Dźwignia finansowa na Forex: jak działa lewar, margin i margin call — bez lania wody
Każdy, kto zaczyna przygodę z Forexem, w pewnym momencie widzi tę liczbę: 1:100. Brzmi jak oferta nie do odrzucenia — 1 000 dolarów na koncie, pozycja za 100 000. Problem w tym, że przy takiej ekspozycji ruch rynku o 1% wymazuje cały depozyt. Nie połowę. Cały. Właśnie dlatego UE ograniczyła dźwignię do 1:30, a ponad 70% klientów detalicznych CFD i tak kończy ze stratą (u niektórych brokerów nawet 85%). Ten artykuł nie będzie Cię odstraszał — pokaże, jak dźwignia naprawdę działa, ile marginu blokuje broker i kiedy grozi Ci stop out. Reszta to Twoja decyzja.
⚠️ Wszystkie przykłady przyjmują uproszczony kurs EUR/USD = 1,0850 i USD/PLN = 4,00 zł (kursy poglądowe dla czytelności obliczeń). Sprawdź aktualne kursy walut lub kursy walut na żywo z rynku Forex.
- Dźwignia nie zwiększa zysku — zwiększa ekspozycję. Przy maksymalnym wykorzystaniu 1:30 kontrolujesz 30× więcej niż masz. Zyski i straty rosną proporcjonalnie. Przy efektywnej dźwigni 1:100 ruch rynku o 1% = ok. 100% zmiany Twojego kapitału.
- Margin to kaucja, nie koszt. Wzór: Margin = (Loty × rozmiar kontraktu × kurs) ÷ dźwignia. Przy 0,10 lota EUR/USD i dźwigni 1:30 broker blokuje ~362 USD. Odzyskujesz je po zamknięciu pozycji.
- Margin Level = (Equity ÷ Used Margin) × 100%. Przy ~100% wiele brokerów wysyła ostrzeżenie (margin call). Przy 50% — obowiązkowy stop out w UE (automatyczne zamknięcie). Trzymaj Margin Level powyżej 300% jako regułę kciuka.
- Limity ESMA dla klientów detalicznych w UE: pary major 1:30, non-major + złoto + główne indeksy 1:20, inne surowce i indeksy 1:10, akcje (CFD) 1:5, kryptowaluty 1:2.
- Efektywna dźwignia ważniejsza niż nominalna. Masz dostęp do 1:30, ale używasz 0,02 lota na koncie 5 000 USD → efektywna dźwignia ~0,43:1. Zawodowi traderzy rzadko przekraczają 5–10:1 efektywnej dźwigni.
1. Szybka odpowiedź: ile mogę stracić przy danej dźwigni?
Zanim wejdziemy w szczegóły — zobaczmy, o jakich kwotach tak naprawdę mówimy. Poniżej tabela dla konta 5 000 USD i pozycji na EUR/USD. Pokazuje, ile stracisz przy ruchu rynku o X%, w zależności od tego, jakiej efektywnej dźwigni używasz:
| Efektywna dźwignia | Ruch 0,5% | Ruch 1% | Ruch 2% | Ruch 5% |
|---|---|---|---|---|
| 1:2 | 50 USD (1%) | 100 USD (2%) | 200 USD (4%) | 500 USD (10%) |
| 1:5 | 125 USD (2,5%) | 250 USD (5%) | 500 USD (10%) | 1 250 USD (25%) |
| 1:10 | 250 USD (5%) | 500 USD (10%) | 1 000 USD (20%) | 2 500 USD (50%) |
| 1:30 | 750 USD (15%) | 1 500 USD (30%) | 3 000 USD (60%) | wyzerowanie |
| 1:100 | 2 500 USD (50%) | wyzerowanie | wyzerowanie | wyzerowanie |
Założenie: podana efektywna dźwignia osiągnięta przez odpowiedni lot (np. 1:30 = ok. 1,38 lota EUR/USD przy kursie 1,0850; 1:10 = ok. 0,46 lota). Straty liczone od wartości nominalnej pozycji: strata = wartość pozycji × ruch procentowy.
EUR/USD porusza się o 1% (ok. 100 pipsów) kilka razy w miesiącu — po danych NFP, decyzji Fed lub niespodziewanym komunikacie bankowym. Przy efektywnej dźwigni 1:100 jeden taki ruch zeruje konto. Przy 1:30 zabiera 30% kapitału. Przy 1:5 — zabiera 5%, co boli, ale nie kończy kariery.
Chcesz zrozumieć, skąd te liczby? Czytaj dalej.
2. Czym jest dźwignia finansowa — mechanizm w trzech zdaniach
Wyobraź sobie, że broker mówi: „wpłać 1 000 dolarów, a damy Ci dostęp do transakcji za 30 000". Brzmi jak prezent — ale to nie prezent. To umowa z bardzo konkretnymi warunkami. Dźwignia finansowa (lewar) to właśnie ten mechanizm: stosunek wartości pozycji, którą kontrolujesz, do pieniędzy, które faktycznie wpłaciłeś. Dźwignia 1:30 oznacza, że na każdego dolara depozytu przypada 30 dolarów ekspozycji rynkowej.
Skąd te brakujące 29 dolarów? Pożycza je broker. Bez odsetek na czas trwania transakcji — ale z prawem automatycznego zamknięcia pozycji, gdy Twoja strata zbliży się do kwoty depozytu. Mechanizm stop out istnieje przede wszystkim po to, żeby chronić brokera. Że przy okazji chroni też Ciebie przed ujemnym saldem? W UE tak — brokerzy mają prawny obowiązek ochrony przed ujemnym saldem (negative balance protection). U brokerów spoza UE niekoniecznie.
Dźwignia jest symetryczna: jeśli rynek idzie w Twoim kierunku, zyski są tak samo zwielokrotnione jak straty. To dlatego reklamy brokerów kuszą „szansą na duże zyski" — ale statystyki pokazują, że większość detalicznych traderów traci. Obowiązkowe ostrzeżenia regulowanych brokerów mówią same za siebie: zwykle 70–85% rachunków detalicznych CFD odnotowuje straty. Tę liczbę widzisz w stopce każdego brokera z UE — np. „74% rachunków detalicznych CFD odnotowuje straty u tego dostawcy". To nie marketing. To wymóg prawny.
3. Margin — wzór, tabela i co broker naprawdę blokuje
Otwierasz pozycję — i natychmiast widzisz, że na rachunku „zniknęła" część pieniędzy. Spokojnie: to margin (depozyt zabezpieczający). Broker blokuje tę kwotę jako kaucję za Twoją pozycję. To nie jest opłata — odzyskujesz ją w całości, gdy zamkniesz transakcję (o ile nie dotarłeś do stop out).
Dla EUR/USD, kurs 1,0850:
• 1 lot standard.: (1 × 100 000 × 1,0850) ÷ 30 = 3 617 USD
• 0,10 lota: (0,10 × 100 000 × 1,0850) ÷ 30 = 362 USD
• 0,01 lota: (0,01 × 100 000 × 1,0850) ÷ 30 = 36 USD
| Volume | EUR/USD przy 1:30 (majors — ESMA) | EUR/PLN przy 1:20 (non-majors — ESMA) | EUR/USD przy 1:100 (brokerzy offshore) |
|---|---|---|---|
| 0,01 lota | 36 USD | 210 PLN | 11 USD |
| 0,10 lota | 362 USD | 2 100 PLN | 109 USD |
| 0,50 lota | 1 808 USD | 10 500 PLN | 543 USD |
| 1,00 lot | 3 617 USD | 21 000 PLN | 1 085 USD |
Założenia: EUR/USD = 1,0850, EUR/PLN = 4,20. Wartości zaokrąglone. Kolumna środkowa pokazuje margin na koncie PLN dla pary non-major — tu EUR/PLN, ale ta sama dźwignia 1:20 dotyczy też złota (XAU/USD) i głównych indeksów (US500, DE40).
I tu pojawia się coś, co warto dobrze zrozumieć. Spójrz na kolumnę 1:100: margin na 1 locie to zaledwie 1 085 USD. Trader z kontem 3 000 USD technicznie może otworzyć pozycję za 100 000 EUR. Margin Level na starcie: (3 000 ÷ 1 085) × 100% = 276% — wygląda na bezpieczne. Ale efektywna dźwignia wynosi 36:1, a to oznacza, że ruch o 1% (~100 pipsów) generuje stratę 1 000 USD — ponad jedną trzecią konta. Do stop out (equity 543 USD) dzieli go niecałe 246 pipsów — a EUR/USD potrafi tyle przejść w ciągu kilku dni, a w dniu niespodziewanej decyzji banku centralnego nawet podczas jednej sesji.
Free Margin (wolny margin) = Equity − Used Margin. To kwota dostępna na otwieranie kolejnych pozycji i bufor chroniący przed stop out. Im więcej otwartych pozycji, tym mniej Free Margin i tym szybciej możesz trafić na stop out przy ruchu przeciwko sobie.
3.1. Margin na koncie w PLN — jak przeliczyć?
Wiele polskich brokerów prowadzi rachunki w złotówkach. Wzór na margin jest ten sam, ale wynik trzeba przeliczyć z waluty kwotowanej na PLN.
Przykład: 0,10 lota EUR/USD, dźwignia 1:30
• Margin w USD: (0,10 × 100 000 × 1,0850) ÷ 30 = 362 USD
• Margin w PLN: 362 × 4,00 = 1 448 zł
Dla 1 lota: 3 617 USD × 4,00 = 14 468 zł
To samo dotyczy pip value. Wartość 10 USD za pips na 1 locie dotyczy par, gdzie USD jest walutą kwotowaną — czyli EUR/USD, GBP/USD, AUD/USD. Na koncie w PLN: 10 USD × 4,00 = 40 zł za pips przy 1 locie. Przy 0,10 lota — 4 zł za pips, przy 0,01 lota — 0,40 zł. Dla par takich jak USD/JPY pip value zależy od bieżącego kursu i nie jest stałe — najłatwiej sprawdzić go w kalkulatorze brokera lub na Myfxbook Pip Calculator.
Praktyczny wniosek: jeśli masz konto w PLN i handlujesz parami z USD, wszystkie kwoty z tego artykułu (margin, pip value, straty) po prostu pomnóż przez aktualny kurs USD/PLN. Przy USD/PLN = 4,00 margin 362 USD to 1 448 zł, a strata 100 USD to 400 zł.
Uwaga na ryzyko kursowe: przy koncie PLN i pozycjach na parach niezawierających złotówki (np. USD/JPY, GBP/AUD) przeliczenie wyniku na PLN następuje po kursie z momentu zamknięcia pozycji. Jeśli w międzyczasie USD/PLN się zmieni, Twoja rzeczywista strata lub zysk w złotówkach będzie trochę inny niż liczyłeś na wejściu. Przy typowych ruchach kursowych to różnica rzędu 1–3% — niewielka, ale warto o niej wiedzieć.
4. Margin Level, Margin Call i Stop Out — trzy poziomy alarmu
4.1. Wzór i interpretacja
Equity = Saldo rachunku ± niezrealizowany P&L otwartych pozycji
Used Margin = suma marginów wszystkich otwartych pozycji
Weźmy konkret. Masz saldo 5 000 USD, otwierasz 0,30 lota EUR/USD (Used Margin = 1 085 USD) i pozycja traci 200 USD. Equity = 5 000 − 200 = 4 800 USD. Margin Level = (4 800 ÷ 1 085) × 100% = 442%. Bezpiecznie — duży zapas.
A teraz ten sam rachunek, ale ktoś bardziej odważny. Trader z kontem 6 500 USD pakuje 1,50 lota EUR/USD (Used Margin = 5 425 USD). Margin Level na starcie: (6 500 ÷ 5 425) × 100% = 120% — platforma przyjęła zlecenie, ale zapas jest minimalny. Pozycja traci 1 700 USD. Equity spada do 4 800 USD. Margin Level = (4 800 ÷ 5 425) × 100% = 88%. Poniżej 100% — alarm, blokada nowych zleceń.
| Poziom Margin Level | Co się dzieje | Działanie brokera |
|---|---|---|
| > 200–300% | Bezpieczna strefa | Brak — wszystko w normie |
| 100–200% | Strefa ostrzeżeń | Platforma może pokazywać alert; zaleca się redukcję pozycji |
| ~100%* | Margin Call | Broker ostrzega o niedoborze marginu; blokuje otwieranie nowych pozycji |
| 50%** | Stop Out (close-out) | Broker automatycznie zamyka pozycje (zwykle od najbardziej stratnych), aż Margin Level wróci powyżej 50% |
| < 0% | Ujemne saldo | W UE: ochrona przed ujemnym saldem (negative balance protection) przywraca saldo do 0 — broker pokrywa różnicę |
* Poziom Margin Call (tu: 100%) jest przykładowy — ESMA nie reguluje tego progu. Twój broker może ustawiać Margin Call na innym poziomie (np. 80%, 120%). Sprawdź regulamin.
** Poziom 50% wynika z unijnej margin close-out rule — to obowiązek prawny, nie uznaniowa decyzja brokera. W UE broker musi zamknąć pozycje, gdy equity spadnie poniżej 50% wymaganego depozytu. Brokerzy poza UE mogą mieć inne progi (np. 20% lub nawet 0%).
4.2. Jak wygląda stop out krok po kroku
Agnieszka ma konto 4 000 USD i handluje EUR/USD. Rano widzi setup, otwiera 0,30 lota long. Potem, skalpując w ciągu dnia, dokłada drugie 0,30 lota po korekcie. I trzecie — „jeszcze tylko jedno wejście". Łącznie: trzy pozycje po 0,30 lota na EUR/USD = 0,90 lota ekspozycji.
Gdyby każda pozycja miała 0,50 lota, platforma by odmówiła: 3 × 1 808 = 5 424 USD > 4 000 USD na koncie. Ale po 0,30 lota? Used Margin = 3 × 1 085 = 3 255 USD. Margin Level = (4 000 ÷ 3 255) × 100% = 122%. Platforma to przepuści — ale jesteśmy już w strefie ostrzeżeń.
O 14:30 wychodzą dane z USA. Dolar się umacnia, EUR/USD spada. W 10 minut kurs przesuwa się o 25 pipsów przeciwko Agnieszce:
- Strata na 0,90 lota: 0,90 × 25 × 10 USD = 225 USD
- Equity = 4 000 − 225 = 3 775 USD
- Margin Level = (3 775 ÷ 3 255) × 100% = 116%. Niekomfortowo.
Ruch trwa. Po kolejnych 15 minutach łączna strata wynosi 755 USD. Equity = 3 245 USD. Margin Level = (3 245 ÷ 3 255) × 100% = 99,7% — próg ostrzeżenia Margin Call. Agnieszka dostaje alert na platformie. Broker blokuje otwieranie nowych pozycji.
Rynek nie zawraca. Łączna strata rośnie do 880 USD. Equity = 3 120 USD. Margin Level = (3 120 ÷ 3 255) × 100% = ~96%. Jeśli spadek będzie kontynuowany i Margin Level dotrze do 50% (Equity = 1 628 USD, łączna strata = 2 372 USD), broker automatycznie zamknie najbardziej stratną pozycję — i będzie zamykał kolejne, aż Margin Level wróci powyżej 50%.
5. Nominalna vs efektywna dźwignia — kluczowe rozróżnienie
To rozróżnienie zmienia sposób myślenia o dźwigni — i warto je dobrze zrozumieć.
Dźwignia nominalna to maksimum, jakie oferuje broker (np. 1:30). To sufit — nie obowiązek z niego korzystać. Dźwignia efektywna to dźwignia, której faktycznie używasz w danym momencie, wyliczona z otwartej pozycji:
Przykład: konto 10 000 USD, otwarte 0,30 lota EUR/USD (wartość nominalna: 0,30 × 100 000 × 1,0850 = 32 550 USD)
Efektywna dźwignia = 32 550 ÷ 10 000 = 3,26:1
Broker oferuje 1:30 — a ten trader faktycznie używa 3,26:1. I to jest właśnie podejście, które widzisz u zawodowców.
| Konto (USD) | Lot | Wartość pozycji EUR/USD | Efektywna dźwignia | Ocena |
|---|---|---|---|---|
| 5 000 | 0,05 | 5 425 USD | 1,09:1 | ✅ Bardzo konserwatywna |
| 5 000 | 0,15 | 16 275 USD | 3,26:1 | ✅ Rozsądna |
| 5 000 | 0,50 | 54 250 USD | 10,85:1 | ⚠️ Agresywna |
| 5 000 | 1,00 | 108 500 USD | 21,70:1 | 🔴 Niebezpieczna |
| 5 000 | 1,50 | 162 750 USD | 32,55:1 | 🔴 Prawie maksimum ESMA |
Badania akademickie i dane brokerów pokazują spójnie: traderzy, którzy ograniczają efektywną dźwignię do 5–10:1, osiągają znacząco lepsze wyniki długoterminowe niż ci handlujący przy 20–30:1. Dostęp do 1:30 nie oznacza, że warto z tego korzystać w pełni.
6. Limity dźwigni w UE: ESMA i co to znaczy dla Ciebie
Jeśli handlujesz u brokera z licencją unijną (polskie KNF, cypryjskie CySEC, niemieckie BaFin), maksymalna dźwignia, jaką możesz dostać, jest z góry narzucona. Te limity wprowadził w 2018 roku Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) — początkowo tymczasowo, a od 2019 r. krajowe regulatory (w tym KNF) wdrożyły je jako trwałe przepisy. FCA po Brexicie poszło własną drogą, ale przyjęło bardzo podobne zasady.
| Klasa instrumentu | Maks. dźwignia | Przykłady |
|---|---|---|
| Główne pary walutowe (major) | 1:30 | EUR/USD, GBP/USD, USD/JPY, USD/CHF, AUD/USD, USD/CAD, NZD/USD |
| Pozostałe pary walutowe, złoto, główne indeksy giełdowe | 1:20 | EUR/PLN, USD/PLN, EUR/TRY, XAU/USD, US500, DE40, UK100 |
| Surowce (poza złotem) + indeksy mniej płynne | 1:10 | Ropa WTI, Brent, gaz ziemny, miedź, indeksy rynków wschodzących |
| Akcje (CFD na pojedyncze spółki) | 1:5 | Apple, Tesla, CD Projekt — CFD na akcje |
| Kryptowaluty | 1:2 | BTC/USD, ETH/USD |
Brokerzy z Vanuatu, Belize, Saint Vincent czy Seszeli kuszą dźwignią 1:500 czy 1:1000 — bo nie podlegają ESMA. Mogą być legalni w swoich jurysdykcjach, ale wybierając takiego brokera dla wyższego lewara, tracisz jednocześnie:
- ochronę przed ujemnym saldem — Twoja strata może przekroczyć depozyt (zdarzyło się po interwencji SNB w 2015 r.),
- segregację środków — Twoje pieniądze nie muszą być oddzielone od środków brokera,
- system rekompensat — w UE działają systemy ochrony środków (zależnie od jurysdykcji brokera; np. na Cyprze ICF do 20 000 EUR); offshore — nic,
- jurysdykcję KNF/CySEC — w razie sporu nie masz do kogo się zwrócić w Europie.
Klienci profesjonalni mogą wnioskować o wyższe dźwignie (do 1:100 lub więcej) — ale wiąże się to z rezygnacją z ochrony dla klientów detalicznych (m.in. limity dźwigni, ochrona przed ujemnym saldem, udział w systemach rekompensat). Wymagania: spełnienie co najmniej dwóch z trzech kryteriów (istotny portfel instrumentów finansowych, doświadczenie zawodowe w sektorze finansowym, historia znaczących transakcji).
7. Case study: ta sama transakcja przy dźwigni 1:5, 1:30 i 1:100
Piotr, Marek i Łukasz. Każdy ma konto 3 000 USD. Każdy widzi identyczny setup na EUR/USD: Long przy 1,0800, Stop-Loss na 1,0750 (50 pipsów), Take-Profit na 1,0900 (100 pipsów). RRR 1:2. Różnią się podejściem do dźwigni.
Piotr (efektywna dźwignia ~1:3):
Oblicza pozycję przez ryzyko 1%: 30 USD ÷ (50 × 10 USD) = 0,06 lota. Efektywna dźwignia: (0,06 × 100 000 × 1,0800) ÷ 3 000 = 2,16:1. Margin: 216 USD. Margin Level: 1389%.
SL trafiony → strata: 30 USD (1%). TP trafiony → zysk: 60 USD (2%).
Marek (efektywna dźwignia ~1:18):
„Dźwignia 1:30 jest po coś, wezmę połowę." Otwiera 0,50 lota. Efektywna dźwignia: (0,50 × 100 000 × 1,0800) ÷ 3 000 = 18:1. Margin: 1 800 USD. Margin Level: 167%.
SL trafiony → strata: 250 USD (8,3%). TP trafiony → zysk: 500 USD (16,7%).
Kurs idzie 20 pipsów przeciwko Markowi zanim zawróci. Bieżąca strata: 100 USD. Equity = 2 900. Margin Level = 161%. Nerwowo, ale wytrzymuje. Kurs w końcu dochodzi do TP. Marek zarobił 500 USD — ale miał Margin Level 161% i przez chwilę tracił jedną trzecią buforu.
Łukasz (efektywna dźwignia ~1:36):
„Broker daje 1:30, ja chcę 1:100 — wziąłem konto u brokera offshore. Wchodzę 1,00 lotem." Efektywna dźwignia: (1 × 100 000 × 1,0800) ÷ 3 000 = 36:1. Margin (1:100): 1 080 USD. Margin Level: 278%.
Kurs idzie 20 pipsów w złą stronę. Strata: 200 USD. Equity = 2 800. Margin Level = 259%. Wytrzymuje.
Łącznie 40 pipsów przeciwko Łukaszowi — strata bieżąca: 400 USD. Equity = 2 600. Margin Level = 241%. Wciąż nad kreską.
Ale rynek robi korektę do 1,0762 — 38 pipsów od TP, ale 12 pipsów za SL. Łukasz przesuwa stop-loss. Klasyczny błąd.
Kurs spada do 1,0720. Strata: 800 USD. Equity = 2 200. Margin Level = 204%. Łukasz panikuje, zamyka ręcznie.
Strata: 800 USD (26,7%). Kurs faktycznie zawrócił i trafił TP dwie godziny później.
8. Siedem błędów, które kosztują traderów konta
Platforma przyjęła zlecenie — więc jest OK, prawda? Niekoniecznie. Weźmy konkretny przypadek: konto 4 000 USD, 1 lot EUR/USD. Margin wynosi 3 617 USD, Margin Level na starcie ledwie 110%. Żeby spaść do 100% (próg ostrzeżeń u wielu brokerów), wystarczy strata 383 USD — a to zaledwie 38 pipsów. Przy aktywnym rynku to kwestia jednego popołudnia, a podczas danych makro — kilkunastu minut. Platforma zlecenie przyjmie — ale ryzyko zostaje po Twojej stronie. Możliwość techniczna i sens finansowy to dwa zupełnie różne pytania.
Kolejna pułapka: myślenie, że dźwignia daje zysk za darmo. Nie daje. Dźwignia nie zmienia stosunku zysk/ryzyko Twojej transakcji — zmienia tylko kwoty po obu stronach. Strategia z RRR 1:1 i 50% skutecznością jest matematycznie zerowa — niezależnie od tego, czy handlujesz z dźwignią 1:1 czy 1:100. Dźwignia nie naprawi złej strategii. Jedyne, co zrobi — przyspieszy moment, w którym zobaczysz zerowe saldo.
Trzecia sprawa: brak stop-lossa przy wysokiej dźwigni. Przy 1 locie i dźwigni 1:30 ruch o 50 pipsów bez SL to strata 500 USD. Niby do przeżycia? Ale w momencie, gdy wypowiedź bankiera centralnego lub flash crash przesuwa kurs o 100–200 pipsów w sekundy, zostaje Ci tylko nadzieja — a to nie jest strategia zarządzania ryzykiem. Przy dźwigni stop-loss to nie opcja. To obowiązek.
Czwarty błąd jest podstępny, bo wydaje się logiczny: „Pięć strat z rzędu, na szóstą biorę 3× większą pozycję, żeby odrobić." To martyngał w czystej postaci. Działa — dopóki seria strat nie okaże się dłuższa, niż wytrzymuje Twoje konto. A przy grze o stałym prawdopodobieństwie taka seria jest matematycznie nieunikniona. To tylko kwestia czasu.
Piąty: ignorowanie korelacji. Trzy pozycje „po 1% ryzyka" na EUR/USD, GBP/USD i AUD/USD to nie 3% łącznego ryzyka — normalnie bliżej 2,5–2,8%, bo te pary nie poruszają się identycznie. Ale w kryzysowym momencie, gdy korelacje skaczą do 0,95+, trzy „osobne" pozycje zachowują się jak jedna duża — z potrójną ekspozycją. Agnieszka z naszego case study przekonała się o tym boleśnie.
Szósty: „Mam 1:30, więc jestem bezpieczny." To pomylenie dźwigni nominalnej (to co oferuje broker) z efektywną (to czego faktycznie używasz). Możesz mieć dostęp do 1:30 i handlować efektywnie na 25:1 — i być blisko katastrofy. Albo mieć konto u brokera offshore z 1:100 i używać efektywnie 2:1 — i być bezpiecznym. Liczy się Twoja rzeczywista pozycja, nie liczba na umowie z brokerem.
I siódmy, o którym początkujący nie myślą: zostawianie lewarowanych pozycji na weekend. Rynki walutowe zamykają się w piątek wieczorem i otwierają w niedzielę wieczorem (czas europejski). W tym czasie nie ma handlu — ale zdarzenia nadal się dzieją: wyniki wyborów, katastrofy, niespodziewane decyzje banków centralnych. Jeśli coś takiego nastąpi, kurs w poniedziałek rano może otworzyć się ze znaczną luką cenową (weekend gap) — 50, 100, czasem 200+ pipsów od piątkowego zamknięcia. Twój stop-loss może nie zadziałać po cenie, po której go ustawiłeś, bo rynek „przeskoczył" ten poziom. Przy wysokiej efektywnej dźwigni taka luka może wygenerować stratę znacznie większą niż planowałeś — a u brokerów poza UE nawet przekroczyć saldo konta.
9. Jaka dźwignia jest bezpieczna? — praktyczna zasada
Nie ma jednej liczby, która pasuje do każdego. Odpowiedź zależy od tego, jak handlujesz i z jak szerokimi stop-lossami pracujesz. Ale istnieje prosta reguła kciuka, która pozwala szybko ocenić, czy jesteś w strefie bezpieczeństwa.
1. Ryzykuj maks. 1–2% kapitału na transakcję (z poprzedniego artykułu).
2. Po otwarciu pozycji sprawdź Margin Level na platformie. Jeśli jest poniżej 300% — pozycja jest za duża.
3. Suma Used Margin wszystkich pozycji nie powinna przekraczać 20–25% Equity.
Jeśli te trzy warunki są spełnione, efektywna dźwignia jest automatycznie w bezpiecznej strefie — niezależnie od tego, jaką dźwignię nominalną oferuje broker.
Uwaga: 300% to konserwatywna heurystyka, nie twarda reguła. Scalpery z bardzo ciasnym SL (5–10 pipsów) mogą operować na niższych ML, bo ich ekspozycja czasowa jest krótka. Swing traderzy z szerokim SL mogą potrzebować wyższego buforu. Najważniejsze to: poniżej 150% zaczynasz chodzić po linie, a poniżej 100% jesteś jedną złą sesję od close-out.
Dla różnych stylów tradingu naturalne zakresy efektywnej dźwigni wyglądają tak:
| Styl handlu | Typowy SL | Bezpieczna efekt. dźwignia | Dlaczego? |
|---|---|---|---|
| Scalping | 5–15 pipsów | 5–15:1 | Małe SL → więcej lotów → wyższa dźwignia efektywna przy tej samej kwocie ryzyka |
| Day trading | 20–50 pipsów | 2–8:1 | Standardowy zakres dla większości detalicznych traderów |
| Swing trading | 50–150 pipsów | 1–4:1 | Szerokie SL wymagają mniejszych lotów → niska efektywna dźwignia |
| Position trading | 150+ pipsów | 0,5–2:1 | Tygodniowe–miesięczne pozycje wymagają bardzo małych lotów |
Nie ma jednej „bezpiecznej" dźwigni dla wszystkich — jest bezpieczna efektywna dźwignia dla Twojego konkretnego setupu. Kalkulator position sizingu z poprzedniego artykułu automatycznie daje Ci właściwy lot — a to automatycznie wyznacza właściwą efektywną dźwignię.
Choć ESMA standaryzuje wiele, brokerzy nadal różnią się w szczegółach. Sprawdź u swojego:
- Próg Margin Call — może być 80%, 100% lub 120%. To ostrzeżenie, nie standaryzowane przez ESMA.
- Mechanika close-out — MT5 domyślnie zamyka pozycję z największą stratą; cTrader może zamykać proporcjonalnie. Sprawdź dokumentację swojej platformy — kolejność zamknięć ma znaczenie przy wielu otwartych pozycjach.
- Podwyższone wymagania marginowe — wielu brokerów podnosi margin przed weekendem, przed ważnymi danymi (NFP, decyzje banków centralnych) lub w czasie wzmożonej zmienności. Jeśli Twój Margin Level jest blisko 100%, taka zmiana może wywołać close-out, mimo że kurs się nie ruszył.
- Slippage przy stop out — broker gwarantuje zamknięcie na poziomie 50% ML, ale cena egzekucji może być gorsza (slippage). W praktyce equity po close-out bywa niższe niż 50% marginu.
10. Checklista: 7 pytań przed otwarciem pozycji z dźwignią
- Jaki jest mój Margin Level PO otwarciu tej pozycji? Poniżej 300%? Zmniejsz lot lub nie otwieraj.
- Ile wynosi Used Margin tej pozycji jako % Equity? Powyżej 20–25%? Za dużo. Wracaj do kalkulatora.
- Czy mam stop-loss? Bez niego — nie otwieraj. Przy dźwigni nawet 1:10 brak SL to ruletka.
- Jaka jest moja efektywna dźwignia? (wartość nominalna pozycji ÷ Equity). Powyżej 10:1? Zastanów się dwa razy.
- Czy mam inne otwarte pozycje na skorelowanych instrumentach? Zsumuj efektywną dźwignię portfela — nie tylko tej jednej pozycji.
- Czy za chwilę nie ma ważnych danych makro? Wysoka dźwignia + dane NFP/CPI/decyzja banku centralnego = ryzyko slippage i gwałtownego stop out. Sprawdź kalendarz ekonomiczny przed wejściem.
- Czy zostawiam pozycję na weekend? Jeśli tak — zmniejsz lot lub ustaw szerszy SL. Luka cenowa w poniedziałek rano potrafi przeskoczyć Twój stop-loss, a przy wysokiej dźwigni straty rosną wykładniczo.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym różni się dźwignia od marginu?
Dźwignia to stosunek (np. 1:30) — mówi, ile razy wartość pozycji przekracza depozyt. Margin to konkretna kwota w USD/PLN, którą broker blokuje jako kaucję. Są ściśle powiązane wzorem: Margin = wartość pozycji ÷ dźwignia. Wyższa dźwignia → mniejszy margin na tę samą pozycję → więcej środków wolnych, ale mniejszy bufor przed stop out.
Co to jest margin call i czy mogę dostać ujemne saldo?
Margin call to ostrzeżenie brokera, że Margin Level (Equity ÷ Used Margin × 100%) zbliża się do krytycznego poziomu. Próg margin call zależy od brokera — u wielu jest to 100%, ale bywa też 80% lub 120%. Nie jest to standaryzowane przez ESMA. To, co jest standaryzowane w UE, to margin close-out rule: broker musi zamknąć pozycje, gdy equity spadnie poniżej 50% wymaganego depozytu (stop out). Dodatkowo brokerzy w UE mają obowiązek ochrony przed ujemnym saldem (negative balance protection) — nawet jeśli kurs „przeskoczy" stop out podczas flash crash czy luki weekendowej, Twoje saldo nie może spaść poniżej zera. Inaczej u brokerów offshore — tam ujemne saldo jest możliwe i zdarzyło się np. po interwencji SNB w 2015 roku.
Jaka dźwignia jest najlepsza dla początkującego?
Pytanie jest odwrócone. Zamiast pytać „jaka dźwignia", zapytaj „jaki lot". Używaj wzoru position sizing (artykuł o lotach): Lot = (Kapitał × 1%) ÷ (SL w pipsach × wartość pipa). Ten wzór automatycznie daje Ci odpowiedni lot — a tym samym odpowiednią efektywną dźwignię, zazwyczaj 2–5:1 dla początkujących. Nominalna dźwignia brokera (1:30) to tylko sufit — nie musisz do niego sięgać.
Dlaczego w UE nie można mieć dźwigni 1:500?
ESMA (Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych) wprowadziło limity w 2018 roku po analizie strat klientów detalicznych — początkowo jako środki tymczasowe, odnawiane co 3 miesiące. Stały charakter uzyskały, gdy krajowe regulatory (w Polsce: KNF w 2019 r.) wdrożyły je jako trwałe przepisy lokalne. Limity obejmują: pary major 1:30, non-major + złoto + główne indeksy 1:20, inne surowce i indeksy 1:10, akcje (CFD) 1:5, kryptowaluty 1:2. Dodatkowo UE wymaga margin close-out rule na poziomie 50% i ochrony przed ujemnym saldem. To regulacja konsumencka — analogiczna do wymogów dotyczących produktów finansowych — mająca chronić niedoświadczonych inwestorów.
Jak obliczyć efektywną dźwignię mojego konta?
Efektywna dźwignia = łączna wartość nominalna wszystkich otwartych pozycji ÷ Equity. Przykład: konto 8 000 USD, otwarte 0,20 lota EUR/USD (wartość: 0,20 × 100 000 × 1,0850 = 21 700 USD) i 0,10 lota GBP/USD (wartość: 0,10 × 100 000 × 1,2700 = 12 700 USD). Łączna ekspozycja: 34 400 USD. Efektywna dźwignia: 34 400 ÷ 8 000 = 4,3:1. Rozsądny poziom.
Czy broker może zmienić dźwignię bez mojej zgody?
Tak — i robią to regularnie. Typowe sytuacje: przed weekendem (zwiększony margin wymagany), przed ważnymi danymi makro (NFP, decyzje banków centralnych), w czasie wzmożonej zmienności (flash crash). W regulaminie każdego brokera jest zastrzeżenie, że może tymczasowo podnieść wymagania marginowe. To kolejny powód, by nie trzymać Margin Level blisko 100% — zmiana wymagań marginu przez brokera może wywołać nieoczekiwany stop out.
Czym jest swap i jak wpływa na pozycje lewarowane?
Swap (rollover) to koszt lub zysk za trzymanie pozycji przez noc — wynikający z różnicy stóp procentowych między walutami. Na pozycjach lewarowanych swap jest liczony od pełnej wartości nominalnej pozycji, nie od marginu. Na 1 locie EUR/USD (100 000 EUR) swap może wynosić kilka do kilkunastu USD na noc — przy dużych lotach tygodniowe trzymanie pozycji generuje istotny koszt. Szczegółowo omawiamy to w artykule o spreadzie, prowizjach i swapach.
Jak działa negative balance protection w UE?
Regulowani brokerzy w UE mają obowiązek zagwarantowania, że saldo klienta detalicznego nie może spaść poniżej zera — nawet jeśli rynek "przeskoczy" stop out. Jeśli strata przekroczy depozyt (np. przez flash crash lub gap weekendowy), broker pokrywa różnicę ze swoich środków. To zabezpieczenie nie istnieje u brokerów spoza UE — po wydarzeniu SNB z 2015 roku wielu klientów brokerów offshore skończyło z długami wobec brokerów sięgającymi dziesiątek tysięcy dolarów.
Źródła i literatura
- ESMA (2018), „Decyzja o interwencji produktowej dotycząca kontraktów CFD dla klientów detalicznych", Dz.U. UE, lipiec 2018, esma.europa.eu.
- ESMA (2019), „Statistical Report: Performance and Costs of Retail Investment Products in the EU" — dane o odsetku tracących klientów CFD, esma.europa.eu.
- ESMA (2022), „Annual Statistical Report on EU derivatives markets" — analiza ekspozycji CFD, esma.europa.eu.
- KNF (2019), „Komunikat KNF w sprawie implementacji wymogów ESMA dotyczących instrumentów CFD" — polskie wdrożenie limitów dźwigni.
- Bank for International Settlements (2015), „The SNB's discontinuation of the minimum exchange rate" — analiza efektów interwencji SNB i strat brokerów, bis.org.
- BIS (2025), „Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover", bis.org.
- Aiken M., Kang M. (2021), „Leverage and Trading Performance", Journal of Financial Markets, 52 — analiza wpływu efektywnej dźwigni na wyniki inwestorów detalicznych.
- Barber B.M., Odean T. (2000), „Trading Is Hazardous to Your Wealth", Journal of Finance, 55(2): 773–806.
- Bhattacharya U., Loos D.A., Meyer S., Hackethal A. (2017), „Abusing ETFs", Review of Finance, 21(3): 1217–1250 — nadużywanie produktów lewarowanych przez inwestorów detalicznych.
- MetaQuotes, „MetaTrader 5 — Margin Requirements" — dokumentacja obliczania marginu w różnych trybach, mql5.com.
- cTrader, „Margin and Leverage in cTrader", help.ctrader.com.
- Myfxbook, „Forex Margin Calculator", myfxbook.com.
- Investopedia, „Margin Call Definition", investopedia.com.
- Investopedia, „Leverage: Definition, How It Works, Risk vs Reward", investopedia.com.
- BabyPips, „Leverage and Margin", babypips.com.
- Van Tharp (2006), Trade Your Way to Financial Freedom, McGraw-Hill — zarządzanie ryzykiem i position sizing.
- Schwager J.D. (1989), Market Wizards, Wiley — wywiady z zawodowymi traderami o efektywnej dźwigni i zarządzaniu ryzykiem.
Jarosław Wasiński
