Pips, pipeta i tick — jak mierzy się zmianę kursu walutowego

Na forexie nie mówi się „kurs wzrósł o 0,0045”, tylko „poszło 45 pipsów”. To skrót, który od razu ustawia skalę ruchu i pozwala liczyć koszty, ryzyko oraz wynik transakcji — bez zgadywania, ile to jest „dużo” dla danej pary. Problem zaczyna się wtedy, gdy na wykresie widzisz piątą cyfrę (pipetę), a platforma pokazuje zmiany tick po ticku. W tym tekście porządkujemy trzy pojęcia: pip, pipetę i tick, pokazujemy wzory na wartość pipa, liczymy przykłady dla EUR/USD, USD/JPY i par typu EUR/PLN, i wyjaśniamy, czemu ten sam ruch „w pipsach” może oznaczać zupełnie inne pieniądze.

1. Po co rynkowi walutowemu jednostka miary

Na giełdzie akcji mówisz: „CD Projekt wzrósł o 12 zł". Na rynku obligacji: „rentowność spadła o 15 punktów bazowych". Na forexie mówisz: „EUR/USD wzrósł o 45 pipsów".

Dlaczego nie po prostu „EUR/USD wzrósł z 1,0842 na 1,0887"? Bo na rynku, gdzie w jednym dniu roboczym przepływa 9,6 biliona dolarów (BIS, kwiecień 2025), liczy się szybkość komunikacji. „45 pipsów" to informacja, którą trader przetworzy natychmiast. „Wzrost z 1,0842 na 1,0887" wymaga odejmowania — a na dealing roomie każda sekunda kosztuje.

Jest też drugi powód: porównywalność. Ruch o 45 pipsów na EUR/USD i ruch o 45 pipsów na GBP/USD to zmiany tego samego rzędu wielkości — choć kursy obu par są różne. Pip standaryzuje skalę, tak jak metr standaryzuje długość: nie musisz za każdym razem przeliczać z łokci na stopy.

Jedna uwaga na wstępie: pip jest jednostką absolutną, nie procentową. 45 pipsów na EUR/USD (kurs ~1,08) to ok. 0,41% zmiany. Te same 45 pipsów na USD/JPY (kurs ~152) to ok. 0,30%. Pip mierzy krok kwotowania, nie procent — i to rozróżnienie będzie istotne, gdy zaczniemy liczyć pieniądze.

2. Pip — fundament terminologii forexowej

2.1. Definicja i etymologia

Pip to zmiana o jedną jednostkę czwartej cyfry po przecinku w kwotowaniu pary walutowej.

EUR/USD = 1,0842. Zmiana na 1,0843 to ruch o 1 pip. Zmiana na 1,0852 to 10 pipsów. Zmiana na 1,0942 to 100 pipsów. Matematycznie: 1 pip = 0,0001 — jedna dziesięciotysięczna.

Skąd nazwa? „Pip" to skrót od percentage in point — dosłownie „procent w punkcie". Etymologia sięga czasów, gdy rynek kwotował kursy na trzy cyfry po przecinku. Zmiana trzeciej cyfry (np. z 1,084 na 1,085) to był „jeden punkt". Kiedy w latach 70. i 80. rynek przeszedł na cztery cyfry, czwarta cyfra stała się nowym „punktem" — a żeby ją odróżnić od starego punktu, zaczęto mówić „pip". Nazwa się przyjęła i funkcjonuje do dziś, choć większość traderów nie zna już jej pochodzenia.

Definicja pipa obejmuje zdecydowaną większość par walutowych: wszystkie pary denominowane w dolarach, euro, funtach, frankach, dolarach australijskich, kanadyjskich i nowozelandzkich — a także waluty rynków wschodzących (PLN, TRY, ZAR, MXN). Wyjątkiem są pary z jenem.

2.2. Wyjątek: pary z jenem

USD/JPY = 152,50. Tu pip nie jest czwartą cyfrą — jest drugą. Zmiana z 152,50 na 152,51 to 1 pip. Zmiana z 152,50 na 153,50 to 100 pipsów.

Matematycznie: 1 pip = 0,01 — jedna setna.

Dlaczego? Bo jen ma historycznie niską wartość jednostkową. Japonia nigdy nie przeprowadziła denominacji — 1 jen to dawny 1 sen podniesiony do rangi głównej jednostki monetarnej (pisaliśmy o tym w artykule o budowie pary walutowej). Gdyby Japonia zdenominowała jena w stosunku 100:1, kurs USD/JPY wyglądałby jak 1,5250 — i pip byłby czwartą cyfrą, jak wszędzie. Ale denominacji nie było, więc konwencja kwotowania uwzględnia dwie cyfry po przecinku zamiast czterech.

W klasycznej konwencji FX (whole pip): dla większości par 1 pip = 0,0001, a dla par z JPY 1 pip = 0,01. Liczba wyświetlanych miejsc po przecinku zależy od brokera (np. 4/5 cyfr, 2/3 cyfry dla JPY), ale nie zmienia definicji całego pipa — dodatkowa cyfra to pipeta.

Wyjątek jeniowy dotyczy każdej pary, w której jen jest walutą kwotowaną: USD/JPY, EUR/JPY, GBP/JPY, AUD/JPY, CAD/JPY, CHF/JPY. We wszystkich pip = 0,01.

2.3. Wartość pipa w pieniądzach — dwa przypadki

Wiedza, że kurs „wzrósł o 45 pipsów", jest bezużyteczna, dopóki nie wiesz, ile to pieniędzy. A odpowiedź zależy od dwóch rzeczy: wielkości pozycji i tego, po której stronie pary stoi waluta Twojego rachunku.

Wielkość pozycji (loty) omawiamy szczegółowo w następnym artykule — tu używamy standardowego lotu (100 000 jednostek waluty bazowej) jako punktu odniesienia.

Kluczowe rozróżnienie dotyczy waluty kwotowanej — tej po prawej stronie pary. Wartość pipa jest zawsze wyrażona w walucie kwotowanej, a dopiero potem — jeśli trzeba — przeliczana na walutę rachunku.

Przypadek 1: waluta kwotowana = waluta rachunku (np. EUR/USD na rachunku dolarowym)

Tu jest najprostsze. Na parze EUR/USD walutą kwotowaną jest dolar. Jeśli Twój rachunek jest w dolarach:

Wartość 1 pipa = wielkość pozycji × 0,0001 = 100 000 × 0,0001 = 10 USD

To samo dotyczy GBP/USD, AUD/USD, NZD/USD — każdej pary, gdzie dolar jest walutą kwotowaną, a Twój rachunek jest dolarowy. Zawsze 10 USD na standardowym locie — o ile rachunek jest w USD (lub liczysz wynik w USD). Niezależnie od aktualnego kursu pary.

Przypadek 2: waluta kwotowana ≠ waluta rachunku (np. USD/CHF na rachunku dolarowym)

Na parze USD/CHF walutą kwotowaną jest frank. Wartość 1 pipa na 1 locie to:

100 000 × 0,0001 = 10 CHF

Żeby przeliczyć na dolary, dzielisz przez aktualny kurs USD/CHF:

10 CHF ÷ 0,8850 = ~11,30 USD

A na USD/JPY:

100 000 × 0,01 = 1 000 JPY

1 000 JPY ÷ 152,50 = ~6,56 USD

Wartość pipa w dolarach zmienia się tu z każdym ruchem kursu — bo przelicznik (sam kurs pary) nie jest stały. Dlatego kalkulatory wartości pipa (OANDA, Myfxbook, FXStreet) proszą o podanie aktualnego kursu.

2.4. Wzory i macierz wartości

Poniższa tabela pokazuje wartość 1 pipa na standardowym locie (100 000 jednostek waluty bazowej) — wyrażoną w walucie kwotowanej, a potem przeliczoną na USD po przykładowych kursach z lutego 2026.

Zwróć uwagę na kilka rzeczy. Na parach, gdzie USD jest walutą kwotowaną (EUR/USD, GBP/USD, AUD/USD, NZD/USD), wartość pipa wynosi dokładnie 10 USD — zawsze, niezależnie od kursu. Na parach, gdzie USD jest walutą bazową (USD/CHF, USD/CAD, USD/JPY), wartość pipa w dolarach zmienia się z kursem. A na parach egzotycznych (EUR/PLN, USD/TRY) pip jest wart znacznie mniej w dolarach — co nie oznacza, że jest mniej ważny dla tradera, którego rachunek jest w złotych lub lirach.

3. Pipeta — piąta cyfra po przecinku

3.1. Skąd się wzięła i jak ją liczyć

Przez dziesięciolecia rynek kwotował kursy z czterema cyframi po przecinku: EUR/USD = 1,0842. Kiedy platformy elektroniczne (EBS, Reuters Dealing) stały się standardem w latach 90., brokerzy zaczęli rywalizować o klientów za pomocą węższych spreadów. Spread 2 pipsy (1,0842/1,0844) można było zmniejszyć do 1,5 — ale żeby to wyświetlić, potrzebna była piąta cyfra: 1,08420/1,08435.

Tak narodziła się pipeta (ang. pipette, fractional pip):

1 pipeta = 0,00001 = 1/10 pipa

Albo inaczej: 1 pip = 10 pipet.

Na parach z jenem analogicznie: pipeta to trzecia cyfra po przecinku (0,001), a pip to wciąż druga (0,01). USD/JPY = 152,501 — ta ostatnia jedynka to pipeta.

Na standardowym locie EUR/USD wartość 1 pipety = 1 USD (vs 10 USD za pip). Na mini-locie = 0,10 USD. Na mikro-locie = 0,01 USD.

3.2. Czytanie kwotowań pięciocyfrowych

Większość współczesnych platform brokerskich (MetaTrader 5, cTrader, TradingView) wyświetla kursy z pięcioma cyframi. MetaTrader 4 historycznie używał czterech, ale brokerzy coraz częściej konfigurują go na pięć.

Jak czytać kwotowanie pięciocyfrowe?

EUR/USD = 1,08421

Od lewej: 1,08 to „big figure" (część kursu, która zmienia się rzadko — dealerzy ją pomijają w komunikacji głosowej). 42 to pipsy. 1 to pipeta.

Kiedy broker mówi „spread 1,3 pipsa", ma na myśli 13 pipet — i to jest formalnie poprawne, bo 1,3 × 10 pipet = 13 pipet. Ale w praktyce rynkowej nadal rozmawia się w pipsach, a pipety traktuje jako ułamki: „jeden i trzy" lub „jeden trzy" — bez dodawania słowa „pipeta".

Kluczowa zasada: niezależnie od tego, ile cyfr widzisz na ekranie, pip to wciąż czwarta cyfra (lub druga dla jena). Piąta cyfra to pipeta — ułamek pipa, nie nowy pip.

4. Tick — najmniejszy krok ceny

4.1. Tick na rynku OTC spot

Tick to minimalny przyrost ceny, jaki może wystąpić na danym instrumencie lub platformie. To pojęcie szersze niż pip — tick nie jest specyficzny dla forexu. Akcje, obligacje, futures, opcje — każdy instrument ma swój tick size.

Na rynku OTC spot forexu najczęściej tick jest równy pipecie — bo wiele platform kwotuje do piątej cyfry (a dla JPY do trzeciej). EUR/USD przesunął się z 1,08420 na 1,08421? To ruch o jeden tick (= jedną pipetę = 0,1 pipa).

Ale na platformach międzybankowych (EBS) minimalny tick może być jeszcze mniejszy — nawet do 0,000001 — zależnie od pary, venue i sposobu kwotowania. Na tym poziomie ma to znaczenie głównie dla algorytmów, nie dla większości traderów detalicznych.

4.2. Tick na giełdowych futures (CME)

Na giełdowych kontraktach futures tick size jest z góry zdefiniowany przez specyfikację kontraktu — i często nie pokrywa się z „pipem" w rozumieniu rynku OTC.

Zwróć uwagę: na kontrakcie Euro FX (6E) tick size to 0,00005 — połowa pipety OTC. Tick value to 6,25 USD. Żeby uzyskać wartość odpowiadającą jednemu pipsowi OTC (0,0001), potrzebujesz dwóch ticków: 2 × 6,25 = 12,50 USD. To nie jest przypadkowe — CME celowo ustaliło rozmiar kontraktu na 125 000 EUR (nie 100 000 jak na OTC), co daje inną arytmetykę.

Istnieje też kontrakt E-micro EUR/USD (M6E), dziesięciokrotnie mniejszy (12 500 EUR), z tick value 1,25 USD — stworzony specjalnie dla mniejszych uczestników rynku.

5. Pip, pipeta, tick — podsumowanie różnic

Pip i pipeta to konwencje rynkowe — umowne jednostki, w których traderzy rozmawiają o zmianach kursów. Tick to parametr techniczny — minimalny przyrost ceny dozwolony przez platformę lub giełdę. Te trzy pojęcia krzyżują się, ale nie są synonimami.

6. Obliczenia krok po kroku

6.1. EUR/USD — para, gdzie USD jest walutą kwotowaną

Scenariusz: kupujesz 1 lot EUR/USD (100 000 EUR) po 1,0850. Kurs rośnie do 1,0895. Zamykasz pozycję.

Krok 1: Ile pipsów?
1,0895 − 1,0850 = 0,0045 = 45 pipsów

Krok 2: Wartość pipa?
Waluta kwotowana = USD, rachunek w USD.
100 000 × 0,0001 = 10 USD/pip

Krok 3: Zysk?
45 × 10 = 450 USD

To najprostszy przypadek. Waluta kwotowana = waluta rachunku, więc nie ma konwersji.

6.2. USD/JPY — para z jenem

Scenariusz: kupujesz 1 lot USD/JPY (100 000 USD) po 152,00. Kurs rośnie do 152,85. Zamykasz.

Krok 1: Ile pipsów?
152,85 − 152,00 = 0,85 = 85 pipsów (bo pip = 0,01)

Krok 2: Wartość pipa?
Waluta kwotowana = JPY.
100 000 × 0,01 = 1 000 JPY/pip

Krok 3: Zysk w jenach?
85 × 1 000 = 85 000 JPY

Krok 4: Zysk w dolarach? (jeśli rachunek w USD)
85 000 ÷ 152,85 (kurs zamknięcia) = ~556 USD

Uwaga: wartość 1 pipa w USD zmienia się z kursem. Przy kursie 152 to ~6,58 USD za pip. Przy kursie 160 to ~6,25 USD. Różnica niewielka procentowo, ale istotna na dużych pozycjach.

6.3. USD/CHF — para, gdzie USD jest walutą bazową

Scenariusz: kupujesz 1 lot USD/CHF (100 000 USD) po 0,8850. Kurs rośnie do 0,8895. Zamykasz.

Krok 1: Ile pipsów?
0,8895 − 0,8850 = 0,0045 = 45 pipsów

Krok 2: Wartość pipa?
Waluta kwotowana = CHF.
100 000 × 0,0001 = 10 CHF/pip

Krok 3: Zysk we frankach?
45 × 10 = 450 CHF

Krok 4: Zysk w dolarach?
450 ÷ 0,8895 = ~505,90 USD

To właśnie różnica wobec par X/USD. Na EUR/USD 45 pipsów = zawsze 450 USD. Na USD/CHF 45 pipsów = 450 CHF, co przy aktualnym kursie to ~506 USD. Wynik nie jest dramatycznie inny — ale nie jest identyczny. I zmienia się z każdym ruchem kursu.

6.4. EUR/PLN — egzotyka z perspektywą polską

Scenariusz: kupujesz 0,1 lota EUR/PLN (10 000 EUR) po 4,2800. Kurs rośnie do 4,3050. Zamykasz.

Krok 1: Ile pipsów?
4,3050 − 4,2800 = 0,0250 = 250 pipsów

Krok 2: Wartość pipa?
Waluta kwotowana = PLN. Pozycja = 0,1 lota = 10 000 EUR.
10 000 × 0,0001 = 1 PLN/pip

Krok 3: Zysk w złotych?
250 × 1 = 250 PLN

Krok 4: Zysk w dolarach? (jeśli rachunek w USD)
250 PLN ÷ 3,9750 (kurs USD/PLN) = ~62,89 USD

Zasada jest prosta: zysk lub strata jest zawsze w walucie kwotowanej. Na EUR/PLN zysk jest w złotych. Na EUR/USD w dolarach. Na USD/JPY w jenach. Dopiero potem przeliczasz na walutę rachunku — o ile to inna waluta.

7. Pips w zarządzaniu ryzykiem

Traderzy definiują ryzyko pozycji w pipsach — nie w dolarach ani procentach. Dlaczego? Bo pip jest niezależny od wielkości pozycji. „Stop-loss 30 pipsów" oznacza to samo dla tradera handlującego 1 lotem i dla tradera handlującego 0,01 lota — zmienia się tylko wartość pieniężna.

Typowy schemat zarządzania ryzykiem wygląda tak:

1. Decydujesz, ile pipsów ryzykujesz (np. stop-loss 30 pipsów od wejścia).
2. Decydujesz, ile pieniędzy możesz stracić na tej transakcji (np. 1% kapitału = 300 USD).
3. Obliczasz wielkość pozycji: 300 USD ÷ (30 pipsów × 10 USD/pip) = 1 lot.

Bez jednostki miary w pipsach ten rachunek byłby niemożliwy — musiałbyś podawać ryzyko w „zmianach procentowych kursu", co jest mniej intuicyjne i mniej precyzyjne (bo na EUR/PLN 30 pipsów to inna zmiana procentowa niż na EUR/USD).

Na dealing roomach bankowych pip pełni jeszcze jedną funkcję: porównywanie kosztów. Spread na EUR/USD = 0,2 pipsa. Spread na EUR/PLN = 8 pipsów. Trader natychmiast widzi: handel złotym jest 40 razy droższy pod względem spreadu. Bez wspólnej jednostki takie porównanie wymagałoby przeliczania na procenty.

8. Skąd wzięły się te jednostki — krótka historia

Przez większość XX wieku kursy walutowe były ustalane administracyjnie (system z Bretton Woods, 1944–1971) lub kwotowane telefonicznie, z dokładnością do trzech cyfr po przecinku. Zmiana trzeciej cyfry — np. GBP/USD z 2,405 na 2,406 — to był „jeden punkt". Dealer dzwonił do kontrahenta, mówił „two four oh five — oh six" i sprawa była jasna.

Kiedy w 1971 roku system z Bretton Woods upadł, a kursy zaczęły płynąć swobodnie, zmienność wzrosła i potrzebna była większa precyzja. Rynek przeszedł na cztery cyfry po przecinku. Trzecia cyfra stała się „big figure" — częścią kursu, którą obie strony transakcji znają i nie powtarzają. Czwarta — nowa — stała się „pipem". Etymologicznie „percentage in point" było odróżnieniem od starego „point" (trzeciej cyfry), choć z czasem ta subtelność się zatarła.

W 1973 roku Reuters uruchomił Monitor — jeden z pierwszych elektronicznych systemów wyświetlania kursów walutowych w czasie rzeczywistym. Dealerzy po raz pierwszy mogli obserwować kwotowania na ekranie zamiast notować je ołówkiem z telefonu. Monitor wyświetlał cztery cyfry — i konwencja pipa utrwaliła się jako standard branżowy.

Piąta cyfra — pipeta — pojawiła się w latach 2000., gdy brokerzy detaliczni (FXCM, OANDA, IG) zaczęli oferować kwotowania z większą precyzją. Motywacja była rynkowa: węższe spready przyciągają klientów. Kiedy broker A kwotuje EUR/USD ze spreadem 2 pipsy, a broker B oferuje 1,6 — klient idzie do brokera B. Ale żeby wyświetlić 1,6 pipsa, potrzeba piątej cyfry.

Dziś pięć cyfr to standard detaliczny. Na rynku międzybankowym (EBS, Refinitiv Matching) kwotowania sięgają szóstej, a algorytmy HFT operują na poziomie mikropipsów — ale te jednostki nie mają nazw w codziennym języku rynku.

9. Co warto zapamiętać

Pip to zmiana czwartej cyfry po przecinku (0,0001) — z wyjątkiem par z jenem, gdzie to druga cyfra (0,01). To standardowa jednostka, w której rynek komunikuje ruchy kursów.

Pipeta to 1/10 pipa — piąta cyfra po przecinku. 1 pip = 10 pipet. Pojawiła się, gdy brokerzy zaczęli konkurować o klientów węższymi spreadami.

Tick to minimalny krok ceny na danym instrumencie. Na OTC spot zwykle równy pipecie. Na giełdowych futures (CME) ma własną specyfikację — i własną wartość pieniężną.

Wartość pipa w pieniądzach jest zawsze wyrażona w walucie kwotowanej. Na parach X/USD = 10 USD na standardowym locie, zawsze. Na parach USD/X trzeba przeliczyć przez aktualny kurs — i wynik się zmienia.

Pip jest jednostką absolutną, nie procentową. 45 pipsów na EUR/USD to inna zmiana procentowa niż 45 pipsów na USD/JPY. Do porównywania ruchów między parami lepsze są procenty — ale do komunikacji wewnątrz jednej pary pipsy są szybsze i bardziej intuicyjne.

Jarosław Wasiński

Redaktor naczelny MyBank.pl • Analityk rynków makroekonomicznych i walutowych

mgr Jarosław Wasiński – niezależny analityk i praktyk z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorze finansowym. Aktywnie zaangażowany w rynek Forex od 2007 roku, ze szczególnym naciskiem na analizę fundamentalną, strukturę rynków OTC oraz rygorystyczne zarządzanie ryzykiem kapitału (Risk Management).

• Twórca i redaktor naczelny portalu MyBank.pl, dostarczającego rzetelną wiedzę o finansach od 2004 roku.
• Autor setek wnikliwych komentarzy rynkowych, analiz strukturalnych i materiałów edukacyjnych dla inwestorów.
• Zwolennik transparentności rynków finansowych, promujący edukację opartą na twardych danych i raportach instytucjonalnych.

Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny – nie stanowią porady inwestycyjnej ani rekomendacji. Pamiętaj! Inwestowanie na rynkach lewarowanych (Forex/CFD) wiąże się z wysokim ryzykiem szybkiej utraty kapitału.