Wielkość pozycji na Forex: jak dobrać lot, żeby nie wyzerować rachunku w pierwszy tydzień

Otwierasz MetaTrader, wpisujesz „1.00" w polu Volume i klikasz Buy. Właśnie otworzyłeś pozycję za ponad 100 000 euro — na koncie z 3 000 zł. Stop-loss na 30 pipsach? To około 1 200 zł straty, czyli blisko 40% kapitału w jednym ruchu. Dokładnie tak zaczyna większość początkujących. W tym artykule pokażę Ci, jak dobrać wielkość pozycji (loty) do swojego konta — niezależnie od tego, czy masz 1 000 zł, 5 000 zł czy 20 000 zł — żebyś wiedział co do grosza, ile ryzykujesz, zanim klikniesz.

⚠️ Wszystkie przykłady przyjmują uproszczony kurs USD/PLN = 4,00 zł (kurs poglądowy dla czytelności obliczeń). Sprawdź aktualne kursy walut lub kursy walut na żywo z rynku Forex.

1. Ile lotów otworzyć? — gotowe odpowiedzi

Jeśli jesteś tutaj po konkretną liczbę, a nie po wykład — zaczynamy od niej. Poniższa tabela pokazuje optymalny rozmiar pozycji na EUR/USD przy ryzyku 1% kapitału i różnych stop-lossach. Rachunek w USD, dźwignia 1:30.

Tabela dla rachunków w PLN (EUR/USD, kurs USD/PLN = 4,00 zł):

Widzisz wzorce? Na koncie 4 000 PLN przy stop-lossie 50 pipsów otwierasz 0,02 lota — dwadzieścia mikro-lotów. Nie 0,1. Na pewno nie 1,0. Jeśli Twoja platforma domyślnie ustawia 1.00 w polu Volume — zmień to natychmiast.

Skąd wzięły się te liczby? Jak je obliczyć samodzielnie dla dowolnej pary, dowolnego konta i dowolnego stop-lossa? Jak przeliczyć wartość pipa, gdy rachunek jest w złotych, a para w dolarach? Odpowiedzi na te pytania — poniżej. Ale jeśli zapamiętasz z tego artykułu jedną rzecz, niech to będzie ta tabela.

2. Co to jest lot — definicja w trzech zdaniach

Lot to standardowa jednostka wielkości transakcji na rynku Forex. Jeden lot standardowy = 100 000 jednostek waluty bazowej (tej po lewej stronie pary). Na EUR/USD: 1 lot = 100 000 euro. Na USD/JPY: 1 lot = 100 000 dolarów.

Nie musisz mieć 100 000 euro na koncie, żeby otworzyć 1 lot — dźwignia finansowa pozwala kontrolować dużą pozycję małym depozytem. Przy dźwigni 1:30 margin na 1 locie EUR/USD wynosi ok. 3 617 USD. Ale to, że możesz otworzyć dużą pozycję, nie oznacza, że powinieneś. O tym jest cała reszta tego artykułu.

Termin „lot" przejęto z rynku międzybankowego lat 90., gdzie standardowa kwota transakcji wynosiła miliony dolarów. Brokerzy detaliczni podzielili ją przez 10, dając okrągłe 100 000 — liczbę wygodną arytmetycznie, bo 100 000 × 0,0001 (jeden pip) = dokładnie 10 USD na parach z dolarem jako walutą kwotowaną.

3. Rodzaje lotów: standardowy, mini, mikro

* przy kursie USD/PLN = 4,00 zł (kurs poglądowy)

Mini-lot (0.10) to najczęściej używana jednostka wśród polskich traderów detalicznych. Daje rozsądną wartość pipa (4 PLN na EUR/USD), pozwala na precyzyjny position sizing i nie wymaga kapitału rzędu dziesiątek tysięcy.

Mikro-lot (0.01) to minimum u większości regulowanych brokerów europejskich. Pip = 40 groszy na EUR/USD. Idealny do nauki na realnym rachunku bez ryzykowania istotnych kwot — i do precyzyjnego position sizingu na małych kontach.

Istnieją też nano-loty (0.001 = 100 jednostek), ale oferują je głównie brokerzy offshore z jurysdykcji takich jak Vanuatu czy Belize. U regulowanych brokerów w UE (KNF, CySEC, FCA) raczej ich nie spotkasz — i nie powinno Cię to martwić, bo mikro-lot jest wystarczająco mały.

Nowoczesne platformy przyjmują ułamki lotów — 0.07, 0.23, 1.47. To ważne, bo wynik Twojej kalkulacji position sizingu prawie nigdy nie będzie okrągłą liczbą. Zaokrąglaj w dół — lepiej ryzykować odrobinę mniej niż odrobinę więcej.

4. Lot a wartość pipa — tabela przeliczeniowa

Z artykułu o pipsach wiesz, że pip to zmiana czwartej cyfry po przecinku (0,0001) — lub drugiej dla par z jenem (0,01). Teraz łączymy pipsy z lotami, żeby odpowiedzieć na jedyne pytanie, które naprawdę się liczy: ile pieniędzy to jest?

Zwróć uwagę na EUR/PLN i USD/PLN: jeśli Twój rachunek jest w złotych i handlujesz parami z PLN, wartość pipa jest zawsze okrągła — 10 PLN na lot standardowy. Bez przeliczania, bez kalkulatora. To jeden z powodów, dla których polscy traderzy zaczynający od par ze złotym mają łatwiejsze obliczenia.

Ale jeśli masz konto w PLN i handlujesz EUR/USD, musisz przeliczyć: pip = 10 USD × kurs USD/PLN (4,00 zł) = 40,00 PLN. Ten dodatkowy krok jest źródłem częstych pomyłek — opisujemy go szczegółowo w sekcji 5.3.

5. Jak dobrać wielkość pozycji — wzór i obliczenia krok po kroku

To jest najważniejsza sekcja tego artykułu. Reszta to kontekst — ta sekcja to narzędzie.

5.1. Wzór na position sizing

Ten wzór odpowiada na pytanie: „jaką wielkość pozycji mam otworzyć?". Nie pytanie „co to jest lot" — to definicja. Nie „ile wart jest pip" — to parametr. Pytanie, które naprawdę zadaje trader siadający do platformy rano, brzmi: jaki wolumen wpisuję w okienku, żebym spał spokojnie.

5.2. EUR/USD na rachunku dolarowym

Scenariusz: Konto 5 000 USD. Ryzyko 1%. Stop-loss 30 pipsów.

Krok 1 — kwota ryzyka: 5 000 × 0,01 = 50 USD
Krok 2 — wartość pipa na 1 lot: 10 USD (EUR/USD, rachunek w USD)
Krok 3 — lot: 50 ÷ (30 × 10) = 50 ÷ 300 = 0,167 → zaokrąglij do 0,17 lota

Sprawdzenie: 0,17 × 10 USD = 1,70 USD/pip. Stop-loss: 30 × 1,70 = 51 USD — nieco ponad 1% kapitału. Pasuje.

Wpisujesz 0.17 w pole Volume. Nie 1.00. Nie 0.10. Dokładnie 0.17.

5.3. EUR/USD na rachunku złotowym — dodatkowy krok, o który potyka się większość Polaków

To jest scenariusz, którego brakuje w 90% artykułów o lotach — a dotyczy większości polskich traderów. Masz konto w PLN, ale handlujesz najpopularniejszą parą świata, EUR/USD. Pip jest w dolarach, a Twoje pieniądze w złotych. Jak to pogodzić?

Scenariusz: Konto 20 000 PLN. Ryzyko 1%. Stop-loss 40 pipsów. Kurs USD/PLN = 4,00 zł.

Krok 1 — kwota ryzyka: 20 000 × 0,01 = 200 PLN
Krok 2 — wartość pipa na 1 lot w PLN: 10 USD × 4,00 = 40,00 PLN
Krok 3 — lot: 200 ÷ (40 × 40,00) = 200 ÷ 1 600 = 0,125 → zaokrąglij do 0,12 lota

Sprawdzenie: 0,12 × 40,00 = 4,80 PLN/pip. Stop-loss: 40 × 4,80 = 192,00 PLN — niecały 1%. Bezpiecznie.

Gdybyś pominął przeliczenie przez USD/PLN i wziął wartość pipa jako 10 (myśląc, że to 10 PLN), wyliczyłbyś lot = 200 ÷ (40 × 10) = 0,50. To byłoby czterokrotnie za dużo. Realna strata przy SL: 0,50 × 40,00 × 40 = 800 PLN — 4% kapitału zamiast zamierzonych 1%. Jeden pominięty krok, czterokrotny wzrost ryzyka.

5.4. EUR/PLN na rachunku złotowym — najprostszy przypadek

Scenariusz: Konto 10 000 PLN. Ryzyko 2%. Stop-loss 80 pipsów.

Krok 1 — kwota ryzyka: 10 000 × 0,02 = 200 PLN
Krok 2 — wartość pipa na 1 lot: 10 PLN (waluta kwotowana = PLN = waluta rachunku, bez przeliczania!)
Krok 3 — lot: 200 ÷ (80 × 10) = 200 ÷ 800 = 0,25 lota

To jest najczystsza wersja obliczeń. Waluta rachunku = waluta kwotowana pary → pip jest od razu w Twoich pieniądzach.

6. Dwóch traderów, jedno konto, różne loty

Mateusz i Kamil. Obaj wpłacili 3 000 USD na rachunek u tego samego brokera. Obaj handlują EUR/USD. Obaj widzą ten sam setup — short pod oporem na 1,0880 ze stop-lossem na 1,0910 (30 pipsów). Obaj klikają „Sell". Różnica jest w polu Volume.

Mateusz wyliczył position sizing:

Ryzyko 1% = 30 USD. SL 30 pipsów, pip = 10 USD na locie.
Lot: 30 ÷ (30 × 10) = 0,10 lota.
Margin zablokowany: ~362 USD (12% konta). Wolny margin: 2 638 USD.
Jeśli SL trafiony → strata 30 USD (1% konta). Idzie dalej.

Kamil „czuje" setup, więc wchodzi „solidnie":

Wpisuje 1.00 lota — bo „to przecież pewny trade".
Margin zablokowany: ~3 617 USD — więcej niż całe konto. Broker odrzuca zlecenie.
Kamil obniża do 0.80 lota. Margin: ~2 893 USD. Wolny margin: 107 USD.
Kurs idzie o 5 pipsów w złą stronę (1,0885). Strata: 5 × 8 USD = 40 USD. Margin level spada poniżej 100%.
O 13 pipsów (1,0893). Strata: 104 USD. Margin level poniżej 50%. Stop out — broker zamyka pozycję automatycznie.

Kamil stracił 104 USD nie dlatego, że jego analiza była zła — kurs faktycznie zawrócił i poszedł w jego kierunku godzinę później. Stracił, bo nie dożył do momentu, w którym miał rację. Zbyt duży lot zjadł cały bufor marginu.

Mateusz? Rynek szedł przeciwko niemu te same 13 pipsów. Strata bieżąca: 13 USD. Margin level: ponad 400%. Spokojnie czekał. Kurs zawrócił, dotarł do take-profitu na 1,0830 (+50 pipsów). Zysk: 50 USD.

Ten sam setup, ta sama analiza, ten sam broker. Mateusz zarobił 50 USD. Kamil stracił 104 USD — i pewność siebie na następny tydzień.

7. Pięć błędów, które wyzerowują rachunki

1. Stały lot niezależnie od stop-lossa. Trader zawsze wchodzi 0,1 lota — czy SL to 15 pipsów, czy 80. W pierwszym przypadku ryzykuje 15 PLN, w drugim 80 PLN. Przy tym samym koncie to raz 0,3%, a raz 1,6%. To nie jest konsekwencja — to brak kalkulacji. Prawidłowo: stały procent ryzyka, zmienny lot.

2. „Podwajam po stracie, odegram się." To jest martyngał i matematycznie prowadzi do pewnej ruiny przy skończonym kapitale. Przy serii 5 strat z rzędu (co statystycznie zdarza się nawet przy strategii z 60% skutecznością) podwajanie wymaga już 32-krotności początkowej pozycji. Konto tego nie wytrzyma.

3. Trzy pozycje „po 1%" na skorelowanych parach. Otwierasz long EUR/USD, long GBP/USD i long AUD/USD — trzy pary z USD jako walutą kwotowaną. Ryzyko na każdej 1%. Ale te pary poruszają się w tym samym kierunku w ~75–85% czasu. Realne ryzyko portfela: nie 3%, lecz bliższe 2,5–2,8%. Jeśli dolar nagle się umocni (dane z rynku pracy, decyzja Fed) — tracisz na wszystkich trzech naraz.

4. „50 pipsów to mało." Samo w sobie — bez kontekstu — to zdanie jest bezsensowne. 50 pipsów na 0,01 lota EUR/USD = 5 USD. Na 2 lotach = 1 000 USD. Pipsy bez przeliczenia na pieniądze to jak kilometry bez prędkości — brakuje jednego wymiaru. Zawsze przeliczaj na złotówki (albo dolary) zanim klikniesz.

5. „Pilnuję — nie potrzebuję stop-lossa." O 14:30 wychodzą dane Non-Farm Payrolls. EUR/USD przesuwa się o 80 pipsów w 4 sekundy. Twój internet miał akurat przycięcie. Albo byłeś w łazience. Albo zasnąłeś — bo handel trwał od 8 rano. Stop-loss to nie sugestia. To jedyne zabezpieczenie, które działa, gdy Ciebie nie ma przy ekranie.

8. Pułapka: pipsy vs punkty na platformie

MetaTrader 5 wyświetla kwotowania z pięcioma miejscami po przecinku: EUR/USD = 1,08421. Ta piąta cyfra to pipeta (point, fractional pip) = 1/10 pipa.

Problem pojawia się w okienku zlecenia. Pole „Stop Loss" w MT5 domyślnie pokazuje wartość w punktach (pipetach), nie w pipsach. Jeśli chcesz ustawić SL 30 pipsów, musisz wpisać 300 punktów.

Jeśli pomylisz i wpiszesz 30 punktów (myśląc, że to pipsy) — Twój stop-loss wynosi 3 pipsy. Na 0,17 lota EUR/USD to strata 5,10 USD zamiast 51 USD. Wygląda niegroźnie? Tak, ale Twój SL jest tak blisko ceny wejścia, że zostanie trafiony niemal natychmiast — przez zwykły szum rynkowy. Zamiast zysku masz serię szybkich, drobnych strat, które sumują się w duży problem.

Odwrotnie: wpisujesz 3000 punktów myśląc, że to 30 pipsów — a to 300 pipsów. Stop-loss jest tak daleko, że praktycznie nie istnieje.

Sprawdź zawsze: w jakiej jednostce Twoja platforma pokazuje SL/TP — w pipsach czy w punktach (pipetach). W MT5 zależy to od ustawień brokera. cTrader i xStation pozwalają przełączać się między pipsami, punktami i ceną. Warto to zweryfikować na jednym testowym zleceniu, zanim zaczniesz handlować na poważnie.

9. Margin — ile broker zablokuje i co z tego wynika

Margin to kaucja, nie koszt. Broker blokuje część Twojego kapitału na czas trwania transakcji — i oddaje po zamknięciu. Kosztem transakcji jest spread (i swap za nocne trzymanie pozycji).

* Dźwignia 1:20 dotyczy par walutowych „non-major" w regulacjach ESMA — np. EUR/PLN, USD/PLN, EUR/TRY.

Margin level — wskaźnik bezpieczeństwa: (Equity ÷ Used Margin) × 100%. Spada poniżej 100%? Margin call — ostrzeżenie brokera. Spada poniżej 50%? Stop out — broker automatycznie zamyka Twoją pozycję, żeby chronić siebie (i Ciebie).

Zasada robocza: Used Margin nie powinien przekraczać 20–25% Twojego Equity. To zostawia bufor na obsunięcia i zapobiega sytuacji Kamila z case study.

10. Checklista: 7 pytań przed otwarciem każdej pozycji

Wydrukuj to. Przyklej obok monitora. Przejdź przez te punkty za każdym razem, zanim klikniesz „Buy" lub „Sell".

1. Ile wynosi mój kapitał TERAZ? Nie wczorajsze saldo — aktualne equity z uwzględnieniem otwartych pozycji.
2. Ile maksymalnie mogę stracić na tej transakcji? Standard: 1% kapitału. Agresywniej: 2%. Powyżej 2% → zmniejsz lot lub poszerz SL.
3. Gdzie jest mój stop-loss? Konkretny poziom cenowy, wynikający z analizy — nie „gdzieś tam". Ile to pipsów od wejścia?
4. Ile wynosi pip w walucie mojego rachunku? Z tabeli lub kalkulatora. Uwzględnij przeliczenie, jeśli waluta kwotowana ≠ waluta rachunku.
5. Jaki lot wychodzi z wzoru? (Kwota ryzyka) ÷ (SL w pipsach × pip w walucie rachunku) = lot. Zaokrąglij w dół.
6. Ile marginu zajmie ta pozycja? Czy po jej otwarciu margin level zostanie powyżej 200–300%?
7. Czy mam otwarte inne pozycje na skorelowanych parach? Łączne ryzyko portfela nie powinno przekraczać 3–5%.

Jeśli na którekolwiek pytanie nie znasz odpowiedzi — nie otwieraj pozycji. Wróć do kalkulatora.

11. Loty na złocie, ropie i indeksach — uwaga na specyfikację

Na parach walutowych Forex 1 lot = 100 000 jednostek. Koniec, standard globalny. Ale na innych instrumentach CFD „1 lot" oznacza coś zupełnie innego — i to jest źródło kosztownych pomyłek.

* Rozmiar lota ropy różni się między brokerami — u jednych 100, u innych 1 000 baryłek. Sprawdź specyfikację.

Zawsze sprawdzaj „Contract Specifications" u swojego brokera przed otwarciem pozycji na instrumencie innym niż para walutowa. W xStation (XTB) specyfikacja jest dostępna z poziomu okna instrumentu. W MT5 — kliknij prawym przyciskiem na symbolu i wybierz „Specification". W cTrader — sekcja „Trade" przy instrumencie. Jedna minuta weryfikacji może oszczędzić Ci dnia naprawiania błędu.

12. Skalowanie pozycji — kiedy i jak

Dotychczas mówiliśmy o otwieraniu jednej pozycji z jednym lotem. Ale doświadczeni traderzy stosują skalowanie — otwieranie lub zamykanie pozycji etapami.

Scaling in (wchodzenie częściami): Zamiast 0,30 lota od razu, otwierasz 0,10 po potwierdzeniu setupu, dostawiasz 0,10 po pierwszym pullbacku i kolejne 0,10 po przełamaniu poziomu. Łączne ryzyko to wciąż ta sama kwota — ale rozkładasz wejście w czasie, co zmniejsza wpływ jednorazowego złego timingu.

Scaling out (wychodzenie częściami): Pozycja 0,30 lota idzie w Twoim kierunku. Przy 30 pipsach zysku zamykasz 0,10 lota (realizujesz 30 USD). Przy 60 pipsach — kolejne 0,10. Ostatnie 0,10 trzymasz z przesuniętym stop-lossem na break even. Zabezpieczasz zysk, ale zostawiasz sobie szansę na duży ruch.

Uwaga: Skalowanie ma sens, gdy Twój rozmiar pozycji jest na tyle duży, żeby dzielenie go na części dawało loty co najmniej na poziomie 0,01 (mikro-lot). Na koncie 1 000 USD, gdzie cała pozycja wynosi 0,03 lota, skalowanie to dzielenie 0,03 na trzy pozycje po 0,01 — co technicznie działa, ale prowizje transakcyjne mogą być nieproporcjonalnie wysokie.

Skalowanie nie zmienia jednej fundamentalnej zasady: łączne ryzyko wszystkich pozycji na danym instrumencie nie może przekraczać Twojego % ryzyka per setup. Jeśli dodajesz do pozycji, musisz przeliczyć SL i wielkość łączną — tak żeby strata przy najgorszym scenariuszu nie przekroczyła 1–2% konta.

Jarosław Wasiński

Redaktor naczelny MyBank.pl • Analityk rynków makroekonomicznych i walutowych

mgr Jarosław Wasiński – niezależny analityk i praktyk z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorze finansowym. Aktywnie zaangażowany w rynek Forex od 2007 roku, ze szczególnym naciskiem na analizę fundamentalną, strukturę rynków OTC oraz rygorystyczne zarządzanie ryzykiem kapitału (Risk Management).

• Twórca i redaktor naczelny portalu MyBank.pl, dostarczającego rzetelną wiedzę o finansach od 2004 roku.
• Autor setek wnikliwych komentarzy rynkowych, analiz strukturalnych i materiałów edukacyjnych dla inwestorów.
• Zwolennik transparentności rynków finansowych, promujący edukację opartą na twardych danych i raportach instytucjonalnych.

Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny – nie stanowią porady inwestycyjnej ani rekomendacji. Pamiętaj! Inwestowanie na rynkach lewarowanych (Forex/CFD) wiąże się z wysokim ryzykiem szybkiej utraty kapitału.