Rola Forex w globalnej gospodarce: hedging korporacyjny, handel międzynarodowy, przepływy kapitałowe
Anna Nordstrom, szefowa grupy rynkowej nowojorskiego oddziału Rezerwy Federalnej, w grudniu 2025 roku porównała rynek walutowy do „układu krążenia globalnych rynków finansowych i światowej gospodarki". Metafora celna — bo tak jak układ krążenia nie produkuje krwi, lecz ją transportuje, tak forex nie tworzy wartości, lecz umożliwia jej przepływ między walutami, krajami i kontynentami. Z Badania Triennalnego BIS opublikowanego we wrześniu 2025 wynika, że w kwietniu 2025 średni dzienny obrót na tym rynku wyniósł 9,6 biliona dolarów. Ale sama liczba niewiele mówi. Znacznie ciekawsze jest pytanie: jaką pracę wykonuje ten rynek? Kto go używa — i do czego?
- 155 bln USD w derywatach FX — tyle wynosi wartość nominalna otwartych pozycji zabezpieczających ryzyko walutowe (BIS, czerwiec 2025). Hedging to nie opcja — to konieczność dla firm operujących w wielu walutach.
- Dolar dominuje w fakturowaniu — 96% faktur handlowych w Amerykach, 74% w Azji-Pacyfiku, 79% w reszcie świata (IMF/Fed). Europa to jedyny wyjątek (66% w euro).
- Carry trade potrafi wstrząsnąć rynkami — odwrócenie yen carry trade w sierpniu 2024 (szac. 250 mld USD, BIS) wywołało 12% spadek indeksu TOPIX w jednym dniu.
- 18 bln USD zobowiązań dolarowych za granicami USA — banki zagraniczne zależą od rynku FX swapów i linii swapowych Fed; w kryzysie COVID-19 Fed pożyczył 450 mld USD w kilka tygodni.
- Forex to mechanizm transmisji, nie źródło szoków — kwiecień 2025 („Liberation Day") pokazał, jak hedgingowe pętle sprzężenia zwrotnego potrafią wzmocnić ruch kursu dolara.
Wprowadzenie
Z 9,6 biliona dolarów dziennego obrotu na rynku walutowym (BIS, Triennial Survey, kwiecień 2025) da się wyodrębnić trzy warstwy funkcji. Pierwsza to zabezpieczanie ryzyka kursowego — hedging. Firma eksportująca meble z Polski do Niemiec fakturuje w euro, a koszty ponosi w złotych. Jeśli złoty umocni się o 5% w kwartale, marża topnieje — bez jednego anulowanego zamówienia. Żeby się przed tym chronić, skarbnik kupuje kontrakt forward. Druga warstwa to obsługa rozliczeń handlowych: każda transakcja między eksporterem a importerem operującymi w różnych walutach wymaga wymiany. Trzecia — i najczęściej niedoceniana — to przepływy kapitałowe: rebalansowanie portfeli, finansowanie w obcych walutach, carry trade.
W tym artykule analizuję każdą z tych warstw. Opieram się przede wszystkim na źródłach instytucjonalnych — danych BIS, Rezerwy Federalnej, MFW, ECB i WTO. Tam, gdzie sięgam po badania branżowe (np. MillTech, ISDA), zaznaczam to wprost, bo survey komercyjny ma inną wagę niż statystyka banku centralnego. Część wniosków to moje interpretacje — staram się je oddzielać od faktów.
1. Hedging korporacyjny — 155 bilionów powodów, by się zabezpieczyć
1.1. Skala rynku derywatów walutowych
Żeby zrozumieć skalę hedgingu walutowego, trzeba zajrzeć nie do danych o obrotach dziennych, lecz do statystyk BIS dotyczących wartości nominalnej otwartych pozycji w derywatach OTC. Na koniec czerwca 2025 ta wartość dla derywatów walutowych — forwardów, swapów FX, opcji i currency swapów — wyniosła 155 bilionów dolarów, wzrost o 19% rok do roku (BIS, OTC derivatives statistics, grudzień 2025). Rok wcześniej, na koniec 2024, było to 130 bilionów (ISDA, Key Trends). Z tych 155 bilionów ponad 100 bilionów to instrumenty o terminie zapadalności poniżej roku. Krótkoterminowa hydraulika finansowa — odświeżana co tydzień, co miesiąc, co kwartał.
Dla porównania: wartość transgranicznych inwestycji w obligacje wynosi poniżej 40 bilionów (BIS Bulletin nr 105, 2025). Derywaty walutowe to ponad trzykrotność tej kwoty. Wniosek? Świat nie tylko inwestuje za granicą — świat hedguje te inwestycje na skalę, która wielokrotnie przewyższa same aktywa bazowe. Prawie 90% kontraktów ma dolara po jednej stronie.
BIS w grudniowym przeglądzie kwartalnym za 2025 rok (artykuł Huanga, Krohna i Sushko, „Global FX markets when hedging takes centre stage") wprost pisze, że wzrost wolumenów FX w kwietniu 2025 był „częściowo napędzany hedgingiem". Forwardy wzrosły o 59%, opcje podwoiły się. Nikt nie podwaja zakupu ubezpieczeń bez powodu.
Koszt hedgingu aktywów dolarowych dla inwestora europejskiego lub japońskiego wynika z różnicy stóp procentowych między walutami plus tzw. cross-currency basis. Od 2022 roku, gdy Fed zaczął agresywny cykl podwyżek, koszty te znacząco wzrosły (BIS Bulletin nr 105, 20.06.2025). Dla japońskiego ubezpieczyciela hedgowanie portfela obligacji skarbowych USA oznaczało oddanie niemal całego zysku z kuponu. Racjonalna odpowiedź: przestać hedgować.
I tak się stało. Bank Japonii (Financial System Report, październik 2025) raportuje, że sektor ubezpieczeń na życie obniżył wskaźnik zabezpieczenia portfeli walutowych z ok. 60% w 2021 do 40% w 2024 roku. De Nederlandsche Bank podaje spadek z ok. 30% do 25%. Danmarks Nationalbank — spadek u duńskich ubezpieczycieli z ok. 55% do 50%. Kierunek jednoznaczny, choć dane nie są w pełni porównywalne między krajami.
155 bilionów dolarów to abstrakcyjna kwota, więc warto ją zestawić z czymś namacalnym. Roczne PKB całego świata to ok. 110 bilionów dolarów (MFW, 2025). Wartość nominalna derywatów walutowych to półtora rocznego PKB planety. Oczywiście wartość nominalna nie równa się rzeczywistej ekspozycji — to kwota referencyjna, od której liczone są przepływy. Ale sama skala pokazuje, jak głęboko rynek walutowy wbudowany jest w strukturę globalnych finansów. Każdy fundusz emerytalny, każdy ubezpieczyciel, każda firma z przychodami w obcej walucie ma w tym torcie swój kawałek.
1.2. Kto hedguje — i kto przestał
Dane z badań branżowych MillTech (Global FX Report 2025, Corporate Hedging Monitor Q3–Q4 2024) — to survey komercyjny na próbie ok. 250 firm średniej wielkości w UK/USA/Europie, więc nie należy go traktować jak statystykę centralnobankowową, ale daje użyteczny obraz trendów. Wg tych danych 81% firm w Europie, Ameryce Północnej i Wielkiej Brytanii aktywnie zabezpiecza ekspozycję walutową — w Europie odsetek skoczył z 67% w 2023 do 86% w 2024. Równocześnie 76% firm w UK i USA raportowało straty z niezabezpieczonej ekspozycji walutowej w 2024 roku.
Te dwa fakty razem brzmią jak paradoks. Nie są. Średni globalny wskaźnik zabezpieczenia wynosi ok. 48% — firmy hedgują, ale częściowo. Reszta to świadoma decyzja o ekspozycji lub po prostu brak zasobów do prowadzenia programu hedgingowego. W III kwartale 2025 (MillTech via The Full FX, 21.11.2025) wskaźnik spadł do 46%, najniżej od początku pomiarów. Udział firm hedgujących 76–100% ekspozycji załamał się — z 24% do 2%. Skarbnicy czekali na sygnały.
Ale perspektywa na 2026 jest inna. 93% firm brytyjskich i 96% amerykańskich deklaruje zamiar zwiększenia wskaźnika zabezpieczenia (MillTech Q3 2025). Napięcia handlowe z wiosny 2025 — taryfy, retorsje, zmienność — jeszcze to wzmocniły: 47% firm zamierza „znacząco" podnieść wskaźnik, 45% „umiarkowanie".
Wyobraź sobie firmę z przychodami w 60% w dolarach, kosztami w 40% w euro. Jeśli EUR/USD spadnie o 5% w kwartale, marża operacyjna może się skurczyć o 2–3 punkty procentowe — bez jakiejkolwiek zmiany w wolumenie sprzedaży czy kosztach produkcji. Kurs zjadł zysk. To nie jest scenariusz hipotetyczny: w 2022 mocny dolar obciął zyski europejskich eksporterów; w 2025 osłabienie dolara po „Liberation Day" odwróciło problem.
Typowy program hedgingowy zabezpiecza 40–60% przyszłych przepływów pieniężnych na 3–6 miesięcy do przodu, używając kombinacji forwardów (pewność ceny) i opcji (elastyczność). W badaniu z Princeton (Hommel, 2025) na dużej próbie firm z derywatami FX autor szacuje, że zabezpieczenia redukują zmienność cash flow o 8–12% — choć wynik zależy od specyfikacji modelu.
Dla firm z Europy Środkowej, w tym polskich eksporterów, problem ma dodatkowy wymiar. Złoty nie jest walutą „pojazdu" — więc polski producent mebli sprzedający do Niemiec fakturuje w euro, a koszty ponosi w złotych. Umocnienie złotego wobec euro o 5% — co zdarzyło się w pierwszym kwartale 2025 — to bezpośrednie uderzenie w marżę, bez zmiany ani jednego zamówienia. W raportach spółek z WIG20 eksportujących do strefy euro ten efekt widać co kwartał w pozycji „różnice kursowe".
Jest jeszcze wymiar instytucjonalny, który analitycy korporacyjni często pomijają. Najszybciej rosnącym segmentem derywatów walutowych nie są korporacje, lecz „inne instytucje finansowe" — fundusze, ubezpieczyciele, fundusze emerytalne. BIS (Working Paper nr 1273, Nenova, Schrimpf i Shin, czerwiec 2025) szacuje, że ta kategoria odpowiada za ok. 60% wartości nominalnej otwartych kontraktów FX. Piętnaście lat temu było to 45%. Globalizacja portfeli inwestycyjnych — nie handel — jest dziś głównym motorem popytu na hedging walutowy.
Dla polskiego czytelnika temat hedgingu walutowego nie jest abstrakcyjny. Kilkaset tysięcy polskich rodzin przez ponad dekadę doświadczało na własnej skórze, co oznacza niezabezpieczona ekspozycja walutowa — tyle że po stronie zobowiązań, nie aktywów. Kredyt hipoteczny w CHF, zaciągnięty w 2007 roku przy kursie 2,20 PLN/CHF, w szczytowym momencie (styczeń 2015, Black Thursday SNB) obciążał budżet domowy przy kursie powyżej 4,00 PLN/CHF. To był ten sam mechanizm co w korporacji: niedopasowanie walutowe między przychodami (pensja w złotych) a zobowiązaniami (rata w frankach). Różnica polegała na tym, że korporacja ma dział skarbu i dostęp do forwardów. Przeciętny kredytobiorca — nie miał.
2. Handel międzynarodowy — waluta faktury ma większe znaczenie, niż myślisz
2.1. Skala handlu i rola forex
W 2024 roku globalny handel towarami i usługami osiągnął rekordowe 33 biliony dolarów (UNCTAD, Global Trade Update, marzec 2025) — wzrost o 3,7% wobec 2023. WTO precyzuje: eksport towarów to 24,43 bln USD, usług komercyjnych — 8,69 bln.
Popularne porównanie mówi, że „roczny handel globalny to 3,5 dnia obrotów na forexie". Trzeba je traktować z rezerwą — to porównanie jabłek z gruszkami, bo obrót FX obejmuje transakcje finansowe niezwiązane z handlem. W literaturze BIS (Drehmann i Sushko, 2022) spotyka się szacunki, że transakcje bezpośrednio powiązane z handlem stanowią gdzieś w przedziale 2–5% dziennych obrotów FX. Reszta to finanse: hedging portfelowy, zarządzanie płynnością, spekulacja. Rynek walutowy wyrósł daleko poza swoją pierwotną funkcję obsługi wymiany towarowej.
Ale nawet te 2–5% to nie jest margines. Każda transakcja handlowa, w której eksporter i importer operują w różnych walutach, wymaga wymiany. Eksporter chiński sprzedający maszynę brazylijskiemu nabywcy nie wymienia juanów na reale bezpośrednio — obie strony posługują się dolarem jako walutą pośredniczącą. I tu zaczynają się sprawy naprawdę interesujące.
2.2. Paradygmat waluty dominującej
Tu dochodzimy do jednego z ważniejszych pojęć w dzisiejszej makroekonomii: paradygmat waluty dominującej (dominant currency paradigm). Tradycyjna teoria zakładała, że eksporterzy fakturują w swojej walucie. Prace Gity Gopinath i współautorów w MFW (seria artykułów od 2015, z najnowszą aktualizacją: Boz et al., IMF Working Paper 2025/178) pokazały coś innego: większość światowego handlu jest fakturowana w jednej z dwóch walut — dolarze lub euro — niezależnie od tego, kto komu sprzedaje.
Skala jest uderzająca. Na dużej próbie 132 krajów (dane za lata 1990–2023) dolar odpowiada za ok. 40% wszystkich faktur handlowych — przy zaledwie 10% udziale USA w handlu światowym. Raport Rezerwy Federalnej (The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition, FEDS Notes, lipiec 2025) podaje szczegóły regionalne: dolar to 96% faktur w obu Amerykach, 74% w Azji-Pacyfiku, 79% w reszcie świata. Europa to wyjątek — tu euro pokrywa ok. 66%.
ECB w raporcie The International Role of the Euro z czerwca 2025 dodaje ważny niuans: udział euro w globalnym fakturowaniu eksportu sięga ponad 40% — porównywalny z dolarem, jeśli uwzględnić handel wewnątrz strefy euro. Ale poza Europą euro pełni rolę waluty „pojazdu" głównie w części Afryki — i niemal nigdzie indziej.
Waluta faktury determinuje, jak szoki kursowe transmitują się do cen. Jeśli eksporter fakturuje w dolarze, osłabienie jego waluty krajowej nie obniża ceny dla importera — cena jest ustalona w dolarze. Boz et al. (2020/2022) szacują, że wzrost udziału dolara w fakturowaniu o 1 punkt procentowy zwiększa pass-through kursu dolara do cen importowych o 0,3–0,6 pp. To oznacza, że decyzja Fedu o stopach wpływa na inflację w dziesiątkach krajów nie tylko przez kanał finansowy, ale przez kanał handlowy — nawet jeśli te kraje nie handlują z USA.
Polska jest ciekawym przypadkiem na tle danych Gopinath. Ponad 80% polskiego eksportu kierowane jest do UE, gdzie dominuje euro. Ale część surowców — ropa, gaz, miedź — wyceniana jest globalnie w dolarze. Polski rafiner importujący ropę płaci w dolarach, sprzedaje paliwo na rynku krajowym w złotych, a rafineria jest wyceniana na GPW w złotych. To trzy warstwy ekspozycji walutowej w jednym łańcuchu wartości. Kiedy PKN Orlen raportuje „efekt kursowy" w wynikach kwartalnych, to właśnie ten mechanizm — waluta faktury przenikająca przez cały system, aż do ceny na stacji benzynowej.
2.3. Geopolityka i renminbi
Najnowszy IMF Working Paper (Boz et al. 2025/178) bada wpływ fragmentacji geopolitycznej na wzorce fakturowania. Wniosek jest ostrożny: renminbi rośnie — szczególnie w Azji i w handlu z krajami nieprzynależnymi do zachodniej sfery wpływów — ale wciąż odpowiada za mniej niż 2% globalnego fakturowania (ECB, czerwiec 2025). Georgiadis et al. (2021, ECB/CEPR) wykazali, że sieć linii swapowych People's Bank of China przyczyniła się do wzrostu fakturowania w renminbi, głównie kosztem dolara — ale efekt jest statystycznie istotny tylko w krajach, dla których Chiny są dużym partnerem handlowym.
Czy to zapowiedź zmiany? Może. Ale tempo jest powolne, a inercja fakturowania walutowego — ogromna. Gopinath i inni podkreślają, że wybór waluty faktury wynika z komplementarności strategicznej: eksporter fakturuje w walucie, w której jego optymalna cena jest najbardziej stabilna, biorąc pod uwagę strukturę konkurencji i łańcuchy dostaw. Zmiana wymaga nie politycznej woli, lecz fundamentalnej rekonfiguracji sieci handlowych. BRICS może deklarować dedolaryzację na szczytach — ale dopóki wietnamska fabryka odzieżowa fakturuje w dolarze, bo jej amerykański odbiorca tego wymaga, deklaracje pozostają deklaracjami.
3. Przepływy kapitałowe — gdzie forex staje się niebezpieczny
3.1. Rynek walutowy jako kanał transmisji
Handel stanowi — w zależności od szacunków — od 2 do 5% obrotów FX (BIS, Drehmann i Sushko, 2022). Hedging portfelowy i finansowanie to kolejne kilkanaście do kilkudziesięciu procent, choć precyzyjne rozbicie jest trudne, bo te same instrumenty (FX swapy) służą wielu celom jednocześnie. Co z resztą? Większość to transakcje czysto finansowe: rebalansowanie portfeli, zarządzanie płynnością, alokacja aktywów.
I to właśnie tu rynek walutowy przestaje być neutralnym „hydraulikiem" gospodarki, a staje się kanałem transmisji globalnych szoków.
Hyun Song Shin, szef badań BIS, w wystąpieniu w Peterson Institute (marzec 2023) i ponownie w grudniu 2025, pokazywał, jak rynek FX swapów — z dziennym obrotem 4 bln USD — jest „oknem" na system dolarowy za granicami USA. Banki zagraniczne emitują zobowiązania dolarowe o wartości blisko 18 bilionów dolarów (Money and Banking / BIS, 2024) — ponad 60% PKB Stanów Zjednoczonych. Te banki nie mają bezpośredniego dostępu do Rezerwy Federalnej. W normalnych czasach refinansują się na rynku FX swapów. W kryzysie — potrzebują kogoś, kto dostarczy dolary.
3.2. Linie swapowe Fed — kroplówka systemu dolarowego
Na początku pandemii COVID-19 — w drugiej połowie marca 2020 — dolar gwałtownie zyskał na wartości, bo „dash for cash" sprawił, że wszyscy chcieli mieć dolary, a nikt nie chciał ich sprzedawać. W ciągu kilku dni Fed aktywował linie swapowe z pięcioma bankami centralnymi (ECB, BoJ, BoE, SNB, BoC), obniżył koszt pożyczki i rozszerzył dostęp na dziewięć kolejnych banków centralnych. Saldo linii swapowych na bilansie Fed wzrosło z niemal zera do 450 miliardów dolarów do końca kwietnia 2020 (Dallas Fed; Richmond Fed). W 2008 sięgnęło 554 miliardów — sam ECB pożyczył 291 mld, Bank Japonii 123 mld (Brookings, sierpień 2025).
Te liczby dają do myślenia. System finansowy oparty na dolarze — funkcjonujący poza Stanami Zjednoczonymi — nie jest samowystarczalny w sytuacji stresu. Bez Fedu jako „pożyczkodawcy ostatniej instancji w dolarach" banki za granicą musiałyby sprzedawać aktywa dolarowe na otwartym rynku, pogłębiając kryzys. McCauley (Boston University / BIS, maj 2025) zaproponował koalicję 14 banków centralnych, które łącznie dysponują ok. 1,9 bln USD w bezpiecznych aktywach dolarowych, jako alternatywę na wypadek, gdyby Fed odmówił uruchomienia linii.
W marcu 2025, w kontekście napięć transatlantyckich, niektórzy europejscy urzędnicy rozważali publicznie, czy mogą polegać na liniach swapowych Fed. George Saravelos z Deutsche Bank skomentował, że wycofanie Fedu z roli międzynarodowego pożyczkodawcy dolarowego byłoby równoznaczne z zawieszeniem roli dolara jako waluty rezerwowej. To nie jest scenariusz bazowy — Powell w kwietniu 2025 zapewnił, że Fed „stoi gotowy". Ale sam fakt, że pytanie pada głośno, mówi coś o zmianie klimatu politycznego wokół infrastruktury dolarowej.
3.3. Carry trade — lekcja z sierpnia 2024
5 sierpnia 2024 roku japoński indeks TOPIX spadł o 12% w jednym dniu — najgorzej od początku pandemii. Indeks VIX na Wall Street wystrzelił do poziomów niewidzianych od lat. Bezpośredni winowajca: odwrócenie carry trade na jenie.
Mechanizm carry trade działa trochę jak kredyt hipoteczny w obcej walucie — dopóki kurs pomaga, zysk wydaje się darmowy. Inwestorzy pożyczali w jenie (stopa bliska zeru) i lokowali w aktywa denominowane w walutach o wyższych stopach: dolarze, peso meksykańskim, dolarze australijskim. Różnica stóp dawała 4–5% rocznie „za darmo". Ale 31 lipca 2024 Bank Japonii podniósł stopy i zasygnalizował dalsze podwyżki. Jen gwałtownie się umocnił. Nagle te 4–5% zysku z carry zostały zjadzone przez ruch kursu o 8% w kilka dni.
Pożyczkobiorcy musieli odkupić jeny, żeby spłacić pożyczki — i jednocześnie sprzedawać aktywa, żeby pokryć straty. Pętla sprzężenia zwrotnego: im więcej sprzedaży, tym silniejszy jen, tym więcej przymusowej likwidacji.
BIS (Bulletin nr 90, Aquilina et al., sierpień 2024) szacuje, że skala yen carry trade przed sierpniem wynosiła ok. 40 bilionów jenów (250 miliardów dolarów) — i zaznacza, że to szacunek „obciążony w dół ze względu na luki w danych". Schwab, korzystając z danych BIS, wskazuje, że zagraniczne pożyczki w jenie sięgały biliona dolarów (145 bln jenów) w marcu 2024. Wellington Management zauważa, że największym posiadaczem aktywów amerykańskich nie jest Japonia — jest Europa, co oznacza, że analogiczny carry trade na euro mógłby mieć jeszcze większe konsekwencje.
BIS od lat zwraca uwagę na to, co nazywa „brakującym dolarowym długiem". Zobowiązania dolarowe banków zagranicznych (ok. 18 bln USD wg BIS) nie obejmują pozycji w FX swapach i forwardach, bo te są off-balance-sheet. Shin (2023) szacuje, że te „niewidoczne" zobowiązania dolarowe mogą być równie duże jak te bilansowe. To tak, jakby globalna gospodarka miała drugi system bankowy — ale bez regulatora, który widzi całość.
Carry trade to nie jest egzotyczna strategia hedgingowa. To spekulacja lewarowana na różnicy stóp procentowych, realizowana przez rynek walutowy. Gdy się odwraca, nie niszczy jednego rynku — niszczy korelacje między wieloma rynkami jednocześnie. W sierpniu 2024 spadły jednocześnie: akcje japońskie, akcje amerykańskie (S&P 500 -3%), peso meksykańskie, dolar australijski. Wzrosły: jen, frank, obligacje skarbowe USA. Forex nie był „źródłem" kryzysu — był mechanizmem transmisji, który zamienił zmianę polityki jednego banku centralnego w globalny szok.
4. Kwiecień 2025 — stress test na żywo
Kwiecień 2025 roku dostarczył kolejnego testu. 2 kwietnia administracja amerykańska ogłosiła pakiet podwyżek ceł — tzw. „Liberation Day" — co wywołało falę zmienności walutowej. BIS szacuje, że sam efekt tego szoku dodał ok. 1,5 bln USD do dziennych obrotów (BIS Quarterly Review, grudzień 2025). Dolar osłabił się gwałtownie.
I tu zadziałał mechanizm, który jest kluczowy dla zrozumienia roli FX w przepływach kapitałowych. Inwestorzy zagraniczni — fundusze, ubezpieczyciele, fundusze emerytalne — przez lata utrzymywali niezabezpieczone portfele dolarowe, bo dolar się umacniał i hedging był drogi. Nagle zaczęli nakładać zabezpieczenia. To oznaczało masową sprzedaż dolara na rynku FX forwardów i swapów. Nie sprzedaż aktywów — sprzedaż waluty.
BIS (Bulletin 105, Avdjiev, Huang, Krohn i Sushko, 2025) dokumentuje ten mechanizm krok po kroku. Inwestor europejski posiadający portfel obligacji USA bez hedgingu widzi osłabienie dolara. Decyduje się na FX swap — pożycza dolary „teraz" i oddaje je „za miesiąc" po ustalonym kursie. Ale żeby wejść w swap, musi kupić euro na rynku spot. Ta transakcja dodatkowo osłabia dolara. Inni inwestorzy widzą osłabienie, nakładają własne hedgi — i pętla się zamyka.
Dane z TIC (Treasury International Capital) za kwiecień pokazują, że zagraniczni rezydenci zredukowali pozycje w długoterminowych papierach USA o ok. 50 mld USD — kwota nieprzyjemna, ale historycznie nieekstremalnie wysoka. Dane funduszy inwestycyjnych wskazują, że napływy do aktywów amerykańskich kontynuowały się, choć w wolniejszym tempie (BIS, Boissay i Huang, 2025). To sugeruje, że dominującym kanałem nie była sprzedaż aktywów, lecz właśnie hedging — rynek walutowy jako pierwszy i najszybszy kanał reakcji.
W Europie reakcja była wyraźna. ICI (Investment Company Institute) raportuje, że między styczniem a lipcem 2025 roku inwestorzy UCITS skierowali 125 miliardów euro netto do funduszy akcji europejskich i międzynarodowych — i wycofali 13 mld z funduszy skoncentrowanych na USA. Rynki walutowe zareagowały natychmiast. Rynki kapitałowe — z opóźnieniem kilku tygodni.
Mechanizm, który BIS opisuje w Bulletin 105, ma pewną ironiczną cechę. Hedging walutowy — instrument zaprojektowany, żeby redukować ryzyko — w momencie, gdy wielu uczestników nakłada go jednocześnie, staje się źródłem presji na kurs. Inwestor europejski zabezpieczający portfel dolarowy musi sprzedać dolary forward. Ta transakcja osłabia dolara. Inny inwestor widzi osłabienie, też decyduje się zabezpieczyć — i sprzedaje dolary. Pętla się zamyka. To trochę jak sytuacja, w której wszyscy jednocześnie próbują wyjść z kina — sam akt ucieczki tworzy tłok, który utrudnia ucieczkę. W kwietniu 2025 BIS szacuje, że hedgingowe dostosowania odpowiadały za istotną część osłabienia dolara — być może nawet większą niż rzeczywista sprzedaż aktywów.
5. Ryzyko systemowe — ukryte powiązania
MFW w rozdziale 2 Global Financial Stability Report z października 2025, zatytułowanym „Risk and Resilience in the Global Foreign Exchange Market", identyfikuje trzy źródła ryzyka systemowego w forexie.
Pierwsze: koncentracja uczestników — kilku największych dealerów odpowiada za ponad połowę obrotów spot FX, a na rynku paryskim pięciu graczy generuje ponad 90% wolumenu (Banque de France). To oznacza efektywność w normalnych warunkach — i potencjalną kruchość, gdy jeden z dużych graczy wycofa się z rynku.
Drugie: niedopasowanie walutowe — banki i instytucje finansowe poza USA mają zobowiązania dolarowe, których nie mogą refinansować bez rynku FX swapów. To nie jest problem, kiedy rynek działa. Problem zaczyna się, kiedy nie działa.
Trzecie: ryzyko rozliczeniowe — BIS ostrzega od lat, że udział transakcji rozliczanych bez ochrony PvP (payment-versus-payment) rośnie. CLS rozlicza 7,9 bln USD dziennie w 18 walutach, ale ponad 160 walut pozostaje poza systemem.
Do tego dochodzi ryzyko operacyjne. MFW wprost pisze: „awaria techniczna, cyberatak lub przerwa w zasilaniu mogą upośledić funkcjonowanie infrastruktury rynku FX". W świecie, w którym 9,6 biliona dolarów dziennie przepływa przez systemy elektroniczne, zaufanie do infrastruktury nie jest abstrakcją — jest warunkiem koniecznym funkcjonowania globalnej gospodarki.
Hedging, handel i przepływy kapitałowe nie są oddzielnymi funkcjami forexu — są warstwami tego samego systemu. Skarbnik korporacji hedgujący fakturę eksportową używa tego samego rynku FX swap, co fundusz emerytalny zabezpieczający portfel obligacji i co bank refinansujący zobowiązania dolarowe. Gdy zmienność rośnie, wszyscy trzej potrzebują tego samego instrumentu w tym samym momencie. Rynek, który obsługuje 9,6 biliona dziennie, ma głębokość, żeby to wchłonąć — w większości przypadków. Sierpień 2024 i kwiecień 2025 sugerują, że „w większości przypadków" to nie jest „zawsze".
6. Co z tego wynika
Jeśli patrzeć na FX jak na infrastrukturę, a nie „rynek spekulantów", widać trzy rzeczy.
Po pierwsze, derywaty walutowe są masowe. BIS szacuje 155 bln USD wartości nominalnej otwartych kontraktów FX na koniec czerwca 2025. To nie jest „dźwignia dla hedge fundów" — to w dużej mierze codzienna praca instytucji, które mają aktywa i zobowiązania w różnych walutach. Gdy hedging drożeje (a drożał znacząco od 2022), instytucje rezygnują z zabezpieczeń. System staje się bardziej podatny na szoki — i mniej przejrzysty, bo niezabezpieczona ekspozycja jest trudniejsza do monitorowania.
Po drugie, waluta fakturowania handlu przesądza o tym, jak szybko kurs dolara „przecieka" do cen importu i inflacji. Fed pokazuje, że dolar dominuje w fakturowaniu w większości regionów świata poza Europą. Dla krajów, które nie mają wpływu na politykę monetarną USA, to jest realne ograniczenie suwerenności ekonomicznej — choć rzadko formułowane w tych kategoriach.
Po trzecie, w epizodach stresu rynek FX potrafi przenieść napięcie między rynkami w ciągu godzin. Przykład z 5 sierpnia 2024 (TOPIX -12%) jest pouczający, bo mechanizm zaczął się od finansowania w jenie, a skończył globalną wyprzedażą ryzyka. FX swap, który w normalnych czasach jest nudnym instrumentem zarządzania płynnością, w stresie potrafi stać się wąskim gardłem — i wtedy problemy z finansowaniem w dolarze wychodzą na powierzchnię.
Dla polskiego czytelnika jest tu dodatkowa lekcja. Złoty nie jest walutą rezerwową ani walutą fakturowania. To oznacza, że Polska jest po stronie „biorców ceny" — kurs EUR/PLN i USD/PLN kształtują globalne przepływy, na które ani NBP, ani polskie firmy nie mają istotnego wpływu. Historia kredytów frankowych była bolesnym tego dowodem. Świadomość mechanizmów opisanych w tym artykule — carry trade, koszt hedgingu, rola waluty faktury — powinna być częścią finansowej edukacji każdego, kto prowadzi biznes międzynarodowy lub inwestuje w aktywa denominowane w obcych walutach.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego firmy hedgują ryzyko walutowe, skoro to kosztuje?
Bo brak hedgingu kosztuje więcej. Wg MillTech (2024), 76% firm w UK i USA poniosło straty z niezabezpieczonej ekspozycji walutowej. Hedging zamienia niepewność w znany koszt — forward na 3 miesiące daje pewność kursu, za cenę utraty potencjalnego zysku, gdyby kurs się poruszył korzystnie. Dla skarbnika, który raportuje wyniki do zarządu co kwartał, przewidywalność jest więcej warta niż potencjał.
Ile kosztuje hedging walutowy?
Koszt hedgingu wynika głównie z różnicy stóp procentowych między walutami plus tzw. cross-currency basis. Jeśli hedgujesz aktywa dolarowe jako inwestor europejski — płacisz za to, że stopy w USA były wyższe niż w strefie euro. Od 2022 roku koszt ten znacząco wzrósł, co skłoniło wielu inwestorów do rezygnacji z zabezpieczeń (BIS Bulletin 105, 2025). Paradoksalnie, to właśnie brak hedgingu sprawił, że kwiecień 2025 był tak bolesny — gdy dolar zaczął spadać, wszyscy jednocześnie rzucili się do zabezpieczania.
Jaka część obrotów FX jest związana z handlem międzynarodowym?
W przedziale 2–5% według szacunków BIS (Drehmann i Sushko, 2022). Roczny handel globalny (33 bln USD w 2024 wg UNCTAD) to ułamek obrotów walutowych, ale porównanie jest orientacyjne — obrót FX obejmuje transakcje finansowe niezwiązane z handlem. Rynek walutowy wyrósł daleko poza swoją pierwotną funkcję obsługi wymiany towarowej — dziś dominują hedging portfelowy, zarządzanie płynnością i spekulacja.
Czym jest carry trade i dlaczego jest niebezpieczny?
Carry trade polega na pożyczaniu w walucie o niskiej stopie (np. jen) i inwestowaniu w aktywa o wyższej stopie. Zysk wynika z różnicy stóp procentowych, ale ryzyko pochodzi z kursu walutowego: gwałtowne umocnienie waluty finansowania (jak jen w sierpniu 2024) zmusza do zamykania pozycji, co wzmacnia ruch kursu i tworzy pętlę sprzężenia zwrotnego. BIS szacuje skalę yen carry trade przed sierpniem 2024 na ok. 250 mld USD. TOPIX spadł o 12% w jednym dniu.
Co by się stało, gdyby Fed odmówił uruchomienia linii swapowych?
Banki zagraniczne, które emitują zobowiązania dolarowe o wartości blisko 18 bln USD, straciłyby dostęp do „dolarowego pożyczkodawcy ostatniej instancji". Musiałyby sprzedawać aktywa dolarowe na otwartym rynku — pogłębiając kryzys. McCauley (2025) zaproponował koalicję 14 banków centralnych jako alternatywę, ale przyznał, że nawet ona wymagałaby koordynacji z Fedem. Powell w kwietniu 2025 zapewnił, że Fed „stoi gotowy" do uruchomienia linii.
W jakiej walucie fakturowany jest handel światowy?
Dolar dominuje: 96% faktur w Amerykach, 74% w Azji-Pacyfiku, 79% w reszcie świata (IMF/Fed, dane 1990–2023). Wyjątek stanowi Europa, gdzie euro odpowiada za ok. 66%. Renminbi — poniżej 2% globalnie mimo wzrostów w regionie Azji. Kluczowe jest to, że udział USA w handlu światowym wynosi ok. 10%, a dolar fakturuje 40% globalnych transakcji — to właśnie istota „paradygmatu waluty dominującej" Gopinath.
Co z tego wynika dla polskiej firmy lub inwestora?
Trzy rzeczy. Po pierwsze, jeśli prowadzisz firmę eksportową z przychodami w euro i kosztami w złotych — hedging przynajmniej części ekspozycji to konieczność (umocnienie PLN o 5% w jednym kwartale zdarza się regularnie). Po drugie, inwestując w ETF-y denominowane w USD lub EUR bez zabezpieczenia walutowego, ponosisz ryzyko kursowe, które może przewyższyć zysk z samej inwestycji. Po trzecie, mechanizmy carry trade i hedgingu instytucjonalnego wpływają na PLN tak samo jak na inne waluty niezrezerwowe — a historia kredytów frankowych pokazała, co oznacza niezabezpieczona ekspozycja walutowa na poziomie gospodarstw domowych.
Źródła i literatura
- BIS (2025), „Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover in April 2025", wrzesień 2025.
- BIS (2025), „OTC derivatives statistics at end-June 2025" — FX derivatives: 155 bln USD, grudzień 2025.
- BIS (2024), „OTC derivatives statistics at end-June 2024" — FX derivatives: 130 bln USD, listopad 2024.
- Huang W., Krohn I. i Sushko V. (2025), „Global FX markets when hedging takes centre stage", BIS Quarterly Review, grudzień.
- BIS (2025), Bulletin nr 105: „US dollar's slide in April 2025: the role of FX hedging" (Avdjiev, Huang, Krohn, Sushko), 20.06.2025.
- Nenova T., Schrimpf A. i Shin H.S. (2025), „Global portfolio investments and FX derivatives", BIS Working Paper nr 1273, czerwiec.
- Aquilina M., Lombardi M., Schrimpf A. i Sushko V. (2024), „The market turbulence and carry trade unwind of August 2024", BIS Bulletin nr 90, sierpień.
- Shin H.S. (2023), „The dollar-based financial system through the window of the FX swaps market", Peterson Institute, marzec.
- Shin H.S. (2025), „Structural changes in the global financial system and the transmission of financial conditions", BIS, grudzień.
- Drehmann M. i Sushko V. (2022), „The global foreign exchange market in a higher-volatility environment", BIS Quarterly Review, grudzień.
- Avdjiev S., McGuire P. i von Peter G. (2025), „International finance through the lens of BIS statistics: derivatives markets", BIS Quarterly Review, grudzień.
- Boissay F. i Huang W. (2025), „The safe haven properties of US Treasuries and portfolio flows", BIS Quarterly Review, wrzesień.
- Fed. Reserve Bank of New York (2025), A. Nordstrom, „Keynote Address at the 2025 FX Market Structure Conference", 17.12.2025.
- Federal Reserve Board (2025), „The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition", FEDS Notes, 18.07.2025.
- Boz E., Casas C., Georgiadis G., Gopinath G. et al. (2020), „Patterns in Invoicing Currency in Global Trade", IMF WP 20/126.
- Boz E., Brüggen A., Casas C., Georgiadis G. et al. (2025), „Patterns of Invoicing Currency in Global Trade in a Fragmenting World Economy", IMF WP 2025/178.
- ECB (2025), „The International Role of the Euro", Special Feature: „Global trade invoicing patterns", czerwiec.
- Georgiadis G., Le Mezo H., Mehl A. i Tille C. (2021), „The impact of fundamentals and promotion policy on trade invoicing", CEPR/ECB.
- Gopinath G. (2015), „The International Price System", Jackson Hole Symposium.
- Gopinath G., Boz E., Casas C. et al. (2020), „Dominant Currency Paradigm", American Economic Review.
- IMF (2025), Global Financial Stability Report, październik — Chapter 2: „Risk and Resilience in the Global Foreign Exchange Market".
- UNCTAD (2025), „Global trade hits record $33 trillion in 2024", Global Trade Update, marzec 2025.
- WTO (2025), „World Trade Statistics 2024" — handel: 32,2 bln USD.
- WTO (2025), „Global Trade Outlook and Statistics", kwiecień — towary: 24,43 bln eksportu, usługi: 8,69 bln.
- WTO (2025), „Global Trade Outlook and Statistics Update", październik — H1 2025 handel +6% r/r.
- MillTech (2025), „Key Global Trends in Corporate FX Hedging for 2025" — 81% firm hedguje, 86% w Europie.
- MillTech (2024), „The MillTechFX Corporate Hedging Monitor Q4 2024" — 76% firm UK/US poniosło straty FX.
- MillTech (2025), „Corporate Hedging Monitor Q3 2025" — wskaźnik 46%, via The Full FX, 21.11.2025.
- The Full FX (2025), „Corporate Currency Hedge Ratios, Tenors, Down: Survey", 21.11.2025.
- Huttman E. / MillTech (2025), cyt. w The Global Treasurer, „Corporates Are Upping Their FX Hedging Game", 27.06.2025.
- CTMfile (2025), „Part 2: 25 Must-Know Corporate Treasury Statistics from 2024 to Shape 2025", 10.02.2025.
- Hommel N. (2025), „Nonfinancial Firms Hedging Currency Risk", Princeton — derywaty FX redukują zmienność cash flow o 8–12%.
- Alamad S. (2025), „Foreign Exchange Risk Management in International Enterprises: US vs. China", Financial Economics Letters 4(1).
- Bank of Japan (2025), Financial System Report, październik — japońscy ubezpieczyciele: hedge ratio 60%→40%.
- De Nederlandsche Bank (2025), „Weaker US dollar hits pension funds harder than falling stock prices", czerwiec.
- Danmarks Nationalbank (2025), „Insurance companies and pension funds hedge more against dollar decline", lipiec.
- Du W. i Huber A. (2024), „Dollar asset holdings and hedging around the globe", NBER WP 32453.
- Du W., Tepper A. i Verdelhan A. (2018), „Deviations from Covered Interest Rate Parity", Journal of Finance 73(3).
- Liao G.Y. i Zhang T. (2025), „The hedging channel of exchange rate determination", Review of Financial Studies 38.
- Wellington Management (2024), „The yen carry trade unwind", wrzesień.
- Schwab / Advisor Perspectives (2024), „Carry Trade Unwind: Is It Really Over?", 13.08.2024.
- CNBC (2024), „Carry trades: A major unwinding is underway amid a stock sell-off", 05.08.2024.
- AMRO (2024), „Analytical Note: Understanding Currency Carry Trades — The Yen Carry Trade", grudzień.
- Brookings Institution (2025), Wessel D., „What are Federal Reserve swap lines?", 26.08.2025.
- Richmond Fed (2025), „The Fed's Dollar Liquidity Swap Lines", Econ Focus, Q4 2024.
- Dallas Fed (2024), Davis J.S. i Sagnanert P., „Swap Lines Curbed Global Dollar Shortages", 21.05.2024.
- Dallas Fed (2025), „Central bank swaps offer dollar crisis lifeline to non-U.S. banks", 30.09.2025.
- Fed. Reserve Board (2025), „Central Bank Liquidity Swaps" — strona informacyjna.
- McCauley R. (2025), „Avoiding Kindleberger's trap: A dollar coalition of the willing", CEPR VoxEU, maj.
- Money and Banking (2025), „Central Bank Liquidity Swaps: A Primer", 10.08.2025 — dol. zobowiązania zagr.: ~18 bln USD.
- ICI (2025), „Cross Border Capital Flows: Swings and Roundabouts" — UCITS: 125 mld EUR do funduszy europejskich, -13 mld z USA.
- ISDA (2025), „Key Trends in the Size and Composition of OTC Derivatives — H2 2024" — FX: 130,1 bln nominalnie.
- Bank of Japan / Ueda K. (2025), „Cross-border Capital Flows and the Role of the IMF", wystąpienie, 05.03.2025.
- Fed. Reserve Bank of New York (2026), Reichgott D., Ravazzolo F., Chung L., „The FX Market's Evolution in Focus at the 2025 FX Market Structure Conference", The Teller Window, 5.02.2026.
- Banque de France (2025/2026), „BIS triennial survey: where does Paris rank?" — koncentracja: top 5 = 90% wolumenu.
Jarosław Wasiński
