Cyfrowe euro w Strasburgu: mandat może przejść bez głosowania (6–9 VII)

Co dokładnie wydarzy się dziś o 17:00

Na otwarciu każdej sesji plenarnej przewodnicząca ogłasza decyzje komisji o wejściu w negocjacje międzyinstytucjonalne. Dziś na tej liście znajdzie się pakiet jednolitej waluty, przyjęty przez komisję gospodarczą i monetarną (ECON) 23 czerwca: rozporządzenie o ustanowieniu cyfrowego euro (43 głosy za, 14 przeciw, 1 wstrzymujący się), rozporządzenie o statusie gotówki jako prawnego środka płatniczego (46:4:8) oraz rozporządzenie otwierające dystrybucję cyfrowego euro dostawcom usług płatniczych spoza strefy — w tym z Polski (43:9:6). Zapowiedź, że mandaty zostaną ogłoszone „na początku lipcowej sesji", padła wprost w komunikatach po głosowaniu.

Sam komunikat potrwa może minutę. Sprawozdania stanowiące mandaty trafiają na stronę sesji, tytuły do protokołu — i to wszystko. Żadnej debaty, żadnego głosowania, żadnych świateł na tablicy. W tej minucie zaczyna się za to bieg najkrótszego i najmniej znanego terminu w unijnej legislacji.

Cisza albo jedno głosowanie: jak działa art. 72

Mechanizm pochodzi z art. 72 Regulaminu PE i wart jest zacytowania niemal dosłownie, bo formuła powtarza się w protokole każdej sesji: posłowie lub grupy polityczne osiągające co najmniej próg średni mogą do końca dnia następującego po ogłoszeniu — czyli do jutra, do północy — zażądać na piśmie, by decyzje o podjęciu negocjacji poddano pod głosowanie. Jeżeli w tym terminie wniosek nie wpłynie, komisja może rozpoczynać negocjacje. Kropka.

Próg średni to jedna dziesiąta składu Izby — 72 z 720 posłów — i można go złożyć z grup politycznych, posłów niezrzeszonych albo dowolnej kombinacji. Jeśli podpisy się znajdą, głosowanie odbywa się jeszcze podczas tej samej sesji, w praktyce następnego dnia po upływie terminu. I tu zasada, która zaskakuje nawet brukselskich weteranów: Izba głosuje nad całym mandatem w jednym rozstrzygnięciu „tak/nie". Na tym etapie nie istnieje żaden mechanizm poprawek — 720 posłów może mandat zatwierdzić albo odrzucić, ale nie może w nim zmienić przecinka. Decyduje zwykła większość oddanych głosów, nie większość bezwzględna.

Precedensów nie brakuje: w styczniu 2023 r. identyczny wniosek posłów wymusił plenarne głosowanie nad mandatem w sprawie dyrektywy o pracy platformowej — przewodnicząca ogłosiła mandat w poniedziałek, wnioski wpłynęły w terminie, a głosowanie odbyło się nazajutrz po jego upływie. Mandat wtedy obroniono. Procedura jest więc rutynowa; nierutynowa jest stawka.

Trzy scenariusze tygodnia

Cała dramaturgia najbliższych dni sprowadza się do trzech rozgałęzień — i każde z nich inaczej ustawia kalendarz projektu aż po rok 2029.

Scenariusz A — cisza. Nikt nie zbiera 72 podpisów, mandat uprawomocnia się w środę rano, a zespół negocjacyjny pod wodzą sprawozdawcy Fernanda Navarrete może umawiać pierwszy polityczny trilog z Radą i Komisją jeszcze przed wakacyjną przerwą. Najszybsza ścieżka — i po zapowiedziach skrajnej prawicy najmniej prawdopodobna.

Scenariusz B1 — głosowanie i potwierdzenie. Wniosek wpływa, Izba głosuje w środę lub czwartek i zwykłą większością mandat utrzymuje. Paradoksalnie to dla projektu wynik lepszy niż cisza: mandat dostaje pieczątkę całego Parlamentu, co wzmacnia pozycję negocjatorów PE wobec Rady w najtrudniejszych punktach — limitach posiadania i modelu wynagradzania banków.

Scenariusz B2 — głosowanie i odrzucenie. Większość mówi „nie" i projekt spada ze ścieżki szybkiej na klasyczną: pełne pierwsze czytanie z poprawkami na jednej z kolejnych sesji, realnie najwcześniej we wrześniu. Trilog przesuwa się o kwartał lub dłużej, cel porozumienia „do końca 2026 r." staje się iluzoryczny, a za nim sypie się sekwencja pilotaż-2027/emisja-2029. To scenariusz, na który liczą przeciwnicy — i którego EBC obawia się najbardziej, bo bank otwarcie naciskał na Parlament, by zdążył ze stanowiskiem przed startem prac pilotażowych z dostawcami płatności, planowanym już na trzeci kwartał tego roku.

Mapa głosów: kto zbierze 72 podpisy

Zbiórka podpisów to formalność. Siegbert Frank Droese z frakcji Europa Suwerennych Narodów (ESN) zapowiedział po głosowaniu w ECON, że jego grupa głosowała przeciw i że plenarne rozstrzygnięcie będzie zapewne potrzebne. Sama ESN (ok. 26 mandatów) progu nie osiąga, ale Patrioci dla Europy (ok. 85) i Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (ok. 78) przekraczają go w pojedynkę — a obie grupy składały w ECON odrzucone kontrpoprawki. Wniosek o głosowanie należy więc traktować jako niemal pewny.

Trudniejsze pytanie brzmi: jak skończy się samo głosowanie. Architektura większości wygląda następująco. Za mandatem stoi koalicja, która przegłosowała go w komisji: socjaliści, liberałowie, Zieloni i Lewica — Pasquale Tridico z tej ostatniej nazwał czerwcowe rozstrzygnięcie „historycznym zwycięstwem obywateli i małych firm" — plus większość chadeckiej EPL, z której wywodzi się sprawozdawca Navarrete i której wszystkie 15 poprawek kompromisowych przyjęto. Przeciw zagłosują PfE, ESN i większość ECR; Patrioci straszą na swoich kanałach, że EBC użyje cyfrowego euro do „cenzurowania" zakupów — czemu bank kategorycznie zaprzecza, wskazując, że z założenia nie będzie widział pojedynczych transakcji.

Języczkiem u wagi pozostaje spójność samej EPL. Jeszcze w styczniu Markus Ferber ostrzegał w rozmowie z „Financial Times", że budowa większości „będzie trudna", a poparcie wewnątrz jego grupy może się „istotnie rozjechać"; nieoficjalnie mówiło się o rozstrzygnięciu „na ostatniej prostej". Od tamtej pory Navarrete przeciągnął sceptyków serią ustępstw — od twardszej ochrony prywatności po korzystniejszy dla banków model opłat — czego dowodem wynik 43:14 w komisji. Przy zwykłej większości oddanych głosów matematyka sprzyja mandatowi; pełnej pewności nie da nikt, kto pamięta, jak kapryśna bywa frekwencja czwartkowych głosowań w Strasburgu.

Niepublikowany tekst i spór o podstawę prawną

Tydzień między ECON a Strasburgiem dostarczył amunicji także proceduralnej. Według analizy prawnika Brice'a Hamarda, opublikowanej 1 lipca w eurosceptycznym „The European Conservative", tekst przyjęty przez komisję 23 czerwca — ten sam, który stanie się mandatem — na tydzień po głosowaniu wciąż nie figurował w oficjalnym rejestrze Parlamentu: krążył wśród posłów i doradców, ale opinia publiczna nie mogła go przeczytać. Jeżeli stan ten utrzymał się do dziś, posłowie podpisujący wniosek o głosowanie będą się domagać rozstrzygnięcia w sprawie dokumentu, którego wyborcy formalnie nie widzieli.

Drugi zarzut sięga głębiej: chodzi o art. 133 TFUE, na którym Komisja oparła projekt, a który upoważnia do przyjmowania środków „niezbędnych do używania euro" — zdaniem krytyków to za mało, by stworzyć trzecią formę pieniądza banku centralnego obok banknotów i rezerw, a Trybunał Sprawiedliwości niejednokrotnie uchylał akty z powodu błędnej podstawy prawnej. Hamard relacjonuje, że sam Piero Cipollone, odpowiedzialny w zarządzie EBC za projekt, zapytany o podstawę prawną publicznie nie potrafił jej z przekonaniem wskazać. Po drugiej stronie sporu stoją wszystkie trzy instytucje: Komisja jako autorka projektu, Rada, która przyjęła stanowisko negocjacyjne w grudniu, i większość ECON — ich zdaniem art. 133 wystarcza, a ostateczne słowo i tak należałoby do Trybunału, gdyby ktoś rozporządzenie zaskarżył. Dla inwestora i obserwatora rynku płatności praktyczny wniosek jest jeden: nawet po zakończeniu trilogu nad projektem może wisieć ryzyko prawne, które zmaterializuje się dopiero w Luksemburgu.

Jeśli mandat przejdzie: kalendarz do 2029 roku

Przy scenariuszu A lub B1 sekwencja wygląda tak: pierwsze trilogi z Radą i Komisją jeszcze w lipcu, cel polityczny — porozumienie międzyinstytucjonalne przed końcem 2026 r. Równolegle EBC rusza z przygotowaniami pilotażu: prace rozwojowe z wybranymi dostawcami usług płatniczych mają się zacząć w trzecim kwartale 2026 r., właściwy dwunastomiesięczny pilotaż z rzeczywistymi płatnościami — w drugiej połowie 2027 r., a pierwsza emisja, jeśli wszystko zagra, w 2029 r. Rachunek za budowę systemu EBC szacuje na około 1,3 mld euro do startu plus 320 mln euro rocznych kosztów operacyjnych od 2029 r., pokrywanych przez Eurosystem na wzór kosztów produkcji banknotów.

W trilogu na stole zostaną co najmniej trzy grube rozbieżności między mandatem PE a grudniowym stanowiskiem Rady: kto ustala limit posiadania (Parlament chce decyzji Komisji na rekomendację EBC z przeglądem co najmniej co dwa lata i pełnym głosem PE; Rada — decyzji EBC w ramach pułapu wyznaczonego przez rządy), jak wynagradzać banki-dystrybutorów oraz jak głęboko sięgnie ochrona prywatności w płatnościach online. Szczegółowo rozbieraliśmy te różnice w naszej dużej analizie pakietu — tabela „Rada kontra Parlament" z tamtego tekstu stanie się teraz mapą trilogu.

Kontekst wyścigu: rubel rusza we wrześniu

Presja kalendarza nie bierze się wyłącznie z ambicji Frankfurtu. Rosja ogłosiła, że cyfrowy rubel stanie się operacyjny we wrześniu 2026 r., Chiny od lat skalują pilotaż e-CNY, a Stany Zjednoczone poszły dokładnie odwrotną drogą: administracja Trumpa porzuciła prace nad CBDC Rezerwy Federalnej i postawiła na prywatne stablecoiny — niemal w całości denominowane w dolarze, co zdaniem zwolenników tej strategii umocni jego rolę w płatnościach transgranicznych. Christine Lagarde ubiera stawkę w konkret: dominacja amerykańskich operatorów kart daje Waszyngtonowi dźwignię polityczną, a przykład sędziów Międzynarodowego Trybunału Karnego, odciętych od finansowania po amerykańskich sankcjach, pokazuje, że „ludzie mogą stracić dostęp do jakiegokolwiek finansowania przez decyzję zapadłą po drugiej stronie oceanu". Visa i Mastercard obsługują dziś 61 procent płatności kartowych w strefie euro i niemal wszystkie transgraniczne.

Co z tego wynika dla Polski

Polska w strefie euro nie jest, ale ten tydzień dotyczy nas bardziej, niż sugeruje dystans Warszawy do Strasburga. Po pierwsze, trzeci plik pakietu — przegłosowany w ECON 43:9:6 — otwiera dystrybucję cyfrowego euro dostawcom usług płatniczych spoza strefy: polskie banki i licencjonowane instytucje płatnicze będą mogły oferować portfele cyfrowego euro na tych samych zasadach co konkurenci z Frankfurtu czy Paryża, a Polacy — z nich korzystać, na przykład przy zakupach i podróżach w strefie. Po drugie, rozstrzygnięcia trilogu o limitach, prywatności i opłatach staną się faktycznym wzorcem regulacyjnym, do którego NBP i KNF będą się odnosić w każdej krajowej dyskusji o cyfrowym złotym. I po trzecie: jeśli mandat w tym tygodniu upadnie, cała europejska odpowiedź na dolarowe stablecoiny i wrześniowy rubel przesunie się o kwartały — a to już zmienna, którą wycenią rynki walutowe, nie tylko politolodzy.