Klasyfikacja par walutowych: majors, minors, crosses i egzotyki
EUR/USD z dziennym obrotem przekraczającym 2 bln USD i USD/KES (sziling kenijski) z obrotami stanowiącymi jedynie ułamek tej wartości — obie to pary walutowe, ale różnią się płynnością jak autostrada od polnej drogi. Rynek dzieli pary na trzy kategorie: majors, minors (crosses) i egzotyki. Podział nie wynika z żadnej ustawy — oparty jest na płynności, obrotach i roli dolara. Jego konsekwencje są jednak namacalne: wpływają na koszty handlu, zmienność cen i dostępność instrumentów. A z polskiej perspektywy stawiają ciekawe pytanie — czy złoty jest walutą „normalną", czy egzotyczną.
- Majors to siedem par z dolarem — EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD, USD/CHF, AUD/USD, USD/CAD, NZD/USD. Razem odpowiadają za ok. 60% globalnych obrotów (BIS, kwiecień 2025). Najwyższa płynność, najniższe koszty handlu.
- Minors (crosses) to pary głównych walut bez dolara — EUR/GBP, EUR/JPY, GBP/JPY i inne. Niższa płynność niż majors, ale pozwalają handlować relacją między dwiema walutami bez szumu dolara.
- Egzotyki to pary z walutą rynku wschodzącego — USD/TRY, EUR/PLN, USD/ZAR. Szerokie spready, wysoka zmienność, wrażliwość na lokalne ryzyka.
- „Egzotyczny" opisuje płynność, nie jakość gospodarki — Singapur jest bogatszy per capita od większości G7, ale SGD to wciąż waluta egzotyczna na forexie.
- Granice się przesuwają — w 2025 r. renminbi (USD/CNY) po raz pierwszy wyprzedził funta (GBP/USD) w rankingu par walutowych BIS.
1. Po co klasyfikować pary walutowe
ONZ uznaje 180 legalnych walut. Każdą można sparować z każdą — to ponad 16 000 kombinacji. W praktyce brokerzy oferują 50–80 par, a rynek międzybankowy koncentruje się na jeszcze węższym zestawie. Potrzeba jakiegoś porządku.
Podział na majors, minors i egzotyki to odpowiedź rynku na ten chaos — i nie jest to porządek czysto akademicki. Ma konsekwencje, które da się zmierzyć w pieniądzu. Na parze majorowej spread wynosi ułamki pipsa, zlecenie za 500 mln dolarów nie rusza kursu, a instrumenty pochodne są dostępne w każdej formie. Na egzotyce ten sam trader zapłaci kilkanaście razy szerszy spread, przesunie rynek swoim zleceniem i nie znajdzie opcji barierowej w żadnej cenie.
Jedna ważna uwaga: nie istnieje oficjalna definicja tego, co jest majorem, a co egzotyką. Żaden dekret, żadna instytucja. To klasyfikacja zwyczajowa — kształtowana przez praktykę, tradycję i konsensus uczestników. Granice bywają rozmyte i zmieniają się w czasie.
2. Majors — siedem par, 60% rynku
2.1. Lista i dane BIS 2025
Majors to siedem par, z których każda zawiera dolara po jednej stronie i jedną z siedmiu głównych walut po drugiej. Poniższe udziały pochodzą z Triennial Survey BIS za kwiecień 2025 (Table 5 — pary walutowe, udział w globalnych obrotach FX, net-net):
| Para | Pseudonim | Udział (BIS 2025) | ~obrót dzienny |
|---|---|---|---|
| EUR/USD | Fiber | 21,2% | ~2,03 bln USD |
| USD/JPY | Gopher | 14,3% | ~1,37 bln USD |
| GBP/USD | Cable | 7,6% | ~0,73 bln USD |
| USD/CAD | Loonie | 5,3% | ~0,51 bln USD |
| AUD/USD | Aussie | 4,9% | ~0,47 bln USD |
| USD/CHF | Swissie | 4,9% | ~0,47 bln USD |
| NZD/USD | Kiwi | ~1,9% | ~0,18 bln USD |
Suma: ok. 60% globalnych obrotów. Sama EUR/USD to ponad piąta część rynku.
Dlaczego akurat te waluty? Bo za nimi stoją gospodarki z głębokimi rynkami finansowymi, swobodnym przepływem kapitału i niezależnymi bankami centralnymi. A dolar jest wspólnym mianownikiem, bo pełni funkcję „waluty pojazdu" — pośrednika, przez którego przechodzi większość globalnych transakcji walutowych (o czym szerzej pisaliśmy w artykule o budowie pary walutowej).
2.2. Co je wyróżnia
Głęboka płynność. Bank wymieniający 500 mln USD na euro zrobi to na EUR/USD bez zauważalnego wpływu na kurs. Na USD/TRY to samo zlecenie mogłoby ruszyć cenę o kilkadziesiąt pipsów.
Wąskie spready. Na rynku międzybankowym EUR/USD: 0,1–0,5 pipsa. AUD/USD: 0,5–1,5. Egzotyk jak USD/TRY: 5–20 pipsów — czasem więcej. Na majorach rynek wybacza więcej błędów kosztowych; na egzotykach spread potrafi zjeść całą przewagę.
Niższa zmienność procentowa. EUR/USD w typowym dniu: 50–80 pipsów (0,4–0,7%). USD/TRY: 1–3%, w dniach kryzysowych powyżej 10%. Głęboka płynność tłumi gwałtowne ruchy.
Pełna oferta instrumentów. Spot, forward, swap, opcje waniliowe i barierowe, futures (CME), CFD. Na egzotykach oferta jest ograniczona — o szczegółach kosztów w osobnym artykule.
2.3. Tektonika: renminbi wyprzedza funta
Dane BIS 2025 potwierdzają dominację par dolarowych, ale pokazują jednocześnie historyczne przesunięcie: USD/CNY (8,1%) po raz pierwszy wyprzedził GBP/USD (7,6%). Renminbi nie jest „majorem" w klasycznym sensie — brak pełnej wymienialności, kontrola kapitału — ale pod względem obrotów jest już trzecią parą z dolarem.
Funt stracił wyraźnie: z 9,5% w 2022 do 7,6% w 2025 — najniżej od lat. Nie przestał być majorem, ale wyraźnie zszedł z piedestału.
Colin Lambert z The Full FX komentował to tak po publikacji danych BIS: cztery dominujące pary to teraz EUR/USD, USD/JPY, USD/CNY i GBP/USD — w tej kolejności. Renminbi — waluta z kontrolą kapitału — wyprzedza funta, walutę, która przez dwa stulecia była globalnym hegemonem. To coś więcej niż statystyczny przeskok.
Wśród sześciu największych par walutowych tylko USD/JPY zwiększył udział w obrotach między 2022 a 2025 rokiem — o 0,8 p.p. do 14,3%. Co ciekawe, z tego wzrostu Tokio prawie nic nie zyskało: dzienny obrót w Japonii wzrósł zaledwie o 7 mld USD, podczas gdy globalny obrót na USD/JPY skoczył o 363 mld. Większość handlu jenem przeniosła się do Singapuru i Londynu — daleko od japońskich dealing roomów.
3. Minors i crosses — pary bez dolara
3.1. Skąd nazwa „cross"
Cross to para walutowa bez dolara. Nazwa ma historyczne korzenie: kiedyś wymiana np. euro na jena wymagała „przejścia" przez dolara — najpierw EUR/USD, potem USD/JPY. Kurs EUR/JPY był „krzyżowy", wynikał z przecięcia dwóch par dolarowych. Dziś wiele crossów handluje się bezpośrednio, ale nazwa została.
Terminologia bywa niespójna. Niektóre źródła traktują „minors" i „crosses" jako synonimy. Inne rozróżniają: „minors" to crosses między walutami G10, a „crosses" to szersza kategoria obejmująca też pary typu GBP/ZAR (cross, ale nie „minor", bo ZAR to egzotyk). W tym artykule: minors = crosses między walutami G10 bez dolara.
3.2. Najpopularniejsze crosses
| Para | Waluty | Charakterystyka |
|---|---|---|
| EUR/GBP | euro / funt | Barometr relacji UK–strefa euro; pseudonim „Chunnel" |
| EUR/JPY | euro / jen | Popularna para carry trade |
| GBP/JPY | funt / jen | Ekstremalnie zmienna; pseudonimy: „Beast", „Dragon" |
| EUR/CHF | euro / frank | Przez lata „nudna" — aż do 15.01.2015 |
| AUD/NZD | AUD / NZD | Para „bratnich" walut — wąski zakres wahań |
| EUR/AUD | euro / AUD | Wrażliwa na ceny surowców (ruda żelaza, węgiel, LNG) |
| CAD/JPY | CAD / jen | Ropa (Kanada) vs polityka BoJ |
BIS nie raportuje udziałów crossów jako osobnej kategorii, ale szacuje się, że stanowią ok. 20–25% obrotów — biliony dolarów dziennie.
3.3. Kiedy cross ma sens
Niższa płynność i szersze spready — to cena za handlowanie crossem. Ale jest konkretna korzyść: czystsza ekspozycja. Jeśli uważasz, że funt osłabnie wobec euro (np. przez słabe dane z Wielkiej Brytanii), handel EUR/GBP wyrazi tę tezę precyzyjniej niż dwa osobne trade na EUR/USD i GBP/USD — bo tamte zależą jeszcze od tego, co robi dolar.
Crosses mają też zastosowanie w hedgingu korporacyjnym. Polska firma eksportująca do UK i importująca z Finlandii ma ekspozycję na GBP i EUR. Zabezpieczenie samej relacji euro–funt? EUR/GBP — cross.
GBP/JPY zasługuje na osobną wzmiankę. W typowym dniu potrafi się ruszyć o 150–200 pipsów — wielokrotnie więcej niż EUR/USD. Stąd pseudonimy Beast i Dragon. Zmienność bierze się z kombinacji dwóch czynników: funt jest wrażliwy na brytyjską politykę, a jen — na globalny apetyt na ryzyko. Kiedy oba grają w jednym kierunku, ruchy są spektakularne. Podczas referendum brexitowego w 2016 r. GBP/JPY przesunął się o kilkaset pipsów w jedną noc.
Przez trzy i pół roku SNB trzymał kurs EUR/CHF na poziomie minimum 1,20 — skupując euro za franki bez limitu. EUR/CHF był jedną z „najnudniejszych" par na rynku: kilkadziesiąt pipsów wahań. 15 stycznia 2015 o 10:30 bank bez ostrzeżenia porzucił peg. Kurs spadł z 1,20 do poniżej 0,86 w ciągu minut — ruch o ponad 2800 pipsów. Kilku brokerów detalicznych zbankrutowało (Alpari UK, Excel Markets). Podręcznikowe „ryzyko tail": nawet nudny cross może zamienić się w wulkan.
4. Egzotyki — waluty rynków wschodzących
4.1. Co czyni walutę egzotyczną
„Egzotyczny" na forexie nie ma nic wspólnego z plażami i palmami. Oznacza: niska płynność, ograniczone obroty, szerokie spready, wyższe ryzyko. Definicja jest funkcjonalna, nie geograficzna.
Klasyczna egzotyka to waluta rynku wschodzącego sparowana z dolarem lub euro: USD/TRY, EUR/PLN, USD/ZAR, USD/MXN. Istnieją też „podwójne egzotyki" — pary między dwiema walutami EM (PLN/HUF, TRY/ZAR), jeszcze mniej płynne, handlowane głównie OTC, często z pośrednictwem dolara.
Warto od razu rozbroić jedno nieporozumienie: egzotyczność to miara handlowalności, nie ocena ekonomiczna. Singapur ma PKB per capita wyższe niż USA, rating AAA od wszystkich agencji i jest trzecim centrum handlu walutowego na świecie — a dolar singapurski (SGD) to wciąż egzotyk na platformach brokerskich. Z drugiej strony jen — „waluta major" — należy do Japonii zmagającej się z dekadami deflacji i gigantycznym długiem publicznym. Klasyfikacja FX mierzy głębokość rynku, nie kondycję gospodarki.
4.2. Największe egzotyki w danych BIS
| Para | Udział (BIS 2025) | Czynniki kluczowe |
|---|---|---|
| USD/CNY | 8,1% | Taryfy, polityka PBOC, kontrola kapitału |
| USD/HKD | 3,6% | Peg z USD, przepływy z Chin |
| USD/SGD | 2,6% | MAS zarządza kursem pasmem; centrum azjatyckie |
| USD/KRW | 2,0% | Eksport elektroniki, ryzyko geopolityczne |
| USD/MXN | ~1,8% | Bliskość USA, USMCA, carry trade |
| USD/INR | ~1,6% | RBI zarządza zmiennością; duży rynek NDF |
| USD/TRY | ~0,9% | Wysoka inflacja, nieortodoksyjna polityka monetarna |
| USD/ZAR | ~0,9% | Ceny złota/platyny, ryzyko polityczne |
| USD/BRL | ~0,7% | Ceny surowców rolnych, polityka BCB |
| EUR/PLN | ~0,5% | Handel ze strefą euro, decyzje RPP |
Rozpiętość jest ogromna. USD/CNY z 8,1% to więcej niż „klasyczne majory" USD/CHF czy AUD/USD (po 4,9%). Mimo to CNY pozostaje egzotykiem — kontrola kapitału i ograniczona wymienialność onshore wciąż to uzasadniają. Z kolei EUR/PLN z ok. 0,5% to rząd wielkości mniej niż główne egzotyki azjatyckie.
4.3. Ryzyka, których majors nie mają
Ryzyko płynności. Zlecenie za 100 mln na EUR/USD? Bez śladu. Na USD/TRY? Może przesunąć kurs o kilkanaście pipsów. Mniej chętnych po drugiej stronie — prosty mechanizm.
Ryzyko polityczne. Waluty EM reagują gwałtowniej na lokalne wydarzenia. Przykład: w 2018 r. turecki bank centralny odmówił podniesienia stóp mimo galopującej inflacji (pod presją prezydenta Erdogana). Lira straciła ok. 40% w kilka miesięcy. Na EUR/USD takie scenariusze nie występują.
Ryzyko godzin handlowych. EUR/PLN jest płynny w godzinach europejskich (8:00–17:00 CET). Poza nimi spready się rozszerzają, a zlecenia mogą być realizowane po gorszych cenach. Na EUR/USD handel jest głęboki praktycznie 24 godziny.
Ryzyko „inkonwertybilności". W skrajnych przypadkach waluta egzotyczna może z dnia na dzień stać się niewymienialna. Nigeria w 2023 r. zdewaluowała nairę o 40% — przez kilka tygodni jedynym sposobem na handel NGN był rynek NDF.
Wiele walut EM (INR, BRL, KRW, CNY onshore, TWD) ma ograniczenia konwersji. Rynek obchodzi to za pomocą NDF — non-deliverable forward: kontrakt terminowy, w którym strony umawiają się na przyszły kurs, ale na koniec rozliczają jedynie różnicę kursową w dolarach. Fizyczna wymiana walut nie następuje. Rynek NDF na renminbi (offshore, tzw. CNH) jest jednym z największych na świecie. Eleganckie rozwiązanie: handlujesz ekspozycją na walutę, której technicznie nie możesz posiadać.
5. Złoty na forexie — egzotyczny mimo rozwiniętej gospodarki
Krótka odpowiedź: na forexie złoty jest walutą egzotyczną. CME Group wymienia kontrakty futures na PLN w kategorii „Emerging Market FX" — obok liry tureckiej i randa. Bloomberg i Reuters klasyfikują pary z PLN jako egzotyki.
Jednocześnie Polska jest szóstą gospodarką UE, członkiem NATO i OECD, z PKB per capita (PPP) porównywalnym z Portugalią. FTSE Russell w 2018 r. przeklasyfikował Polskę z „Emerging Market" na „Developed Market" — jako pierwszy kraj Europy Środkowej w historii. Stoxx (Deutsche Börse) zrobił to samo. Tylko MSCI wciąż klasyfikuje Polskę jako EM — choć GPW aspiruje do zmiany tego statusu w ciągu kilku lat.
Skąd rozbieżność? FTSE Russell ocenia infrastrukturę giełdową — regulacje, rozliczenia, głębokość rynku akcji. Klasyfikacja walutowa ocenia co innego: obroty na parach walutowych, spready, dostępność instrumentów. Polska giełda spełnia kryteria rynku rozwiniętego. Ale obroty na EUR/PLN i USD/PLN są wielokrotnie niższe niż na parach z frankiem czy dolarem australijskim — i to przesądza o forexowej etykietce.
Co to oznacza praktycznie? Handlujesz EUR/PLN — licz się ze spreadem 3–10 pipsów w handlu detalicznym (vs. 0,1–0,5 na EUR/USD), ograniczoną płynnością poza sesją europejską i wyższą wrażliwością na lokalne wydarzenia: decyzje RPP, dane inflacyjne, geopolitykę regionu.
FTSE Russell zalicza Polskę do grona 25 rynków rozwiniętych — razem z USA, Niemcami i Japonią. MSCI wciąż trzyma ją w kategorii Emerging Markets (1,1% indeksu EM). GPW jest w „komfortowej pozycji" (słowa prezesa Marka Dietla z 2018 r.) — bo ma dostęp do funduszy inwestujących zarówno w rynki rozwinięte, jak i wschodzące. Ale na forexie te subteletności nie mają znaczenia: dopóki obroty na parach z PLN nie zbliżą się do obrotów z CHF czy AUD, złoty pozostanie walutą egzotyczną.
6. G10 vs EM — jak banki dzielą rynek
Obok podziału majors/minors/egzotyki istnieje druga klasyfikacja, powszechna wśród instytucjonalnych graczy: waluty G10 vs waluty EM.
G10 to dziesięć najczęściej handlowanych walut: USD, EUR, JPY, GBP, CHF, AUD, CAD, NZD, SEK i NOK. Nazwa pochodzi od Group of Ten (de facto jedenaście krajów, ale walut dziesięć — bo część G10 jest w strefie euro). EM to cała reszta, dalej dzielona na „CEEMEA", „LatAm" i „Asia EM".
Ta taksonomia ma praktyczne konsekwencje. W JPMorgan, Goldman Sachs czy Deutsche Bank istnieją osobne deski: „G10 FX" i „EM FX" — z odrębnymi szefami, budżetami ryzyka i modelami wyceny. Zadzwoń do banku z zapytaniem o EUR/PLN, a trafisz do desku EM, nie G10 — choć euro jest walutą G10.
Korona norweska (NOK) to dobry przykład szarych stref. Oficjalnie waluta G10 — ale na żadnej liście „par major" nie znajdziesz USD/NOK. Norwegia ma gigantyczny fundusz naftowy (ponad 1,6 bln USD aktywów) i bardzo wysokie PKB per capita, ale jest małą gospodarką — 5,5 mln ludzi, mniej niż Śląsk. Obroty na parach z NOK wynoszą ok. 127 mld USD dziennie (BIS 2025) — dużo jak na taki kraj, za mało by rywalizować z frankiem czy jenem. NOK jest „G10, ale nie major" — kategoria, której próżno szukać w podręcznikach.
7. Jak zmienia się mapa walut
Podział na kategorie nie jest statyczny. Dane BIS z lat 1986–2025 pokazują wyraźne trendy.
Wzrost walut azjatyckich. Renminbi (CNY) w 2004 r. miał udział poniżej 1%. W 2013 — 2,2%. W 2019 — 4,3%. W 2022 — 7,0%. W 2025 — 8,5%. Czterokrotny skok w dekadę. Dolar hongkoński (HKD) urósł z 2,4% do 3,8% w jednym cyklu (skok o 95%). Won koreański wszedł do top 10 par z dolarem.
Spadek tradycyjnych mocarstw. Funt: z 13% w 2016 do 10,2% w 2025 — najniżej od lat. Euro spadło z 30,6% do 28,9% (wciąż drugie). Tokio traci udział jako centrum handlowe — na rzecz Singapuru.
Singapur wyprzedza Hongkong i Japonię razem wzięte. Singapur jest teraz trzecim centrum handlu FX na świecie z udziałem 11,8% (BIS 2025, wzrost z 9,5% w 2022). Robi więcej niż Hongkong (7,0%) i Japonia — połączone.
Kiedy obroty na parze z walutą „egzotyczną" przewyższają obroty na parze „majorowej" — jak USD/CNY vs GBP/USD — pojawia się naturalne pytanie: czy definicja majora nie powinna się zmienić? Odpowiedź rynku jest pragmatyczna: klasyfikacja zmienia się wolniej niż dane, bo instytucje i systemy potrzebują czasu. Ale zmienia się.
13. gospodarka świata, dom Samsunga i Hyundaia, PKB per capita powyżej 35 000 USD — a won koreański (KRW) to wciąż egzotyk. Powód: Korea utrzymuje ograniczenia transakcji offshore. USD/KRW ma 2,0% obrotów (BIS 2025) i jest w top 10 par, ale dopóki rynek walutowy nie będzie w pełni zliberalizowany, KRW nie opuści szufladki egzotyków. Podobieństwo do Polski jest uderzające: potęga ekonomiczna ograniczona przez rozmiar rynku walutowego.
8. Płynność to spektrum, nie trzy szufladki
Podział na trzy kategorie jest przydatnym uproszczeniem — ale nie traktuj go jako twardej granicy. Płynność walutowa to ciągła skala.
Na jednym końcu: EUR/USD — ponad 2 bln USD dziennie. Na drugim: waluty, których BIS nie wymienia z nazwy. Pomiędzy: USD/JPY (1,37 bln), AUD/USD (470 mld), USD/HKD (350 mld), EUR/GBP (ok. 100 mld), USD/TRY (ok. 80 mld), EUR/PLN (ok. 45 mld) — i dalej w dół, po jednocyfrowe miliardy.
USD/CNY z obrotami powyżej GBP/USD nie mieści się w żadnej tradycyjnej szufladce. EUR/NOK — para G10, ale z obrotami niższymi niż USD/MXN (egzotyk) — też nie. Klasyfikacja to orientacyjna mapa, nie wyrok.
9. Trzy rzeczy, które warto zapamiętać
Majors — siedem par z dolarem, ~60% rynku. Najwyższa płynność, najwęższe spready. Tu rynek wybacza błędy kosztowe.
Minors (crosses) — pary G10 bez dolara. Niższa płynność, ale czysta ekspozycja na relację między dwiema walutami. ~20–25% obrotów.
Egzotyki — pary z walutą EM. Szerokie spready, wyższa zmienność, wrażliwość na lokalne ryzyka. Tu spread potrafi zjeść przewagę.
Trzy rzeczy warto zabrać z tego artykułu. Granice się przesuwają — renminbi wchodzi do czołówki, funt spada. Płynność to spektrum, nie kategorie binarne. I złoty jest egzotyczny na forexie, rozwinięty na giełdzie — bo to dwie różne klasyfikacje, mierzące dwie różne rzeczy.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Które pary walutowe to majors?
Siedem par z dolarem: EUR/USD, USD/JPY, GBP/USD, USD/CHF, AUD/USD, USD/CAD, NZD/USD. Razem ok. 60% globalnych obrotów FX (BIS, kwiecień 2025). Najwyższa płynność, najwęższe spready, najniższa zmienność procentowa.
Czym się różni minor od crossa?
Najczęściej to synonimy — obie nazwy oznaczają parę bez dolara. W ścisłym ujęciu „cross" to każda para bez USD (w tym np. GBP/ZAR), a „minor" to cross wyłącznie między walutami G10 (np. EUR/GBP). Nazwa „cross" pochodzi od historycznej konieczności „krzyżowania" dwóch transakcji dolarowych.
Co to jest para egzotyczna?
Para łącząca walutę główną (USD, EUR) z walutą rynku wschodzącego — np. USD/TRY, EUR/PLN, USD/ZAR. Niższa płynność, szersze spready, wyższa zmienność, wrażliwość na lokalne ryzyka polityczne. „Egzotyczny" opisuje pozycję na rynku FX, nie kondycję gospodarki.
Czy złoty (PLN) jest walutą egzotyczną?
Na forexie — tak. CME klasyfikuje PLN jako „Emerging Market FX". Spready na EUR/PLN: 3–10 pipsów (detalicznie) vs. 0,1–0,5 na EUR/USD. Jednocześnie FTSE Russell od 2018 r. klasyfikuje Polskę jako rynek rozwinięty — rozbieżność wynika z różnych kryteriów (infrastruktura giełdowa vs. płynność walutowa).
Dlaczego USD/CNY nie jest majorem, skoro ma wyższe obroty niż GBP/USD?
Renminbi ma ograniczoną wymienialność i kontrolę kapitału — tradycyjne warunki „waluty majorowej" (swobodny przepływ, pełna konwertybilność) nie są spełnione. Obroty (8,1%) przewyższają GBP/USD (7,6%), co prowokuje dyskusję, ale klasyfikacja zmienia się wolniej niż dane rynkowe.
Które waluty należą do grupy G10?
Dziesięć: USD, EUR, JPY, GBP, CHF, AUD, CAD, NZD, SEK, NOK. Nazwa od Group of Ten (de facto 11 krajów, ale 10 walut — kilka jest w strefie euro). Podział G10 vs EM to alternatywna klasyfikacja, według której organizowane są deski walutowe w bankach inwestycyjnych.
Co to jest NDF?
Non-deliverable forward — kontrakt terminowy rozliczany wyłącznie w dolarach (różnicą kursową), bez fizycznej wymiany walut. Stosowany dla walut z ograniczeniami konwersji (INR, BRL, KRW, CNY onshore, TWD). Pozwala handlować ekspozycją na walutę, której nie można swobodnie kupić.
Czy na egzotykach da się zarabiać?
Tak, ale koszty i ryzyka są wyższe. Szerszy spread oznacza wyższy próg wejścia. Carry trade na egzotykach (np. kupno MXN za JPY) może się opłacać — ale wymaga gotowości na gwałtowne cofnięcia. Lepsza znajomość lokalnych fundamentów to warunek konieczny.
Kto ustala klasyfikację par walutowych?
Nikt formalnie. Podział jest zwyczajowy — kształtowany przez praktykę rynkową i konsensus uczestników. BIS raportuje obroty, ale nie klasyfikuje par. Dlatego definicje mogą się różnić: jedni zaliczają do majorów osiem par (z NZD/USD), inni sześć (bez niej).
Jak zmienił się ranking par w ostatniej dekadzie?
Kluczowy trend: renminbi (CNY) z poniżej 2% do 8,5% obrotów. USD/CNY wyprzedził GBP/USD po raz pierwszy. Funt spadł z 13% do 10,2%. Frank wzrósł z 3,9% do 6,4%. Singapur wyprzedził Hongkong i Tokio jako centrum FX w Azji. EUR/USD wciąż nr 1, ale jego udział powoli maleje.
Źródła i literatura
- BIS (2025), „Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover in April 2025", wrzesień 2025 (bis.org).
- BIS (2025), komunikat prasowy: „Global FX trading hits $9.6 trillion per day in April 2025", 30.09.2025.
- BIS (2025), Table 3: „Foreign exchange market turnover by currency" — udziały procentowe walut, kwiecień 2025.
- BIS (2025), Table 5: „Foreign exchange market turnover by currency pair" — ranking par.
- BIS (2025), Table 6: „Geographical distribution of OTC foreign exchange turnover" — centra handlu.
- BIS (2025), „Global FX markets when hedging takes centre stage", BIS Quarterly Review, grudzień 2025.
- Disruption Banking (2025), „How BIS Ranked the Real 2025 FX Power Pairs", 11.12.2025.
- The Full FX (2025), Lambert C., „10 Observations on the BIS FX Turnover Survey", 7.10.2025.
- Bank of England (2025), „Results of the FXJSC Turnover Survey for April 2025".
- Reserve Bank of Australia (2025), „2025 BIS Triennial Survey Results — Australia".
- Norges Bank (2025), „Activity in the Norwegian foreign exchange and derivatives markets in 2025".
- Banque de France (2025), „BIS triennial central bank survey: where does Paris rank?".
- CME Group (b.d.), „Polish Zloty PLN/USD Quotes" — kategoria Emerging Market FX.
- CME Group (b.d.), „Introduction to FX: Understanding FX Quote Conventions".
- FTSE Russell (2018), „FTSE Russell reclassifies Poland from Emerging Market to Developed Market status", 24.09.2018.
- GPW (2018), komunikat prasowy: „Poland promoted to Developed Market status by FTSE Russell".
- Euronews (2025), „Warsaw Stock Exchange seeks developed market status within 3–5 years", 24.10.2025.
- MSCI (b.d.), „Market Classification" — Annual Market Classification Review, msci.com.
- MSCI (b.d.), „MSCI Poland Index" — Polska w kategorii Emerging Markets.
- ESMA (2018), „Product intervention measures on CFDs".
- Fed. Reserve Board (2025), „The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition", FEDS Notes.
- Rime D., Schrimpf A. (2013), „The anatomy of the global FX market through the lens of the 2013 Triennial Survey", BIS Quarterly Review.
- Gopinath G. (2015), „The International Price System", Jackson Hole Symposium.
- King M.R., Osler C.L., Rime D. (2013), „The market microstructure approach to foreign exchange", JIMF, vol. 38.
- Lyons R.K. (2001), The Microstructure Approach to Exchange Rates, MIT Press.
- CurrencyTransfer (2023), „Exotic Currencies — Everything You Need To Know".
- BabyPips (2025), „What is Forex: Buy And Sell in Currency Pairs".
- SNB (2015), komunikat: „Swiss National Bank discontinues minimum exchange rate", 15.01.2015.
- Observator Finansowy (2020), „The Polish capital market is maturing slowly".
- SWIFT (2025), „RMB Tracker", styczeń 2025.
- CLS Group (2025), „CLS response to BIS triennial FX Survey".
- Foreign exchange market / Currency pair — hasła encyklopedyczne, Wikipedia (en).
Jarosław Wasiński
