Kredyt gotówkowy, który nie chce się skończyć. Ile kosztuje dobieranie gotówki?

Dobranie gotówki może oznaczać nowy harmonogram dla całego długu

Najpierw trzeba ustalić, co bank proponuje pod nazwą „dobranie”. Czy udzieli drugiego kredytu? Zmieni dotychczasową umowę? A może podpiszą Państwo nową, z której zostanie spłacony poprzedni kredyt, a tylko nadwyżka trafi na konto? Te operacje mogą dać podobną kwotę do wykorzystania, ale inaczej wpłynąć na wcześniejsze zadłużenie.

W tym poradniku badamy ostatni wariant: nowy kredyt zamyka stary i zapewnia dodatkowe środki. Taką konstrukcję można spotkać w kredytach konsolidacyjnych. Opisuje ją m.in. PKO Bank Polski przy pożyczce konsolidacyjnej: część pieniędzy przekazuje na spłatę innych zobowiązań, a dodatkową gotówkę na rachunek klienta. To przykład konstrukcji produktu, nie oferta wykorzystana w naszych wyliczeniach.^[1]

Jeżeli po dwóch latach pozostaje 19 754,17 zł kapitału, a klient chce otrzymać kolejne 5 tys. zł, nowy harmonogram obejmie 24 754,17 zł. Właśnie dlatego porównanie samej raty dodatkowych pieniędzy nie wystarcza. Zmiana może objąć cenę i czas spłaty całej pozostałej kwoty.

Dodatkowe 5 tys. zł i rata niższa o 226 zł. Co zmienia się w rachunku?

Przyjmijmy kredyt na 30 tys. zł, rozłożony na 60 równych rat. Oprocentowanie nominalne przez cały okres wynosi 10% rocznie, a miesięczna rata 637,41 zł. Po zapłaceniu 24 rat zostaje 19 754,17 zł kapitału. Bez zmiany umowy trzeba jeszcze zapłacić 36 rat, łącznie 22 946,81 zł.

Teraz do pozostałego kapitału dodajemy 5 tys. zł i rozkładamy całość na nowe siedem lat. Oprocentowanie pozostaje takie samo. Nie wprowadzamy prowizji ani ubezpieczenia, żeby zobaczyć sam wpływ kwoty i czasu.

Tabela obejmuje wyłącznie płatności po podjęciu decyzji, czyli po 24. racie pierwotnego kredytu. Wcześniejsze wpłaty są wspólne dla wszystkich wariantów. Dwa warianty z dobraniem zapewniają identyczne dodatkowe 5 tys. zł. Wariant bez dobrania służy jako punkt odniesienia i nie zapewnia nowych pieniędzy.

Przy wydłużeniu spłaty rata spada o 226,46 zł, czyli o ponad jedną trzecią. Tyle miesięcznej ulgi klient widzi od razu. Równocześnie końcowa data przesuwa się o cztery lata. Suma przyszłych wpłat rośnie o 11 572,86 zł.

Tej ostatniej kwoty nie należy nazywać odsetkami. Zawiera zwrot dodatkowo pożyczonych 5 tys. zł oraz 6 572,86 zł większych odsetek w porównaniu z dalszą spłatą poprzedniej umowy. W naszym modelu nie wzrosła stopa procentowa i nie pojawiła się nowa opłata. Zmieniły się kapitał i długość spłaty.

Wpływ samego okresu można sprawdzić w kalkulatorze kredytu gotówkowego w serwisie kredytowy-kalkulator.com. Dla tego przykładu należy wpisać 24 754,17 zł kapitału, 10% oprocentowania, raty równe oraz zerową prowizję i ubezpieczenie, a następnie porównać 36 i 84 miesiące.

Największy koszt bierze się z wydłużenia spłaty całego długu

Żeby zrozumieć dodatkowy rachunek, warto rozdzielić dwie decyzje. Najpierw dokładamy 5 tys. zł, zachowując dotychczasowe 36 miesięcy do końca. Potem sprawdzamy, ile kosztuje wydłużenie spłaty tak powiększonego długu do 84 miesięcy.

W pierwszym kroku suma przyszłych rat rośnie z 22 946,81 do 28 754,90 zł. Różnica to 5 tys. zł nowego kapitału i 808,09 zł odsetek za jego finansowanie przez trzy lata. W drugim kroku wydłużenie spłaty całych 24 754,17 zł podnosi sumę rat do 34 519,67 zł. Ten ruch dodaje kolejne 5 764,77 zł odsetek.

W takim porównaniu około 88% wzrostu odsetek wynika z wydłużenia okresu spłaty. To wynik naszego modelu i przyjętej kolejności porównania, a nie pozycja z bankowego cennika. Kwota 808,09 zł dotyczy dodatkowych 5 tys. zł spłacanych przez 36 miesięcy. Nie jest ceną tych pieniędzy na siedem lat.

To rozróżnienie ma praktyczny sens. Kiedy potrzebne jest 5 tys. zł, warto poprosić o ofertę na tę kwotę bez zmiany końcowej daty spłaty. Dopiero zestawienie jej z propozycją niskiej raty pokaże, ile trzeba dopłacić za większą swobodę miesięcznego budżetu.

Czy osobny kredyt na 5 tys. zł byłby tańszy?

Przy naszych założeniach osobne 5 tys. zł na 36 miesięcy kosztuje 161,34 zł miesięcznie. Po dodaniu starej raty łączna wpłata wynosi 798,75 zł. Dokładnie tyle samo co po refinansowaniu całego salda wraz z nową gotówką na pozostałe trzy lata.

Liczba umów sama nie zmienia kosztu. Przy identycznym oprocentowaniu, terminach płatności i braku opłat jedna rata od sumy kapitałów jest równa sumie rat od obu części. W prawdziwych propozycjach różnice mogą wynikać z oprocentowania, prowizji, ubezpieczenia, zwrotu kosztów starej umowy albo innych warunków. Dlatego trzeba porównywać konkretne kalkulacje.

Skąd więcej odsetek, skoro oprocentowanie pozostaje takie samo?

W pierwszym miesiącu po decyzji stary harmonogram przewiduje około 164,62 zł odsetek i 472,79 zł spłaty kapitału. W nowym, siedmioletnim kredycie odsetki wynoszą około 206,28 zł, a spłata kapitału tylko 204,66 zł. Niższa rata sprawia, że dług maleje znacznie wolniej.

Nowa umowa nie powoduje ponownego naliczenia odsetek za minione dwa lata. Tworzy harmonogram przyszłych płatności od pozostałego kapitału i nowych pieniędzy. Większe saldo dłużej pozostaje do spłaty, więc przez kolejne miesiące powstają od niego odsetki. To wystarcza, żeby rachunek urósł.

Trzy dobrania po 5 tys. zł. Rata maleje, a pięcioletni kredyt kończy się po trzynastu latach

Sprawdźmy teraz, co się stanie, gdy podobna decyzja wróci. Po dwóch latach klient dobiera 5 tys. zł i rozkłada cały pozostały kapitał na 84 miesiące. Po następnych dwóch latach robi to ponownie. Trzecie dobranie następuje po kolejnych 24 miesiącach. Za każdym razem przyjmujemy te same 10% rocznie i brak opłat.

Momenty i terminy w tabeli liczymy od pierwszej wypłaty 30 tys. zł. Każdy wskazany termin końcowy obowiązuje przy braku następnych dobrań. Przyjmujemy, że bank za każdym razem zgodził się na nowe finansowanie na niezmienionych warunkach. To założenie symulacji, nie gwarancja dostępności kredytu.

W tym przebiegu rata po każdej operacji trochę spada. Lekko maleje także saldo po dobraniu: z 24 754,17 do 24 018,96 zł. Mimo to za każdym razem oddala się ostatnia spłata. Po drugim dobraniu wypada w jedenastym roku od startu, a po trzecim w trzynastym.

Rosnąca rata nie jest konieczna, żeby dług pozostawał z nami coraz dłużej. Wystarczy co pewien czas przywrócić długi okres spłaty i pożyczyć kwotę zbliżoną do kapitału oddanego od poprzedniej zmiany. Comiesięczne obciążenie może wyglądać coraz wygodniej, podczas gdy data wyjścia z zadłużenia stale się przesuwa.

Po sześciu latach, tuż po trzecim dobraniu, klient otrzymał łącznie 45 tys. zł: początkowe 30 tys. zł i trzy razy po 5 tys. zł. Do tego momentu wpłacił 34 858,96 zł. Z tej sumy 13 877,92 zł stanowiły odsetki, a 20 981,04 zł spłata kapitału. Dlatego nadal pozostaje 24 018,96 zł kapitału do oddania.

Jeśli na tym skończy dobieranie i będzie płacił zgodnie z ostatnim harmonogramem, suma wszystkich wpłat od pierwszej umowy wyniesie 68 353,39 zł. W tym mieści się 45 tys. zł otrzymanego kapitału i 23 353,39 zł odsetek. Uczciwe porównanie musi uwzględniać wszystkie dodatkowe wypłaty. Nie można zestawić całych spłat wyłącznie z początkowymi 30 tys. zł.

Te same dodatkowe pieniądze i ten sam termin końca. Skąd 9,2 tys. zł różnicy?

Żeby porównanie było bardziej użyteczne, zachowajmy te same wypłaty: 30 tys. zł na początku oraz po 5 tys. zł w 24., 48. i 72. miesiącu. Zachowajmy również oprocentowanie 10% i siedmioletni okres spłaty każdej dodatkowej kwoty.

Zmieniamy tylko sposób traktowania wcześniejszego zadłużenia. W jednym wariancie każde dobranie tworzy nowy siedmioletni harmonogram dla całego salda. W drugim stary kredyt jest spłacany zgodnie ze swoim planem, a każde dodatkowe 5 tys. zł tworzy osobny kredyt na 84 miesiące. Wcześniejsze umowy nie są przedłużane.

Różnica wynosi około 9,2 tys. zł odsetek, choć w obu wariantach otrzymano identyczne kwoty w tych samych momentach, a ostatnia spłata przypada na 156. miesiąc. Wariant z osobnymi kredytami szybciej zmniejsza wcześniejsze zadłużenie. Cena tej oszczędności to wyższe raty w części okresu. Maksimum 803,42 zł przypada na miesiące 49–60, kiedy nakładają się stara rata i dwie raty dodatkowych kredytów. Po zakończeniu pierwotnej umowy miesięczne obciążenie wyraźnie spada.

Nie jest to dowód, że każdy powinien wybierać kilka umów. Pokazuje, co daje zachowanie dotychczasowych harmonogramów. Osoba, której budżet nie udźwignie większych miesięcznych wpłat, może potrzebować dłuższej spłaty całego zadłużenia. Powinna jednak znać koszt tej ulgi. Tego samego efektu szybszej redukcji kapitału można szukać w odpowiednio skonstruowanej jednej umowie lub w rzeczywistych nadpłatach.

Jak policzyć własną propozycję dobrania gotówki

Rachunek trzeba rozpocząć od dnia podejmowania decyzji. Do porównania wpisujemy płatności, które jeszcze pozostają, oraz te, które pojawią się po zmianie. Dawnych wpłat nie dodajemy po raz drugi. Osobno uwzględniamy należne rozliczenia kosztów starej umowy.

Warto odróżnić dwie liczby. Saldo kapitału lub kwota wymagana do zamknięcia umowy mówi, ile trzeba przekazać staremu bankowi przy wcześniejszej spłacie. Suma przyszłych rat mówi, ile pieniędzy wypłynie z domowego budżetu, jeśli umowa będzie realizowana do końca. W naszym modelu to odpowiednio 19 754,17 zł oraz 22 946,81 zł. W bankowym rozliczeniu kwota zamknięcia może obejmować także odsetki należne do konkretnego dnia i inne pozycje.

Do wstępnego policzenia zmiany kosztu finansowania można użyć następującego rachunku:

Wynik pokazuje, o ile zmienia się nominalny koszt finansowania wobec pozostawienia starych umów bez nowej gotówki. W naszym podstawowym przykładzie: 34 519,67 zł − 22 946,81 zł − 5 000 zł = 6 572,86 zł. Nie jest to RRSO. Gdy trzeba rozstrzygnąć, jak najtaniej uzyskać potrzebne 5 tys. zł, należy dodatkowo zestawić warianty zapewniające tę samą wypłatę.

Każdą pozycję trzeba policzyć tylko raz. Prowizji już włączonej do nowego zadłużenia i spłacanej w ratach nie dodajemy ponownie do sumy płatności. Zwrotu, który już zmniejszył kwotę finansowaną nowym kredytem, nie odejmujemy drugi raz. Nową gotówkę zapisujemy bez zwrotów starej umowy wykazanych osobno. Jeśli stary kredyt pozostaje czynny, jego przyszłe płatności muszą znaleźć się również po stronie wydatków po zmianie. W obu wariantach uwzględniamy opłaty wymagane poza ratami, a także ewentualną dopłatę z własnych pieniędzy przy zamknięciu starego zadłużenia. Przy oprocentowaniu zmiennym warto przeliczyć także inne przebiegi stóp; obecny harmonogram nie przesądza całego przyszłego kosztu.

O jakie dwie kalkulacje poprosić bank?

Przydatna prośba do banku może wyglądać tak:

Proszę o porównanie dwóch wariantów zapewniających dokładnie 5 tys. zł do mojej dyspozycji. Pierwszy ma zachować dotychczasową datę ostatniej spłaty, drugi przewidywać proponowaną niższą ratę. Proszę wskazać sumę wszystkich przyszłych płatności, koszty płacone osobno, kwotę zamknięcia starej umowy oraz należny zwrot jej kosztów. Chcę też wiedzieć, czy poprzedni kredyt zostanie całkowicie zamknięty.

Kwotę w tej prośbie należy zastąpić faktycznie potrzebną. Jeżeli wariant z dawną datą końca nie jest dostępny albo ma zbyt wysoką ratę, samo poznanie jego kosztu nadal pomaga ocenić cenę wydłużenia. Do zebrania punktów odniesienia można wykorzystać porównanie kredytów gotówkowych na MyBank.pl, a następnie poprosić o indywidualne propozycje na jednakowych parametrach.

Otrzymane warianty można zestawić w kalkulatorze porównania dwóch ofert kredytu. Oprócz raty warto porównać opłaty i saldo po takim samym czasie, szczególnie jeśli oferty mają różne terminy zakończenia. Rozliczenie starego kredytu trzeba uwzględnić osobno, zgodnie z powyższym rachunkiem.

Po zamknięciu starego kredytu pozostaje jeszcze rozliczenie kosztów

Przy kredycie konsumenckim istnieje prawo do wcześniejszej spłaty całości lub części zobowiązania. Po całkowitej wcześniejszej spłacie kredytodawca ma 14 dni na rozliczenie z konsumentem. Tak wynika z art. 48 i 52 ustawy o kredycie konsumenckim.^[2]

Rozliczenie powinno obejmować obniżenie kosztów dotyczących skróconego okresu, również odpowiedniej części prowizji i innych opłat poniesionych wcześniej. UOKiK udostępnia kalkulator orientacyjnego zwrotu według metody liniowej. W takim obliczeniu liczy się faktyczna liczba dni, o które skrócono umowę.^[3]

Jeżeli stary kredyt został zamknięty pieniędzmi z nowego, również trzeba sprawdzić jego rozliczenie. Osobno należy zweryfikować ewentualną prowizję za wcześniejszą spłatę. Ustawa dopuszcza ją tylko po spełnieniu określonych warunków, związanych m.in. ze stałą stopą, zapisem umowy i wysokością spłat; obowiązują także limity.^[2] W naszych modelach prowizje i pozostałe opłaty wynoszą zero, dlatego nie doliczamy także ich zwrotów.

Więcej o kontroli rozliczenia opisujemy w poradniku „Spłaciłeś kredyt wcześniej. Czy bank zwrócił wszystkie należne koszty?”.

Kiedy niższa rata może być potrzebna

Większy łączny koszt nie przekreśla każdej zmiany harmonogramu. Jeśli dochody spadły i dotychczasowe raty zaczęły przekraczać możliwości budżetu, ich obniżenie może pomóc utrzymać terminową spłatę. Wtedy warto porównać także zmianę warunków bez dobierania nowych pieniędzy. Dodatkowa gotówka powinna odpowiadać na konkretną potrzebę.

Inna sytuacja to refinansowanie na rzeczywiście korzystniejszych warunkach. Niższe oprocentowanie lub mniejsze opłaty mogą zrekompensować część kosztu wydłużenia. Trzeba to policzyć dla całej operacji. Nasza symulacja celowo utrzymuje oprocentowanie na jednym poziomie, żeby wyodrębnić skutki zmiany terminu.

Można też wybrać dłuższą umowę i nadpłacać, lecz wynik zależy od rzeczywistych wpłat, ich terminów i zasad rozliczenia. Plan „będę płacić więcej, kiedy się uda” nie daje jeszcze oszczędności. W naszym modelu wpłata około 798,75 zł miesięcznie od początku pozwoliłaby spłacić powiększone zadłużenie w 36 miesięcy, nawet gdy obowiązkowa rata wynosiłaby 410,95 zł — pod warunkiem, że nadwyżka od razu zmniejsza kapitał i nie ma dodatkowych opłat. Mechanizm wyjaśniamy szerzej w tekście o nadpłacie kredytu gotówkowego.

Własny plan można przeliczyć w kalkulatorze nadpłaty kredytu, wybierając stałą łączną miesięczną wpłatę albo stałą dodatkową nadpłatę. Rozróżnienie ma znaczenie: po obniżeniu raty taka sama nadpłata nie oznacza już takiej samej sumy kierowanej co miesiąc na kredyt.

Przed podpisaniem nowej umowy warto zapisać obok siebie trzy rzeczy: kwotę rzeczywiście potrzebnej gotówki, datę ostatniej raty i pełną sumę przyszłych płatności. Jeżeli niższa rata przesuwa koniec kredytu, różnica kosztów pokazuje cenę tej zmiany. Dopiero wtedy można zdecydować, czy miesięczna ulga jest jej warta.