Ile realnie zmienia bliski poziom — rachunek udziału

Przy odległości 15 pipsów i zasięgu jednej świecy interwału decyzyjnego przyjętym ilustracyjnie za 45 pipsów poziom leży wewnątrz obszaru, przez który cena przechodzi w ramach zwykłego ruchu tej świecy. Zamknięcie pozycji nie niesie wtedy informacji o hipotezie: następuje z powodu niezwiązanego z pytaniem, które zadano.

Skalę zamiany łatwo policzyć. Przy tym samym budżecie ryzyka wolumen przy odległości 15 pipsów jest 55 / 15 = 3,67 raza większy niż przy 55 pipsach. Ponad trzyipółkrotnie większa pozycja przy tej samej kwocie ryzyka oznacza, że każdy pips ruchu waży ponad trzy i pół raza więcej — także każdy pips poślizgu i każdy pips luki. Skutek gorszej ceny wykonania jest więc przy bliskim poziomie ponad trzyipółkrotnie większy niż w wariancie strukturalnym, choć kwota ryzyka zapisana w planie się nie zmieniła.

To jest właściwe ujęcie sporu o bliski poziom. Nie chodzi o to, że jest „ryzykowniejszy" w sensie kwoty — kwota jest z definicji taka sama, o czym mówi rachunek z sekcji 2. Przy tej samej kwocie zwiększa za to wrażliwość pozycji na wszystko, czego ten rachunek nie obejmuje.

Poziom bliższy niż koszt wykonania

Skrajny przypadek poprzedniego. Jeżeli odległość jest porównywalna z różnicą między ceną kupna a ceną sprzedaży, pozycja jest zamykana przez samo wykonanie. Na instrumentach o szerokiej różnicy cen granica ta bywa osiągana przy odległościach, które na parach głównych wyglądałyby na komfortowe — dlatego jest to warunek do sprawdzenia na konkretnym instrumencie, nie reguła uniwersalna.

Granica praktyczna: kiedy koszt zjada odległość

Warunek „odległość większa od kosztu wykonania" da się zaostrzyć do liczby i sprawdzić przed wejściem. Przyjmijmy instrument, na którym typowa różnica między ceną kupna a sprzedaży wynosi 12 pipsów, a założony poślizg 5 pipsów — razem 17 pipsów kosztu, wartości ilustracyjne dla instrumentu o szerokim spreadzie.

• poziom oddalony o 25 pipsów: koszt to 17 / 25 = 68% odległości;
• poziom oddalony o 100 pipsów: 17 / 100 = 17%;
• żeby koszt nie przekraczał 10% odległości, odległość musi wynosić co najmniej 17 / 0,10 = 170 pipsów.

Przy progu 10% minimalna odległość wynosi więc 170 pipsów — warunek rozstrzygalny przed transakcją, bez odwoływania się do wrażeń. Wybór progu — czy dopuszczasz 10%, czy 5%, czy 20% — jest twój i powinien być zapisany razem z pozostałymi parametrami; sam rachunek jest tożsamością arytmetyczną, nie oszacowaniem.

Konsekwencja bywa niewygodna: na instrumencie o szerokiej różnicy cen sensowny poziom leży tak daleko, że wolumen przy zadeklarowanym ryzyku schodzi poniżej wolumenu minimalnego, i wracamy do trzech wyjść z sekcji 2. Jest to wynik rachunku, a nie zniechęcanie: instrument wymaga po prostu większego kapitału, żeby ta sama reguła pozostała wykonalna. Ani ten warunek, ani żaden inny nie chroni przy tym przed ceną wykonania gorszą od poziomu — obliczenie dotyczy wyłącznie kosztu, którego wielkość znasz z góry.

Okna, w których cena wykonania rozjeżdża się z poziomem

Luka weekendowa dotyczy poziomu obronnego wprost i jest zdarzeniem regularnym, nie katastrofą: między zamknięciem a otwarciem cena po prostu nie istnieje, więc nie ma jej gdzie wykonać, a poziom nie przenosi pozycji przez weekend po zapisanej cenie. Pozostałe okna, w których pierwsza dostępna cena bywa oddalona od poziomu — publikacja danych i przełom dnia rozliczeniowego — mają własnych właścicieli: ryzyko w oknach zdarzeń liczy artykuł 9.10, a planowanie łącznego obciążenia wokół nich — artykuł 9.3. Wielkości takich przeskoków podawaj zawsze jako typowe, nigdy jako granice.

Rozbieżność cen wykonania między platformami jest cechą zdarzeń o cienkiej płynności — cena, po której zlecenie faktycznie się wykona, nie musi mieścić się w przedziale widocznym na twoim wykresie, bo ten pokazuje kwotowania jednego dostawcy; przebieg epizodu z 7 października 2016 roku i rachunek straty prowadzi artykuł 9.10³.

8. Poziom jako zlecenie i poziom jako notatka

Poziom można zapisać na dwa sposoby: jako zlecenie złożone u pośrednika albo jako notatkę — własne postanowienie, że przy tej cenie pozycja zostanie zamknięta ręcznie. Różnica nie dotyczy położenia poziomu, tylko tego, czy strata zamierzona jest w ogóle zdefiniowana.

Zlecenie wykonuje się bez udziału posiadacza rachunku, bez działającego łącza i bez jego obecności. Notatka wymaga trzech rzeczy naraz, dokładnie w minucie, w której cena jest przy poziomie: obecności, sprawnej drogi wykonania i decyzji. Brak którejkolwiek z nich zamienia regułę w brak reguły — a wtedy strata nie jest ograniczona odległością D, tylko tym, gdzie cena zdąży dojść. Rozróżnienie jest czysto operacyjne: reguła zapisana nie jest tym samym co reguła wykonana, a plan nie wymusza wykonania.

Praktyczna kontrola jest jednoznaczna: poziom zapisany jako zlecenie widać przy pozycji w terminalu. Poziom, którego przy pozycji nie widać, nie istnieje dla systemu, który wykonuje zlecenia — niezależnie od tego, co jest zapisane w twoim planie. Sposób prezentacji różni się między środowiskami i nie jest tematem tego tekstu.

Brak poziomu to ryzyko nieokreślone, nie nieograniczone

Zdanie „bez wyjścia obronnego ryzykujesz nieskończenie dużo" jest nieprawdziwe i lepiej zastąpić je opisem, który da się sprawdzić. Na rachunku detalicznym objętym ochroną przed saldem ujemnym i przymusowym zamknięciem granicą są środki na rachunku: strata nie przekroczy wpłaconej kwoty, a pozycje zostaną zamknięte, gdy poziom depozytu spadnie poniżej progu — dla klienta detalicznego w Polsce jest to 50% minimalnego wymaganego depozytu, liczone na poziomie rachunku, stan prawny zweryfikowany 3 sierpnia 2026 roku¹. Ryzyko jest zatem ograniczone. Granicę wyznacza jednak mechanizm pośrednika, a nie ty.

Poprawny zapis brzmi więc: brak poziomu obronnego oznacza stratę nieokreśloną z góry i ograniczoną dopiero kapitałem rachunku. Różnica wobec wersji o nieskończonym ryzyku nie jest kosmetyczna: tamta jest po prostu fałszywa, a ta mówi dokładnie tyle, ile trzeba: rezygnacja z poziomu nie znosi ograniczenia, tylko przenosi decyzję o jego wysokości z liczby wybranej przed wejściem na liczbę, która wyjdzie z wymogu depozytowego w najmniej dogodnym momencie.

Ochrona przed saldem ujemnym ogranicza przy tym dług, a nie chroni kapitału: opisuje sytuację, w której klient traci całość wpłaconych środków, i nie zmienia niczego w rozkładzie strat powyżej zera. Same mechanizmy ochronne i ich zakres opisuje dział o regulacjach i bezpieczeństwie; tutaj potrzebne są wyłącznie jako korekta zdania o nieskończonym ryzyku.

9. Siedem błędów i czego ten rachunek nie mówi

Błąd 1: poziom wyprowadzony z kwoty

Rozstrzygnięty rachunkiem w sekcji 2: poziom 1,0825 zamiast 1,0795 zamyka pozycję w obszarze, w którym przesłanka nadal obowiązuje, a utrzymanie właściwego poziomu przy wygodnym wolumenie podnosi ryzyko z 1% do 2,2% kapitału. Nie da się mieć obu naraz.

Błąd 2: odsunięcie poziomu po otwarciu pozycji

Odsunięcie poziomu zwiększa D przy niezmienionym wolumenie, więc podnosi ryzyko zrealizowane ponad zaplanowane — dokładnie w proporcji odległości. Dla pozycji z sekcji 2, czyli 0,18 lota i ryzyka zamierzonego 99,00 USD:

• odległość 55 pipsów — 0,99% kapitału, czyli 99,00 USD i 1,00 jednostki ryzyka;
• po odsunięciu o 20 pipsów, odległość 75 — 1,35% kapitału, czyli 0,18 × 75 × 10 = 135,00 USD i 1,36 jednostki ryzyka;
• po drugim odsunięciu, odległość 95 — 1,71% kapitału, czyli 171,00 USD i 1,73 jednostki ryzyka;
• po trzecim, odległość 115 — 2,07% kapitału, czyli 207,00 USD i 2,09 jednostki ryzyka.

Cena każdego kroku jest przy tym stała i znana z góry: odsunięcie o 20 pipsów przy 0,18 lota dokłada 0,18 × 20 × 10 = 36,00 USD straty zamierzonej, czyli 0,36 jednostki ryzyka — dokładnie tyle za każdym razem. Trzy takie odsunięcia podwajają ryzyko, którego wielkość została zadeklarowana przed wejściem. Rachunek, który uzasadniał wolumen, przestaje przy tym obowiązywać — bo jego daną wejściową była odległość 55 pipsów, a nie 115. Przesuwanie poziomu za ruchem ceny jest osobnym mechanizmem, działającym w przeciwną stronę, i opisuje go artykuł 9.7.

Błąd 3: poziom dokładnie na okrągłej cenie, bez bufora

Okrągła cena jest miejscem oczywistym dla wielu uczestników naraz, więc obowiązuje przy niej mechanizm opisany w sekcji 3. Bufor za okrągłą ceną nie zwiększa ryzyka w walucie rachunku — zwiększa odległość, więc zmniejsza wolumen, a kwota pozostaje ta sama.

Błąd 4: poziom bliższy niż koszt wykonania

Rachunek z sekcji 6: przy odległości 15 pipsów koszt 0,8 pipsa to 5,33% odległości. Poziom nie musi zostać dotknięty przez ruch — wystarczy chwilowe rozejście się cen kupna i sprzedaży.

Błąd 5: poziom z innego interwału niż hipoteza

Poziom przepisany z niższego interwału opisuje unieważnienie hipotezy, której nie postawiłeś. Wejście z niższego interwału daje lepszy punkt wejścia, nie prawo do bliższego poziomu.

Błąd 6: poziom zapisany wyłącznie w notatce

Dopóki poziom nie jest zleceniem, odległość D nie jest wielkością znaną z góry, więc rachunek wolumenu opiera się na danej, której nie ma. Sekcja 8 rozkłada to na warunki wykonania.

Błąd 7: bufor przeniesiony między instrumentami bez przeliczenia

„Bufor 10 pipsów" brzmi jak jedna wielkość, a jest dwiema różnymi, gdy porówna się instrumenty o innej konwencji kwotowania. Na parze wycenianej z czterema miejscami po przecinku, przy cenie 1,0850, dziesięć pipsów to 0,0010 / 1,0850 = 0,092% ceny. Na parze wycenianej z dwoma miejscami, przy cenie 150,00, dziesięć pipsów to 0,10 / 150,00 = 0,067% ceny. Ten sam zapis daje bufor węższy o ponad jedną czwartą — dokładnie o 27,7% wielkości względnej.

Żeby zachować tę samą wielkość względną, na drugim instrumencie potrzeba 0,000922 × 150,00 = 0,138, czyli około 14 pipsów zamiast dziesięciu. Konwencję kwotowania i sposób liczenia wartości pipsa opisuje dział o podstawowych pojęciach; tutaj liczy się jeden wniosek: bufor zapisany w pipsach jest parametrem instrumentu, a nie parametrem reguły. Przeniesiony bez przeliczenia zmienia odległość, a przez nią wolumen i ryzyko rzeczywiste — czyli dokładnie te wielkości, które reguła miała trzymać stałe.

Ta sama uwaga dotyczy przeniesienia bufora między instrumentami o różnej zmienności, nawet przy tej samej konwencji. Bufor nie chroni przed niczym, czego wielkość przekracza jego własną — a jego wielkość jest liczbą, którą wybrałeś dla jednego instrumentu w jednym oknie doby.

Czego ten rachunek nie mówi

Wszystkie liczby w tym artykule opisują stratę zamierzoną przy wykonaniu w warunkach, które przyjęto za typowe. Cztery rzeczy pozostają poza tym rachunkiem i żadna z nich nie znika przez poprawne ustawienie poziomu:

• Cena wykonania. Rachunek zakłada wykonanie na poziomie albo z założonym kosztem. Nie zawiera przypadku, w którym ceny pośredniej nie ma wcale. Wielkość takiej straty liczy się osobno — 9.10.
• Trafność hipotezy. Poziom mówi, kiedy przesłanka przestaje obowiązywać, i nic poza tym. Poprawnie postawiony poziom na błędnej hipotezie daje serię prawidłowo ograniczonych strat.
• Wynik serii. Jedna pozycja z odległością 55 pipsów nie mówi nic o rozkładzie wyników dwustu takich pozycji. Relację zysku do straty, trafność i wartość oczekiwaną liczy 9.6, a głębokość obsunięcia i warunek zatrzymania handlu — 9.8.
• Ekspozycja łączna. Kwota ryzyka policzona osobno dla każdej pozycji nie sumuje się liniowo, gdy pozycje dzielą wspólną walutę albo wspólny czynnik — 9.9.

Zamknięcie na poziomie a błędna hipoteza — dwa różne zdarzenia

Po zamknięciu pozycji na poziomie obronnym pojawia się pytanie, na które łatwo odpowiedzieć źle: czy poziom był w złym miejscu, czy hipoteza była błędna. To dwa różne zdarzenia, a ich pomylenie prowadzi do zmiany niewłaściwego parametru.

• Hipoteza była błędna, poziom w dobrym miejscu. Cena przeszła przez punkt, przy którym przesłanka przestaje obowiązywać. Reguła zadziałała dokładnie tak, jak miała: zamknęła pozycję wtedy, gdy powód jej otwarcia zniknął. W poziomie nie ma tu czego poprawiać.
• Hipoteza nadal obowiązywała, poziom był w złym miejscu. Pozycja została zamknięta przy cenie, przy której przesłanka była ważna — bo poziom leżał wewnątrz strefy, wewnątrz zwykłego zasięgu świecy albo bliżej niż koszt wykonania. To są przypadki opisane w sekcji 7 i wszystkie da się rozpoznać przed wejściem, a nie po zamknięciu.

Rozstrzygnięcie musi opierać się na kryterium zapisanym wcześniej, a nie na tym, co cena zrobiła później. Powód jest prosty: pojedynczy przypadek, w którym cena wróciła i poszła w zamierzoną stronę, nie dowodzi, że poziom był za blisko — tak samo jak pojedynczy przypadek, w którym nie wróciła, nie dowodzi, że był dobrze. Orzekanie o jakości samej reguły wejścia wymaga serii i miar, których ten dział nie liczy; wartość oczekiwaną i próg rentowności trafności prowadzi artykuł 9.6. Tutaj rozstrzyga się wyłącznie, czy poziom stał w miejscu wynikającym z przesłanki.

Po zamknięciu na poziomie zmieniasz parametr tylko wtedy, gdy potrafisz wskazać, który z przypadków z sekcji 7 zaszedł. Jeżeli nie potrafisz, właściwą reakcją jest brak reakcji. Parametr zmieniony pod wpływem ostatniego wyniku sprawia, że kolejne wyniki przestają być porównywalne z poprzednimi, a wtedy tracisz jedyną rzecz, którą ewidencja transakcji daje.

Kontrola przed złożeniem zlecenia

10. Co z tego wynika

Cały spór o położenie poziomu obronnego sprowadza się do jednej liczby i jednego pytania: czy odległość D jest daną, czy wynikiem. Jeżeli daną — poziom mówi coś o rynku, a rachunek decyduje wyłącznie o wolumenie. Jeżeli wynikiem — poziom mówi coś o stanie twojego rachunku i zmienia się po każdej wpłacie, choć wykres pozostaje ten sam.

1. Poziom wyznacza stratę zamierzoną, nie cenę wykonania. Po aktywacji zlecenie realizuje się po pierwszej dostępnej cenie; przy braku ceny pośredniej strata faktyczna nie jest ograniczona odległością.
2. Najpierw poziom, potem wolumen. Odwrotna kolejność daje albo poziom bez treści, albo złamanie własnego limitu — w przykładzie z sekcji 2: 1,0825 zamiast 1,0795 albo 2,2% zamiast 1%.
3. Bliższy poziom nie oznacza mniejszego ryzyka. Przy stałej kwocie ryzyka zmienia się wolumen, a nie kwota; zmienia się też udział kosztu wykonania — 1,45% odległości przy 55 pipsach wobec 5,33% przy 15.
4. Odsunięcie poziomu po otwarciu pozycji unieważnia rachunek, który go uzasadniał. Trzy odsunięcia po 20 pipsów przy niezmienionym wolumenie podnoszą ryzyko z 1,00 do 2,09 jednostki.

W artykule 9.5 te dwie wielkości spotykają się w jednym wzorze: procent ryzyka z 9.3 i odległość D z tego tekstu dają wolumen — z przewalutowaniem, zaokrągleniem do kroku wolumenu i sprawdzeniem, czy wcześniej nie zwiąże cię wymóg depozytowy. Odległość, którą właśnie wyznaczyłeś, jest tam daną wejściową i nie podlega negocjacji.

11. Zadanie samokontrolne

Celem zadania jest jedna czynność: wskazać punkt unieważnienia przed ustaleniem wielkości pozycji i wypisać, czego poziom w tym miejscu nie gwarantuje. Dane są celowo niepełne.

Polecenie. Wykonaj po kolei, zapisując własne odpowiedzi przed zajrzeniem do rozwiązania:

1. W danych widać trzy ceny, które mogłyby uchodzić za punkt unieważnienia. Wypisz je i wskaż, która nim jest — z uzasadnieniem odwołującym się do treści przesłanki, a nie do wielkości straty.
2. Policz odległość D w pipsach dla wybranego poziomu.
3. Policz odległość, jaka wyszłaby przy każdym z dwóch odrzuconych kandydatów, i powiedz, co oznaczałoby zamknięcie pozycji na każdym z nich.
4. Wypisz co najmniej cztery rzeczy, których poziom w tym miejscu nie gwarantuje.
5. Dopiero teraz — nie wcześniej — przejdź do 9.5 i policz wolumen z własnego kapitału i własnego procentu ryzyka.

Część druga — na własnym układzie

Część pierwsza sprawdzała rozumienie reguły na danych, które ktoś dobrał, i z zaznaczonymi kandydatami. Druga sprawdza to, co ma znaczenie: czy potrafisz wykonać tę samą czynność tam, gdzie nikt kandydatów nie zaznaczył.

Weź instrument, na którym zamierzasz handlować, i jeden wykres na interwale, na którym stawiasz hipotezy. Wypełnij poniższe pola w tej kolejności, nie zaglądając w międzyczasie do stanu rachunku:

Sprawdzian jest jeden i nie wymaga znajomości wyniku: jeżeli w trakcie wypełniania sięgnąłeś po kapitał, procent ryzyka albo wielkość pozycji, przerwij i zacznij od nowa. Wszystkie sześć pól da się wypełnić bez tych trzech liczb — i to jest cała teza artykułu sprowadzona do jednej czynności.

Dopiero po wypełnieniu wszystkich pól przejdź do 9.5 i policz wolumen. Jeżeli wyjdzie mniej niż wolumen minimalny dostępny na twoim rachunku, wróć do sekcji 2 i wybierz jedno z wyjść — pamiętając, że podniesienie procentu ryzyka nie jest żadnym z nich. Jeżeli wyjdzie wolumen wykonalny, zapisz obok niego ryzyko rzeczywiste po zaokrągleniu; to ono, a nie liczba z deklaracji, opisuje tę pozycję.

Jarosław Wasiński

Redaktor naczelny MyBank.pl • Analityk finansowy i rynkowy

mgr Jarosław Wasiński — niezależny analityk i praktyk z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorze finansowym. Twórca i redaktor naczelny portalu MyBank.pl, dostarczającego rzetelną wiedzę o finansach osobistych, bankowości i inwestycjach od 2004 roku.

• Bankowość i produkty finansowe: porównania kont osobistych i firmowych, analiza taryf opłat, testy aplikacji mobilnych, recenzje kredytów, lokat i kart kredytowych — z naciskiem na realne koszty i ukryte opłaty.
• Rynki finansowe i makroekonomia: analiza fundamentalna rynków walutowych (Forex) i makroekonomicznych od 2007 roku, zarządzanie ryzykiem kapitału, struktura rynków OTC.
• Kryptowaluty: analiza rynku kryptowalut, mechanizmów blockchain i tokenizacji aktywów w kontekście portfela inwestycyjnego.

Autor setek komentarzy rynkowych, analiz porównawczych produktów bankowych i materiałów edukacyjnych. Zwolennik transparentności — każdy ranking i recenzja na MyBank.pl opiera się na jawnej metodologii i zweryfikowanych źródłach (taryfy banków, regulaminy promocji, dane NBP).

Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny — nie stanowią porady inwestycyjnej, rekomendacji ani oferty. Decyzje finansowe podejmuj na podstawie własnej analizy i konsultacji z doradcą.