Forex a rynek długu: krzywa dochodowości i spready rentowności
W październiku 2023 roku rentowność amerykańskiej 10-latki przebiła 5% — poziom niewidziany od 2007 roku. EUR/USD tego samego dnia spadł pod 1,0500, a EUR/PLN przesunął się o 8 groszy w trzy sesje. Nie dlatego, że z Polski napłynęły złe dane. Dlatego, że globalny kapitał przesiadał się do amerykańskiego długu, a reszta świata płaciła cenę odpływu. Mamy ogarnięty sentyment i indeks dolara. Teraz czas na silnik, który to wszystko napędza — rynek długu. Dla tradera FX rynek obligacji to jeden z dwóch–trzech rynków, które naprawdę ustawiają kierunek. Często ważniejszy niż sam kalendarz makro. Rynek długu najszybciej pokazuje, co rynek robi ze stopami, inflacją i premią za ryzyko. Na FX to zwykle widać chwilę później.
- Rynek obligacji skarbowych to największy rynek świata — sam amerykański dług publiczny przekracza 36 bln USD. Według danych SIFMA średni dzienny wolumen obrotu US Treasuries w 2024 roku wynosił ok. 900 mld USD (dane za pierwsze półrocze; w szczycie płynności przekraczał tę kwotę). Na tym rynku instytucje wyceniają przyszłość — i ta wycena napędza waluty.
- Na parach G10 spread rentowności często jest najczystszym filtrem kierunku. Kiedy US10Y rośnie szybciej niż Bund, kapitał płynie do dolara — i EUR/USD spada. Rolling 60D korelacja spread vs kurs w cyklach monetarnych sięga 0,80+, ale potrafi spadać poniżej 0,40 w przejściach reżimu.
- Krzywa dochodowości nie prognozuje jednego punktu w czasie. Pokazuje, jak rynek układa oczekiwania wobec stóp, wzrostu i premii terminowej na różnych horyzontach. To skrót, nie reguła: stroma krzywa zwykle wspiera narrację o wzroście, płaska pokazuje przejście reżimu, a inwersja najczęściej oznacza restrykcyjną politykę dziś i niższe stopy jutro.
- Ten sam wzrost rentowności może wzmocnić walutę albo ją zniszczyć — zależy, czy rośnie z powodu siły gospodarki, inflacji czy stresu fiskalnego. Kto tego nie rozróżnia, regularnie myli kierunek.
1. Co trader FX musi wiedzieć o obligacjach — i nic więcej
Nie musisz tykać kontraktów na Bund czy amerykańskie Treasuries. Ale jeśli grasz swingowo na G10 i nie masz na jednym monitorze podglądu na rentowność 10-latki, regularnie handlujesz bez kontekstu. Na G10 rynek długu bardzo często ustawia warunki, a FX dopiero je dyskontuje.
Cena obligacji i rentowność (yield) poruszają się w przeciwnych kierunkach: kiedy inwestorzy masowo kupują obligacje (flight to quality), cena rośnie, a rentowność spada. Kiedy sprzedają — cena spada, rentowność rośnie. Rentowność obligacji skarbowych to benchmark kosztu pieniądza w danej walucie — i bezpośredni kanał transmisji do FX (mechanizm opisany w artykule 6.1).
Zapadalności — krótki koniec vs długi koniec
Dla tradera FX kluczowe są dwa punkty na krzywej:
- 2-latki (2Y) — najbardziej wrażliwe na bieżącą i oczekiwaną politykę monetarną. Kiedy Fed sygnalizuje podwyżki, 2Y reaguje jako pierwszy. Korelacja między rentownością 2Y a kursem waluty bywa najsilniejsza w krótkim terminie — dlatego dla day tradera i swing tradera to ważniejszy punkt niż 10Y.
- 10-latki (10Y) — benchmark rynkowy. Miesza w sobie oczekiwania wzrostu, inflacji i premię terminową. Kiedy mówię „rentowność" bez kwalifikatora, domyślnie mam na myśli 10Y.
Większość detalu na FX zaczyna od wpatrywania się w MACD na interwale M15, kompletnie ignorując to, co robi rynek długu. Sam zapłaciłem za to potężne frycowe w 2021 roku — łapałem spadające noże na AUD/USD, podczas gdy spread rentowności krzyczał, że kapitał ucieka z rynków surowcowych. Rentowności US10Y skoczyły z 1,0% do 1,6% w trzy tygodnie, Treasuries wyprzedawały się na oczekiwaniach reflacji — a ja tego nie widziałem, bo nie patrzyłem na rynek długu.
| Co mierzy | Spread 2Y | Spread 10Y | Realne stopy (TIPS) | Breakevens |
|---|---|---|---|---|
| Główny sygnał | Repricing ścieżki stóp | Wzrost + inflacja + term premium | Trwałość ruchu carry | Growth vs inflation repricing |
| Najlepszy do | Krótkoterminowy FX, swing | Średnioterminowy kontekst | Diagnoza rozbieżności spread vs kurs | Rozróżnienie powodu wzrostu yieldów |
| Ticker | US02Y, DE02Y |
US10Y, DE10Y |
DFII10 (FRED) |
T10YIE (FRED) |
2. Spread rentowności jako filtr kierunku na FX
Na parach G10 spread rentowności da Ci zwykle więcej kontekstu niż kolejna średnia krocząca. Sama cena i rynek stopy często wystarczą, żeby odsiać połowę szumu. Różnica między rentownościami obligacji dwóch krajów to najbardziej bezpośredni wskaźnik tego, w którą stronę płynie kapitał.
Jak to działa w praktyce
US10Y wynosi 4,50%, DE10Y 2,50%. Spread 200 pb na korzyść dolara. Ale instytucje nie patrzą tylko na „mogę zarobić 2% więcej w Treasuries niż w Bundach". Patrzą też na koszt hedgingu walutowego (cross-currency basis), duration risk, płynność i regulacje. Europejski fundusz emerytalny kupujący Treasuries musi zabezpieczyć ekspozycję na USD — i ten koszt (basis swap) potrafi zjeść połowę spreadu. Dlatego nominalny spread 200 pb nie zawsze przekłada się na proporcjonalny przepływ kapitału.
Na TradingView wystarczy wpisać US10Y-DE10Y, żeby śledzić ten spread w czasie rzeczywistym. Nałóż go na wykres EUR/USD — i zobaczysz, jak często oba instrumenty poruszają się synchronicznie, zwłaszcza w okresach zmian polityki monetarnej.
| Para walutowa | Spread rentowności | Ticker TradingView | Uwagi |
|---|---|---|---|
| EUR/USD | US10Y vs DE10Y | US10Y-DE10Y |
Kluczowy spread na G10; rolling 60D korelacja z EUR/USD w cyklach monetarnych sięga 0,80+, ale potrafi spadać poniżej 0,40 w przejściach reżimu |
| USD/JPY | US10Y vs JP10Y | US10Y-JP10Y |
Japonia trzymała rentowności blisko zera (YCC do 2024); spread zdominowany przez stronę US |
| GBP/USD | GB10Y vs US10Y | GB10Y-US10Y |
Wrażliwy na politykę BoE i premię fiskalną (epizod Truss 2022) |
| AUD/USD | AU10Y vs US10Y | AU10Y-US10Y |
Wpływ mieszany — korelacja z surowcami i risk sentiment często silniejsza |
| EUR/PLN | PL10Y vs DE10Y | stooq.pl / Investing.com (TradingView mniej płynny) | Spread zawiera premię EM; w risk-off rośnie z powodu wyprzedaży, nie atrakcyjności |
Kiedy spread kłamie
Spread nie jest wyrocznią. Są trzy sytuacje, w których korelacja się łamie:
- Zmiana narracji rynkowej. Jeśli spread US–DE rośnie, bo rynek czyta wzrost yieldów jako wyższą premię za ryzyko fiskalne, a nie siłę gospodarki, dolar może słabnąć mimo rosnącego spreadu. Kwiecień 2025 był właśnie takim epizodem. Rozwijam to w sekcji 7.
- Przepływy niezwiązane z carry. Rezerwy walutowe banków centralnych, petrodolary, repatriacja zysków, duże transakcje M&A — te przepływy ignorują spready i potrafią przesunąć kurs w przeciwnym kierunku.
- Krańcowe poziomy pozycjonowania. Kiedy cały rynek jest po jednej stronie (np. rekordowy short na jenie w COT), nawet niewielka zmiana spreadu może wywołać nieproporcjonalnie duży ruch na FX — bo zamykanie pozycji samo się napędza.
Spread to nie oscylator, który wypluje sygnał kupna z dokładnością do pipsa. To makro-kompas. Wskazuje, w którą stronę wieje huragan kapitału instytucjonalnego. Granie przeciwko rosnącemu spreadowi to sikanie pod wiatr — możesz mieć technicznie piękny setup, a rynek i tak pójdzie tam, dokąd go ciągną przepływy.
3. Krzywa dochodowości — cennik czasu
Krzywa dochodowości to wycena ryzyka w czasie. Nikt nie wie, co stanie się za 10 lat, więc kapitał żąda premii za zamrożenie środków (term premium). Gdy przestaje jej żądać, to znak, że system wycenia ostre hamowanie. Że 30-latka daje więcej niż 2-latka — to norma. Kiedy przestaje — albo rynek boi się, że za pięć lat stopy będą niższe, albo kupuje bezpieczeństwo za wszelką cenę.
Trzy kształty krzywej i co oznaczają
| Kształt | Definicja | Co sygnalizuje | Wpływ na FX | Przykład historyczny |
|---|---|---|---|---|
| Normalna (stroma) | 10Y znacząco wyżej niż 2Y (spread 2s10s > 100 pb) | Rynek spodziewa się wzrostu i/lub przyszłych podwyżek stóp | Często wspiera walutę w reżimie reflacyjnym, ale wymaga sprawdzenia, czy stromość nie wynika z term premium | 2021 (reflacja po COVID) |
| Płaska | 2Y ≈ 10Y (spread 2s10s bliski zera) | Przejście reżimu — rynek nie wie, co dalej | Często punkt zwrotny; warto ograniczyć size | Wiosna 2022 (tuż przed inwersją) |
| Odwrócona (inwersja) | 2Y > 10Y (spread 2s10s ujemny) | Restrykcyjna polityka dziś, niższe stopy jutro | Paradoks: waluta się umacnia (bo 2Y wysoko), potem słabnie | Lipiec 2022 – listopad 2024 |
Inwersja krzywej — sygnał recesji z fatalnym timingiem
Inwersja krzywej 2s10s (rentowność 2-latki wyższa niż 10-latki) poprzedzała każdą recesję w USA od lat 70.[3] Jednocześnie jest jednym z najbardziej frustrujących sygnałów, bo timing jest beznadziejny.
| Inwersja 2s10s | Recesja NBER | Opóźnienie | Co robił DXY w czasie inwersji |
|---|---|---|---|
| Luty 2000 | Marzec 2001 | ~13 miesięcy | Początkowo silny, potem słabł po cięciach Fed |
| Grudzień 2005 | Grudzień 2007 | ~24 miesiące | Słabł — rynek wyceniał koniec cyklu podwyżek |
| Sierpień 2019 | Luty 2020 | ~6 miesięcy (COVID) | Stabilny, potem eksplodował w marcu 2020 (dash for cash) |
| Lipiec 2022 | Do marca 2026 brak | ~44+ miesięcy (i rośnie) | Silny przez 2022–2023, potem słabł |
Uwaga: daty recesji pochodzą z oficjalnych oznaczeń NBER. Do marca 2026 NBER nie potwierdził nowej recesji po 2020 — ostatni wiersz jest więc świadomie przykładem „sygnału z fatalnym timingiem", nie definitywnie fałszywego alarmu.
Kto w lipcu 2022 na podstawie inwersji wszedł w pozycje recesyjne (long jen, long obligacje, short ryzykowne aktywa), przez ponad trzy lata czekał na rację — i przez większość tego czasu tracił pieniądze na utrzymaniu pozycji. Dlatego krzywą traktuję jako mapę makro, nie jako trigger.
— Bear steepening: długi koniec rośnie szybciej niż krótki (10Y rośnie, 2Y stoi). Zwykle oznacza rosnące oczekiwania inflacyjne lub premię terminową. Waluta reaguje niejednoznacznie — może słabnąć, jeśli rynek czyta to jako problem inflacyjny lub fiskalny.
— Bull steepening: krótki koniec spada szybciej niż długi (2Y spada, 10Y stoi). Rynek wycenia nadchodzące cięcia stóp. Waluta zwykle słabnie — bo niższe stopy = niższy yield = mniej atrakcyjna dla carry.
W 2024 roku krzywa USA przeszła z inwersji do normalizacji właśnie przez bull steepening — Fed sygnalizował cięcia, 2Y zaczęło spadać, i dolar osłabił się wobec euro i walut EM. Ale uwaga: skrajny short hedge fundów na kontraktach futures na US Treasuries (widoczny w raporcie COT) potrafi zwiastować gwałtowne rajdy ulgi — short squeeze na obligacjach, który miażdży wycenę dolara.
4. Trzy powody wzrostu rentowności — trzy różne efekty na walutę
Na wykresie każdy wzrost rentowności wygląda podobnie. Problem w tym, że rynek może czytać go jako wzrost, inflację albo premię fiskalną — a FX reaguje na każdy z tych impulsów inaczej.
4.1 Growth repricing — gospodarka jest silna
Rentowności rosną, bo rynek podnosi oczekiwania wzrostu PKB. Inwestorzy sprzedają obligacje (bo nie potrzebują bezpieczeństwa) i kupują aktywa ryzykowne. W tym scenariuszu dolar się umacnia — bo wyższy wzrost oznacza wyższe stopy, wyższy yield, i więcej powodów, żeby trzymać kapitał w USA.
Przykład: Q4 2023. Dane z USA zaskakiwały pozytywnie (PKB za Q3 annualizowany na 4,9%), rynek rewidował oczekiwania wzrostu w górę, US10Y poszło z 4,0% do 5,0%. DXY umocnił się o ok. 7% między lipcem a październikiem. EUR/USD spadł z 1,1200 do okolic 1,0450.
4.2 Inflation repricing — rynek boi się inflacji
Rentowności rosną, bo rynek podnosi oczekiwania inflacyjne. Nominalnie yield rośnie — ale realnie (po odjęciu inflacji) może stać w miejscu lub spadać. W tym scenariuszu waluta często słabnie w ujęciu realnym, choć nominalnie może się trzymać, jeśli bank centralny reaguje podwyżkami stóp.
Różnica jest subtelna, ale kosztowna. W growth repricing akcje zazwyczaj rosną razem z rentownościami. W inflation repricing akcje spadają — bo wyższa inflacja to wyższe koszty i niższe marże. Jeśli widzisz rentowności rosnące, a akcje spadające — to prawdopodobnie inflation scare, nie growth story.
4.3 Fiscal premium — rynek traci zaufanie
Rentowności rosną, bo inwestorzy żądają wyższej premii za trzymanie długu danego kraju. To najgorszy scenariusz dla waluty — obligacje i waluta spadają jednocześnie.
Wrzesień 2022, Wielka Brytania. Kanclerz Kwasi Kwarteng ogłasza „mini-budżet" z niefinansowanymi cięciami podatków. Rynek traci zaufanie. Rentowność 30-letnich giltów skacze o 130 pb w dwa tygodnie. Funt spada do rekordowo niskiego poziomu wobec dolara — GBP/USD dotyka 1,0350. Bank of England musi interweniować na rynku obligacji, żeby zapobiec kaskadowym margin calls w funduszach emerytalnych (LDI crisis).[5]
| Powód wzrostu rentowności | Jak rozpoznać | Wpływ na walutę | Co jeszcze sprawdzić | Wskaźnik wyprzedzający |
|---|---|---|---|---|
| Growth repricing | Akcje rosną razem z rentownościami; breakevens stabilne | Waluta się umacnia | PMI, dane o zatrudnieniu, rewizje PKB | ISM New Orders, Atlanta Fed GDPNow |
| Inflation repricing | Akcje spadają; breakevens rosną; złoto rośnie | Waluta słabnie realnie; nominalnie — zależy od reakcji BC | CPI, breakeven inflation (TIPS spread) | 5Y5Y forward inflation, ceny surowców |
| Fiscal premium | Rentowności i waluta spadają jednocześnie; CDS rośnie | Waluta słabnie silnie | CDS, aukcje obligacji (bid-to-cover), agencje ratingowe | ACM term premium (FRED: ACMTP10), bid-to-cover na aukcjach |
Na TradingView: breakeven inflation sprawdzisz pod symbolem T10YIE — to spread między nominalną 10-latką a TIPS. Jeśli breakevens rosną razem z nominalnymi rentownościami — rynek wycenia inflację, nie wzrost.
5. Realne stopy procentowe i term premium — co naprawdę napędza carry
4,5% nominalnie brzmi dobrze — dopóki inflacja nie zje 3 punkty z tych 4,5. Zostaje 1,5% realnie. To jedna z kluczowych liczb, ale dla inwestora instytucjonalnego liczy się też koszt zabezpieczenia walutowego, duration i polityka portfelowa.
Spread realnych rentowności to lepszy wskaźnik atrakcyjności carry niż spread nominalny. Jeśli US10Y daje 4,5% przy inflacji 3,0% (realnie 1,5%), a DE10Y daje 2,5% przy inflacji 2,0% (realnie 0,5%) — realny spread wynosi 1,0%, nie nominalny 2,0%.
Kiedy EUR/USD szedł w górę przy rosnącym spreadzie nominalnym US–DE w Q1 2023 — wszyscy pytali „dlaczego?". Odpowiedź była w TIPS: realne rentowności USA przestały rosnąć, bo inflacja spadała szybciej, niż oczekiwano. Nominalny spread mówił USD, realne stopy mówiły euro. Wygrały realne stopy.
ACM Term Premium — dekompozycja, której nie zna ulica
Większość detalu patrzy na sam poziom US10Y, a pomija ważniejsze pytanie: co właściwie napędza ten ruch? Fed NY rozbija 10-latkę na dwa składniki: oczekiwania co do przyszłych stóp krótkoterminowych + premię terminową (term premium).[6] Model ACM (Adrian, Crump, Moench) robi to na bieżąco — dane dostępne na FRED pod symbolem ACMTP10.
Dlaczego to ważne? Bo kiedy US10Y rośnie głównie przez term premium (a nie przez wyższe oczekiwania stóp), to inna sytuacja dla dolara. W 2023–2024 wzrost rentowności na długim końcu był napędzany właśnie term premium — rynek żądał wyższej premii za trzymanie amerykańskiego długu, częściowo z powodu rosnącej podaży Treasuries i obaw o trajektorię deficytu. To nie jest to samo, co „rynek wycenia wyższe stopy bo gospodarka silna".
TIPS jako proxy realnych stóp
Treasury Inflation-Protected Securities (TIPS) to obligacje, których wartość nominalna jest indeksowana inflacją (CPI). Rentowność TIPS to rynkowy proxy realnej stopy procentowej. Na TradingView: DFII10 (10Y real yield z FRED). Kiedy realne rentowności USA rosną — dolar ma wsparcie. Kiedy spadają — dolar traci na atrakcyjności. Nominalny yield przyciąga uwagę, ale realny yield częściej tłumaczy trwałość ruchu.
FRA-OIS Spread — stres w sektorze bankowym
Kiedy rośnie koszt dolara na rynku międzybankowym (FRA-OIS spread lub jego następca oparty na SOFR), DXY potrafi eksplodować bez względu na to, co mówi zwykły spread rentowności. To jest sygnał kryzysu płynności — instytucje potrzebują dolarów teraz, a nie za kwartał. W marcu 2020 FRA-OIS wystrzelił, i dolar umocnił się o 8% w dwa tygodnie, mimo że Fed ciął stopy do zera. Dolar rósł nie z powodu atrakcyjności — z powodu globalnego niedoboru dolarowej płynności fundingowej.
6. Podaż długu, aukcje i kto kupuje Treasuries
Spread to popyt. Ale jest druga strona równania: podaż. Kto kupuje dług i czy popyt nadąża za podażą — to pytanie, które w 2023–2025 zaczęło naprawdę wpływać na FX.
Treasury International Capital (TIC)
Departament Skarbu USA publikuje co miesiąc dane TIC — kto kupuje, a kto sprzedaje amerykański dług. Japonia i Chiny to dwaj najwięksi zagraniczni wierzyciele USA. Kiedy Japonia przestaje kupować Treasuries (bo BOJ podnosi stopy i japoński dług staje się relatywnie atrakcyjniejszy), podaż niechłoniętego długu rośnie — rentowności wybijają w górę, a rynki EM, w tym złotówka, dostają rykoszetem. W 2024 japońskie instytucje zmniejszyły holdings US Treasuries z ok. 1,15 bln USD do ok. 1,06 bln USD (dane TIC) — i ten trend zbiegł się z presją na długi koniec krzywej UST.
Aukcje — rynek w czasie rzeczywistym
Aukcje Treasuries (3-letnich, 10-letnich, 30-letnich) to momenty, gdy rynek mówi „tyle jestem gotów zapłacić za Twój dług". Trzy rzeczy do sprawdzenia po aukcji:
- Bid-to-cover ratio — ile razy popyt przewyższył podaż. Poniżej 2,0x na 10-latce = słaby popyt.
- Tail — różnica między when-issued yield (oczekiwanym) a faktycznym. Pozytywny tail (yield wyższy niż oczekiwano) = rynek żąda więcej za kupno tego długu.
- Indirect bidders — proxy zagranicznych banków centralnych. Spadający udział indirect bidders to sygnał, że zagranica odpuszcza.
Harmonogram aukcji: TreasuryDirect. Aukcje 10Y i 30Y najczęściej o 13:00 ET (19:00 czasu polskiego). Rynkiem FX potrafi szarpnąć w ciągu minut po słabej aukcji — zwłaszcza gdy rynek jest już nerwowy o finanse publiczne USA.
Koszt carry — ile kosztuje siedzenie po złej stronie stóp
Swap points (punkty swapowe) na FX odzwierciedlają różnicę stóp procentowych. Jeśli siedzisz w pozycji przeciw różnicy stóp, płacisz za to codziennie. Oto matematyka, przez którą detaliści zerują konta, próbując przechytrzyć banki centralne na carry trade:
Dzienny swap ≈ (Wielkość pozycji × Różnica stóp procentowych) / 365
Konkretny przykład: short USD/JPY o wielkości 3 lotów (300 000 USD) w 2023, gdy spread US–JP wynosił 400+ pb (różnica stóp ~4,5%). Dzienny koszt: (300 000 × 0,045) / 365 ≈ 37 USD. Przez 3 miesiące (~90 dni): ~3 300 USD — wyparowane z konta, zanim kurs w ogóle się ruszył. To wymusza perfekcyjny timing wejścia — albo płacisz tysiące za rację, na którą czekasz za długo. W praktyce broker dolicza własny markup, a punkty swapowe nie są mechanicznym odbiciem różnicy stóp. W środę naliczenie bywa potrojone ze względu na rozliczenie weekendu. W inwersji krzywej lub w ekstremalnych spreadach koszt carry potrafi zjeść zysk z poprawnej prognozy kierunku, zanim rynek przyzna Ci rację. Pamiętaj, że to koszt międzybankowy — Twój broker detaliczny dorzuci do tego własną marżę, więc realny koszt utrzymania pozycji bywa wyraźnie wyższy niż prosty model międzybankowy.
7. Case studies
7.1 Rok 2022 — Fed vs reszta świata
2022 to był rok, w którym rynek obligacji zdominował FX jak mało kiedy. Fed podniósł stopy z 0–0,25% do 4,25–4,50% w jednym roku — najagresywniejszy cykl zacieśniania od wczesnych lat 80. Co się stało:
- US2Y skoczyło z 0,7% do ponad 4,7%.
- Spread US2Y–DE2Y rozszerzył się z ~100 pb do ponad 200 pb.
- DXY poszedł z 96 do szczytu ponad 114 we wrześniu (+19%).
- EUR/USD spadł z 1,1350 do parytetu (0,9535 w dniu minimum).
- USD/JPY poszedł z 115 do 152 — bo BOJ trzymał YCC, a Fed podnosił stopy. Spread się rozjechał do ekstremalnych poziomów, aż Japonia interweniowała.
Cały ruch na FX w 2022 roku można streścić jednym zdaniem: Fed podnosił stopy szybciej niż reszta świata, spready rozjeżdżały się na korzyść dolara, i kapitał globalny uciekał do amerykańskiego długu.
7.2 Wielka Brytania, wrzesień 2022 — kiedy obligacje karzą rząd
Podręcznikowy przykład fiscal premium, rozłożony na czynniki:
- 23 września: kanclerz ogłasza 45 mld GBP niefinansowanych cięć podatkowych.
- Rynek gilts się załamuje. Rentowność 30Y gilts skacze z ~3,7% do ponad 5,0% w kilka dni.
- GBP/USD spada z 1,1200 do 1,0350.
- Fundusze emerytalne stosujące strategie LDI dostają margin calls na pozycjach w giltach. Grozi kaskada wymuszonej sprzedaży.
- 28 września: Bank of England ogłasza emergency purchase programme — kupuje gilty za do 65 mld GBP.
- Truss ustępuje po 45 dniach. Funt odrabia straty.
Rynek obligacji potrafi obalić premiera. Kiedy rentowności rosną, a waluta jednocześnie spada — to nie growth story. To rynek, który krzyczy „nie ufam twojemu rządowi".
7.3 BOJ i koniec YCC — 2023/2024
Bank of Japan przez lata trzymał rentowność 10Y JGB w wąskim korytarzu wokół 0% (Yield Curve Control). To sztucznie kompresowało spread US–JP i napędzało carry trade na jenie.
W lipcu 2023 BOJ rozszerzył korytarz YCC. W marcu 2024 oficjalnie zakończył framework QQE z YCC, podniósł stopy po raz pierwszy od 17 lat — choć nadal kontynuował zakupy JGB w nowym reżimie. Spread US10Y–JP10Y zaczął się zawężać. Zwijanie carry trade to rzeźnia, nie „gładki ruch". Lipiec 2024 pokazał to dobitnie: jastrzębi BOJ plus słabe NFP z USA wystarczyły, żeby algorytmy zaczęły masowo wywalać pozycje. Płynność wyparowała z arkusza, a USD/JPY walił się o kilkaset pipsów w pojedynczych sesjach (szczegóły w artykule 7.1).
7.4 Kwiecień 2025 — fiscal premium uderza w USA
Ten epizod to najbardziej aktualny i najbardziej kontrowersyjny przykład, bo dotyczy samych Stanów Zjednoczonych — kraju, którego dług przez dekady był uważany za „bezpieczny" z definicji.
W kwietniu 2025 rentowności US Treasuries rosły — ale DXY jednocześnie spadał. To jest dokładnie odwrotność tego, czego uczy podręcznik. Dlaczego? Bo rynek zaczął wyceniać fiscal premium na USA. Rosnący deficyt federalny (powyżej 6% PKB w warunkach pełnego zatrudnienia), narastające spory o podniesienie limitu zadłużenia, a także rosnące kwoty emisji długu — to wszystko sprawiło, że inwestorzy zaczęli żądać wyższej premii terminowej za trzymanie amerykańskiego długu. Rentowności rosły nie dlatego, że gospodarka była silna, ale dlatego, że rynek tracił fragment zaufania do amerykańskich aktywów jako bezwarunkowego safe haven.
ACMTP10 (term premium w modelu ACM) wyraźnie rósł, podczas gdy oczekiwania co do stóp krótkoterminowych stały lub spadały. To oznaczało, że wzrost US10Y był napędzany premią za ryzyko, nie oczekiwaniami wyższych stóp. DXY to złapał — i spadł, mimo rosnących rentowności. Dollar Smile w tym momencie przestał działać: dolar nie umacniał się ani z powodu paniki (bo paniki nie było), ani z powodu boom (bo dane były mieszane). Słabł, bo rynek zaczął wymagać wyższej premii za duration i ryzyko fiskalne USA, co osłabiło standardową dodatnią relację między rentownościami a dolarem.
Kwiecień 2025 był bolesnym przypomnieniem, że sztywna reguła „yield w górę = dolar w górę" przestaje działać, gdy rynek zaczyna wyceniać premię za ryzyko, a nie wzrost. Kto handlował według tej reguły, został po złej stronie rynku. Kto sprawdził term premium, breakevens i TIC — widział inną historię.
8. Polskie obligacje skarbowe a kurs złotego
Polskie obligacje 10-letnie (PL10Y, notowane jako DS1033, DS1034 itp.) mają swoją dynamikę, którą warto rozumieć w kontekście EUR/PLN.
Spread PL10Y vs DE10Y
Spread między polską a niemiecką 10-latką to premia za ryzyko, którą inwestorzy żądają za trzymanie polskiego długu zamiast niemieckiego. Składa się z trzech elementów:
- Premia EM — Polska jest rynkiem wschodzącym, z wyższym ryzykiem niż core eurozone. Dla porównania: Czechy (CZ10Y–DE10Y) mają spread zwykle 50–80 pb węższy niż Polska; Węgry (HU10Y–DE10Y) — szerszy o 100–200 pb.
- Różnica w polityce monetarnej — RPP vs EBC, różne cykle stóp.
- Premia za ryzyko specyficzne — polityka fiskalna, ryzyko geopolityczne (bliskość Ukrainy), napięcia z UE.
Podręczniki twierdzą: rośnie spread PL–DE, kupuj złotego. W praktyce, przy uderzeniu risk-off, ten spread rośnie dlatego, że zagranica w panice wyrzuca polski dług z portfeli, co ciągnie EUR/PLN w górę. Ten sam wzrost spreadu, dwa przeciwne efekty na walutę — zależy, czy źródłem jest apetyt na yield, czy ucieczka kapitału.
Stałokuponowe vs zmiennokuponowe — dlaczego to ważne
Polskie SPW (skarbowe papiery wartościowe) dzielą się na stałokuponowe (DS, serii benchmarkowych) i zmiennokuponowe (WZ, oparte na WIBOR). Zagranica trzyma przede wszystkim dług stałokuponowy — bo on daje ekspozycję na polskie stopy procentowe, którą można wycenić i porównać z innymi rynkami. W risk-off zagraniczny kapitał ucieka najszybciej właśnie ze stałokuponowych obligacji — bo zmiana stóp natychmiast zmienia ich wycenę (duration risk). Obligacje WZ, oparte na zmiennym kuponie, są mniej wrażliwe na zmiany stóp i częściej trzymane przez polskie banki. Dlatego epizody odpływu zagranicznego kapitału z polskiego rynku obligacji uderzają nieproporcjonalnie silnie w EUR/PLN — bo to, co zagranica sprzedaje najszybciej, to właśnie instrumenty o najwyższym duration.
Udział zagranicy — 35% i co to znaczy w praktyce
Ponad 35% polskiego długu EDP jest w rękach zagranicy.[9] Konsekwencje dla EUR/PLN:
- W risk-on: zagraniczny kapitał napływa do polskich SPW, szukając yield. Złoty się umacnia.
- W risk-off: ten sam kapitał odpływa. Wyprzedaż SPW = odpływ PLN = EUR/PLN rośnie.
- Wielkość ruchu jest nieproporcjonalna: polski rynek jest relatywnie mały, więc nawet umiarkowany odpływ generuje duży ruch na kursie.
Konkrety: w marcu 2022 (inwazja Rosji na Ukrainę) EUR/PLN skoczył z 4,50 do 4,95 w dwa tygodnie — spread PL10Y–DE10Y rozszerzył się o ponad 100 pb, a udział zagranicy w polskim długu spadł o kilka punktów procentowych w ciągu kwartału. W październiku 2023 (cięcie RPP + risk-off po słabych danych globalnych) EUR/PLN przesunął się o ~20 groszy w tydzień.
RPP vs Fed — kto prowadzi
EUR/PLN jest bardziej wrażliwy na Fed niż na RPP. Brzmi paradoksalnie — ale kiedy Fed podnosi stopy, cały globalny kapitał przesuwa się w stronę dolara, waluty EM słabną, i lokalna polityka RPP schodzi na drugi plan.
— PL10Y na stooq.pl lub Investing.com (zakładka „Poland 10Y")
— Spread PL10Y – DE10Y: jeśli rośnie w risk-off, to odpływ zagranicznego kapitału i presja na PLN
— CDS Polska 5Y: jeśli rośnie solo (bez Czech, Węgier) — ryzyko specyficznie polskie
— Kalendarz aukcji MF: duże aukcje SPW potrafią krótkoterminowo wpłynąć na rentowności i PLN
— Udział zagranicy w SPW (dane MF, kwartalne): trend rosnący = strukturalny napływ; trend spadkowy = strukturalna presja
9. Toolkit tradera — co śledzić i gdzie
Do filtrowania rynku długu nie potrzebujesz Bloomberga. TradingView, FRED i FedWatch wystarczą, jeśli wiesz, czego szukać.
| Co śledzić | Źródło | Ticker / link | Jak używać na FX |
|---|---|---|---|
| US10Y, US02Y | TradingView | US10Y, US02Y |
Nałóż na wykres pary walutowej; szukaj dywergencji |
| Spread US10Y–DE10Y | TradingView | US10Y-DE10Y |
Rośnie = zwykle wsparcie dla USD. Maleje = zwykle wsparcie dla EUR. Wyjątek: gdy rynek czyta ruch jako premię fiskalną lub paniczny flow |
| Spread 2s10s (krzywa) | TradingView / FRED | US10Y-US02Y / seria T10Y2Y |
Inwersja = rynek wycenia recesję; normalizacja = pivot bliżej |
| Breakeven inflation | FRED | Seria T10YIE | Rośnie = inflacja wyceniana wyżej; rozróżnienie growth vs inflation |
| Realne stopy (TIPS) | FRED | Seria DFII10 | Rosną = dolar atrakcyjniejszy dla carry; spadają = presja na USD |
| ACM Term Premium | FRED | Seria ACMTP10 | Rośnie = rynek żąda premii za duration/ryzyko fiskalne |
| PL10Y | stooq.pl / Investing.com | stooq: 10ypl.b |
Nałóż na EUR/PLN; sprawdzaj spread vs DE10Y |
| Fed Watch Tool | CME Group | CME FedWatch | Prawdopodobieństwo podwyżek/cięć Fed; rynek wycenia ścieżkę stóp |
| Aukcje US Treasuries | TreasuryDirect | Harmonogram aukcji | Bid-to-cover, tail, indirect bidders — sygnał popytu na dług |
| COT (US Treasuries) | CFTC / TradingView | Raport COT: kontrakty ZN (10-Year T-Note) | Rekordowy Net Short funduszy lewarowanych na ZN to paliwo do short squeeze'a. Gdy rentowności zaczynają spadać (bull steepening), fundusze masowo odkupują dług — dolar dostaje rykoszetem |
Raport COT to złoto, ale pamiętaj: dane są z wtorku, a publikacja w piątek wieczorem. To wskaźnik opóźniony — używaj go do szukania ekstremalnych odchyleń (np. 2–3 odchylenia standardowe od średniej), a nie do daytradingu.
Codzienna rutyna — 3 minuty
- Sprawdź US10Y. Czy ruszyło się o więcej niż 5 pb od wczoraj? Jeśli tak — szukaj powodu (dane, wypowiedź z Fed, aukcja).
- Sprawdź spread US10Y–DE10Y (dla EUR/USD) lub US10Y–JP10Y (dla USD/JPY). Rośnie = wiatr w plecy dla dolara.
- Sprawdź breakevens (T10YIE). Jeśli rosną razem z nominalnymi rentownościami — to inflation repricing, nie growth. Zmienia to Twój playbook.
AT bez rynku stopy to często tylko estetyka wykresu. Te trzy kroki mówią, czy grasz z przepływem, czy przeciw niemu.
10. Najczęstsze błędy traderów w czytaniu rentowności
1. „Rentowności rosną = waluta rośnie". Najdroższy uproszczony skrót na FX. Działa tylko w growth repricing. W inflation scare waluta może słabnąć realnie mimo rosnących yieldów. W fiscal premium — waluta i obligacje spadają jednocześnie. Zanim postawisz na kierunek, ustal powód ruchu na rentownościach.
2. Traktowanie inwersji krzywej jako sygnału wejścia. Inwersja mówi o przyszłości, nie o teraźniejszości. Rynek może poprawnie wycenić spowolnienie 12–18 miesięcy przed realnym uderzeniem w dane. Przez ten czas płacisz swap, znosisz squeeze'y i patrzysz, jak indeksy akcji robią nowe szczyty. Mieć rację makro i zarabiać to nie jest to samo.
3. Ignorowanie realnych stóp. Nominalny spread rośnie, a para walutowa idzie w drugą stronę? Sprawdź TIPS. Jeśli realne rentowności stoją lub spadają (bo inflacja rośnie szybciej niż nominalne yieldy), to nominalny spread kłamie. Realne stopy częściej tłumaczą trwałość ruchu niż nominalne.
4. Mylenie frameworku z triggerem. Spread mówi „w którą stronę wieje wiatr". Nie mówi „wejdź teraz". W dniu NFP czy CPI kurs potrafi pojechać 80 pipsów w przeciwną stronę, zanim wróci do makro. Spread to kontekst, nie sygnał kupna co do pipsa.
5. Ignorowanie kosztu carry. Siedzenie w shorcie na USD/JPY przy spreadzie 400+ pb kosztuje 15–20 USD dziennie na standardowym locie. Przez miesiąc to 400–600 USD — zanim kurs się w ogóle ruszył. Jeśli grasz pod prąd różnicy stóp, policz najpierw, ile Cię to będzie kosztować w czasie.
6. Granie przeciw bankowi centralnemu z miliardami w rezerwie. Spread US–JP w 2022 mówił „long USD/JPY". BOJ i Ministerstwo Finansów Japonii powiedziały „nie" — i wrzuciły na rynek ponad 9 bln JPY w interwencjach. Fundamenty fundamentami, ale bank centralny z realnymi rezerwami potrafi obalić każdy model na kilka tygodni.
7. „Wzrost deficytu nie ma znaczenia dla dolara". Miało to sens, gdy dolar był jedynym globalnym safe haven. Kwiecień 2025 pokazał, że nawet USA nie jest wolne od fiscal premium. Kiedy ACMTP10 rośnie, a rentowności rosną z powodu podaży długu — dolar słabnie mimo rosnącego spreadu nominalnego. To jest nowa dynamika i warto ją śledzić.
Źródła
Źródła główne
- Lutz Kilian, „Not All Oil Price Shocks Are Alike: Disentangling Demand and Supply Shocks in the Crude Oil Market", American Economic Review, Vol. 99, No. 3, 2009 — dekompozycja szoków cenowych; analogiczny framework zastosowany tu do rozróżniania powodów zmian rentowności.
- Claudio Borio, Robert McCauley, Patrick McGuire, „Global Credit and Domestic Credit Booms", BIS Quarterly Review, September 2011 — analiza globalnych przepływów kapitału przez pryzmat rynku obligacji i ich wpływ na waluty.
- Arturo Estrella, Frederic S. Mishkin, „Predicting U.S. Recessions: Financial Variables as Leading Indicators", Review of Economics and Statistics, Vol. 80, No. 1, 1998 — klasyczna praca dokumentująca zdolność prognostyczną spreadu krzywej dochodowości dla recesji.
- John H. Cochrane, „Macro-Finance", Review of Finance, Vol. 21, No. 3, 2017 — powiązanie między premią terminową, oczekiwaniami inflacyjnymi i realnymi stopami procentowymi w wycenie obligacji.
- Bank of England, „Financial Stability Report", December 2022 — analiza kryzysu LDI i interwencji BoE na rynku giltów po mini-budżecie Truss; mechanizm transmisji obligacje → waluta → stabilność finansowa.
- Adrian Tobias, Richard K. Crump, Emanuel Moench, „Pricing the Term Structure with Linear Regressions", Journal of Financial Economics, Vol. 110, No. 1, 2013 — model dekompozycji krzywej dochodowości na składnik oczekiwań i premię terminową (ACM term premium); wykorzystywany przez Fed NY.
Dane i raporty uzupełniające
- Federal Reserve Bank of St. Louis, FRED Economic Data — serie: DGS10 (US 10Y), DGS2 (US 2Y), T10Y2Y (spread 2s10s), T10YIE (breakeven inflation 10Y), DFII10 (10Y real yield), ACMTP10 (ACM term premium 10Y), BAMLH0A0HYM2 (HY OAS) — dane bieżące wykorzystane w analizie.
- Bank for International Settlements, „Fixed Income Market Structure and Market Making", BIS Markets Committee Report, 2024 — analiza struktury rynku obligacji skarbowych, płynności i roli market makerów.
- Ministerstwo Finansów RP, „Zadłużenie Skarbu Państwa — Biuletyn Kwartalny", Q4 2024 — struktura własnościowa polskiego długu publicznego; udział inwestorów zagranicznych w długu EDP ok. 35,4%.
- Shaghil Ahmed, Andrei Zlate, „Capital Flows to Emerging Market Economies: A Brave New World?", Journal of International Money and Finance, Vol. 48, 2014 — empiryczna analiza czynników napędzających przepływy kapitału do EM.
- European Central Bank, „The International Role of the Euro", June 2024 — analiza roli euro w globalnym systemie finansowym.
- Narodowy Bank Polski — dane o rentownościach polskich obligacji skarbowych, przepływach portfelowych i kursie EUR/PLN, 2022–2026.
- SIFMA, „US Treasury Securities Statistics", 2024 — dane o wolumenie obrotu i strukturze rynku US Treasuries.
- U.S. Department of the Treasury, „Treasury International Capital (TIC) System", dane bieżące — miesięczne dane o zagranicznych wierzycielach USA; struktura popytu na amerykański dług.
- Ministry of Finance Japan, dane o interwencjach walutowych, 2022 — potwierdzenie skali interwencji na rynku USD/JPY (łącznie ok. 9,2 bln JPY w 2022).