Prezydent podpisał ustawę o nadmiarowych zyskach. Ile może stanieć paliwo?

Prezydent poinformował o podpisaniu ustawy w orędziu wygłoszonym 1 października. Zapowiedział jednocześnie skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie następczym, czyli już po podpisie. Andrzej Domański mówił tego wieczoru o wydaniu rozporządzenia i obniżeniu cen na stacjach w przyszłym tygodniu. To zapowiedź ministra, nie ogłoszony cennik paliw. [1] [2]

Akcyza może spaść wcześniej niż w listopadzie

Ustawa obejmuje okres od 1 marca 2026 r. do 31 marca 2027 r. Jej główne przepisy podatkowe mają wejść w życie 1 listopada. Dla kierowców istotny jest jednak wyjątek: upoważnienie do obniżenia akcyzy ma zacząć działać dzień po ogłoszeniu ustawy. [3]

Minister finansów będzie mógł skorzystać z tego upoważnienia, wydając rozporządzenie. Sama ustawa nie ustala niższych stawek akcyzy ani VAT. Obniżki mogą więc zacząć się przed listopadem. Decydujące będą publikacja przepisów i terminy wskazane w rozporządzeniach. [3]

Przy wcześniejszych odsłonach programu CPN, czyli „Ceny Paliw Niżej”, obniżano VAT i akcyzę, a do tego stosowano ceny maksymalne. Ministerstwo Finansów potwierdza, że ostatnia obniżka VAT obejmowała okres od 17 do 31 sierpnia. Podpisanie nowej ustawy nie przywraca automatycznie całego pakietu. [4] [5]

60 proc. podatku nie oznacza 60 proc. rabatu

Nowa danina dotyczy producentów paliw oraz podmiotów obracających nimi na podstawie koncesji na obrót z zagranicą. Stawka wynosi 60 proc. ustawowej podstawy opodatkowania. Nie jest to podatek od całej ceny litra paliwa. [3]

W uproszczeniu opodatkowana zostaje nadwyżka przychodów ponad kwotę, którą firma uzyskałaby przy marży referencyjnej i faktycznych kosztach. Marża ta bazuje na średniej marży sprzedaży paliw z 2025 r., powiększonej o 20 proc., z minimum wynoszącym 2 proc. Wpływy z podatku trafiają do budżetu państwa. [3]

Nie ma więc prostego działania: koncern oddaje 60 proc. nadwyżki, a benzyna tanieje o określoną liczbę groszy. O obniżce rachunku kierowcy zdecydują stawki podatków doliczanych do paliwa i warunki jego sprzedaży. Rząd może wykorzystać dodatkowe dochody do finansowania ulg, ale wysokość daniny od firm i wysokość ulgi na litrze to dwie różne wielkości.

Sam niższy VAT daje około złotówki na litrze

Do wyliczeń przyjmujemy średnie ogólnopolskie ceny detaliczne z badania e-petrol.pl z 30 września: 8,19 zł za litr benzyny Pb95 i 9,14 zł za litr oleju napędowego. To punkt wyjścia do symulacji, a nie cena z konkretnej stacji ani notowanie z wieczora po orędziu. [6]

W pierwszym wariancie sprawdzamy obniżenie VAT z 23 do 8 proc. Cena przed doliczeniem tego podatku pozostaje taka sama. Nie zakładamy jeszcze cięcia akcyzy ani zmiany marż.

Obniżka stawki VAT o 15 punktów procentowych zmniejsza cenę brutto o około 12,2 proc. Cena wyjściowa już zawiera VAT. Najpierw trzeba go z niej wyłączyć, dzieląc kwotę przez 1,23, a następnie doliczyć nowy podatek, mnożąc wynik przez 1,08.

Przy benzynie rachunek wygląda tak: 8,19 zł ÷ 1,23 × 1,08 ≈ 7,19 zł. Odjęcie od ceny na pylonie po prostu 15 proc. dałoby zbyt dużą obniżkę.

Z obniżką akcyzy oszczędność byłaby większa

W drugim wariancie zakładamy dodatkowo zmniejszenie akcyzy o 29 groszy na litrze benzyny i o 28 groszy na litrze diesla. Takie obniżki stosowano wiosną w pakiecie CPN, co potwierdza Ministerstwo Energii. To założenie naszej symulacji, nie potwierdzone stawki nowego programu. [5]

Akcyza wchodzi do podstawy naliczania VAT. Jej zmniejszenie o 29 groszy, przy VAT wynoszącym 8 proc., daje 31,32 grosza mniej w cenie brutto. Dla diesla analogiczna różnica wynosi 30,24 grosza. Tę korzyść dodajemy do efektu obniżenia samego VAT.

Obliczenia MyBank.pl. Zakładamy pełne przeniesienie obniżek podatków do ceny detalicznej oraz brak zmian pozostałych składników ceny. Wyniki dla litra i 50 litrów zaokrąglono niezależnie, na końcu obliczeń. Kwoty w tabeli są wynikiem symulacji, nie urzędowymi cenami maksymalnymi.

Przy regularnych dojazdach oszczędność zależy przede wszystkim od zużycia paliwa. Załóżmy, że samochód benzynowy pokonuje miesięcznie 1500 km i spala 7 litrów na 100 km. Potrzebuje wtedy 105 litrów. W wariancie obniżenia obu podatków miesięczny wydatek zmniejszyłby się o około 138 zł, przy niezmienionych pozostałych warunkach. To przykład konkretnego kierowcy, nie średnia dla polskich gospodarstw domowych.

Podwyżka ceny bez VAT może zmniejszyć ulgę

Wyliczenia pokazują sam efekt podatkowy. Między ceną z 30 września a dniem rozpoczęcia programu mogą zmienić się koszty zakupu paliwa i marże. Dlatego nawet pełne zastosowanie niższych stawek nie musi dać na stacji dokładnie takiej różnicy jak w tabeli.

Można to policzyć bez prognozowania rynku. W hipotetycznym wariancie cena benzyny przed VAT, po uwzględnieniu obniżonej akcyzy, rośnie dodatkowo o 50 groszy z innych przyczyn. Przy VAT wynoszącym 8 proc. oznacza to 54 grosze więcej w cenie brutto. Zamiast 65,60 zł oszczędności na 50 litrach zostałoby 38,60 zł. Jeśli pozostałe składniki ceny spadną, oszczędność będzie większa niż w wariancie bazowym.

Różnicę między zmianą ceny ropy a zmianą ceny gotowego paliwa omawialiśmy w materiale „Ropa Brent a ceny na stacjach paliw: z jakim opóźnieniem reagują paliwa?”. W przypadku podatków trzeba podobnie oddzielić zmianę jednego składnika rachunku od końcowej kwoty za tankowanie.

Co teraz powinien sprawdzić kierowca

Najważniejsza będzie data obowiązywania nowych stawek VAT i akcyzy oraz informacja, czy wróci mechanizm ceny maksymalnej. Wiosną limit określany przez ministra energii był osobnym elementem pakietu. Jego działanie opisywaliśmy przy cenach paliw po Wielkanocy. [5]

Do porównania własnych oszczędności najlepiej użyć ceny ze stacji, na której rzeczywiście tankujemy, i zachować tę samą liczbę litrów. Spadek średniej ogólnopolskiej nie oznacza identycznej obniżki w każdym punkcie sprzedaży. Dopiero nowe stawki, termin ich wejścia w życie i cena na konkretnym dystrybutorze pozwolą sprawdzić, ile z zapowiadanej ulgi zostało w portfelu.