Skala rynku Forex 2026: 9,6 bln USD dziennie wg BIS — wolumeny, geografia transakcji, dominacja dolara
Czternasta edycja badania Banku Rozrachunków Międzynarodowych (Triennial Central Bank Survey), opublikowana wstępnie we wrześniu 2025 roku, a w wersji finalnej w grudniu, przyniosła rekordowe 9,6 bln USD średniego dziennego obrotu na rynku walutowym w kwietniu 2025 roku. To wzrost o 28% względem 7,5 bln USD w 2022 roku i najwyższy poziom od początku pomiarów w 1986 roku. W ujęciu globalnej płynności forex pozostaje największym pojedynczym rynkiem jednej klasy aktywów.
- 9,6 bln USD dziennie — tyle wyniósł średni obrót na rynku walutowym w kwietniu 2025 (BIS Triennial Survey), wzrost o 28% wobec 2022 roku.
- Swapy walutowe dominują, ale tracą udział — spadek z 51% do 42%; spot i forwardy rosły najszybciej, napędzane hedgingiem w warunkach podwyższonej zmienności.
- Cztery centra kontrolują 75% rynku — Wielka Brytania (37,8%), USA (18,6%), Singapur (11,8%), Hongkong (~7%); Singapur po raz pierwszy przegonił Hongkong i Japonię łącznie.
- Dolar uczestniczy w 89,2% transakcji — dominacja rośnie, nie maleje; „dedolaryzacja" okazuje się powolną dywersyfikacją ryzyka, nie rewolucją walutową.
- CLS rozlicza 7,9 bln USD dziennie — ale co najmniej 500 mld rozlicza się bilateralnie, bez ochrony PvP; ryzyko Herstatt sprzed pół wieku wciąż istnieje.
Wprowadzenie
Żeby osadzić 9,6 biliona w jakiejkolwiek ludzkiej skali: nowojorska giełda papierów wartościowych — ikona globalnych finansów, miejsce, które dla większości ludzi jest synonimem „rynku" — obraca w ciągu dnia aktywami o wartości ok. 80 miliardów dolarów (dane NYSE za listopad 2025). Forex to mniej więcej 120-krotność tej kwoty. Gdyby podzielić 9,6 biliona na 1440 minut w dobie, wychodzi ok. 6,7 miliarda dolarów na minutę. Rynek walutowy osiąga poziom dziennych obrotów NYSE w niespełna dwanaście minut.
Zanim ktoś wyciągnie z tego wniosek, że forex jest „większy od wszystkiego razem" — takie porównania, popularne w publicystyce, nie wytrzymują ścisłej weryfikacji. Rynki obligacji, derywatów stóp procentowych i giełdy akcji mają różne definicje „obrotu", a część z nich operuje na porównywalnych skalach (sam rynek OTC derywatów stóp procentowych to 7,9 bln dziennie wg tego samego badania BIS). Niemniej w sensie pojedynczego, mierzalnego rynku kasowego i pochodnych jednej klasy aktywów — walut — forex odpowiednika nie ma.
W tym artykule analizuję strukturę, geografię i walutowy skład tego rynku, opierając się na danych BIS (Triennial Survey 2025), uzupełnionych o statystyki Rezerwy Federalnej (raport The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition z lipca 2025), MFW (COFER), systemu SWIFT oraz CLS Group.
1. Anatomia rekordu — co się naprawdę stało w kwietniu 2025
1.1. Metodologia i zastrzeżenia
Badanie Triennalne BIS to najbardziej kompleksowe źródło danych o globalnym rynku FX. Przeprowadzane jest od 1986 roku co trzy lata i obejmuje dane z ponad 1100 banków oraz dealerów w 52 jurysdykcjach. Wyniki raportowane są na bazie „net-net" — po eliminacji podwójnego liczenia zarówno krajowego, jak i transgranicznego. To istotne zastrzeżenie: surowe dane byłyby znacząco wyższe.
Warto tu odnotować pewną ironię. Poprzednie badanie — kwiecień 2022 — też przypadło na okres podwyższonej zmienności, bo zbiegło się z inwazją Rosji na Ukrainę. Porównanie dwóch nadzwyczajnych miesięcy jest więc w pewnym sensie „fair", ale żaden z nich nie musi być reprezentatywny dla zwykłego miesiąca handlowego. Sam BIS to zaznacza. Bardziej miarodajne mogą być częstsze badania regionalne komitetów walutowych w Londynie, Nowym Jorku czy Singapurze — i one też pokazują trend wzrostowy, ale nieco łagodniejszy.
Niemniej nawet po skorygowaniu o efekt zmienności trajektoria jest jednoznacznie wzrostowa: z 1,24 bln w 2001 do 9,6 bln w 2025 — wzrost o 674% w niespełna ćwierć wieku. Jedyny spadek w historii pomiarów to 2016 rok (5,07 bln, minus 5,4%), kiedy pokryzysowe regulacje zmusiły banki do ograniczenia bilansów tradingowych.
Pierwsze Badanie Triennalne BIS z 1986 roku objęło zaledwie 21 krajów i wykazało dzienny obrót rzędu 188 miliardów dolarów. Trzydzieści dziewięć lat później ta kwota jest pięćdziesiąt razy większa. Żaden inny rynek finansowy nie urósł w tym tempie — a kwestionariusze, które banki centralne rozsyłają do dealerów, wciąż mają strukturę opracowaną w latach 80. Zmienił się format (z papierowych formularzy na XML), ale logika zbierania danych — nie.
1.2. Struktura instrumentów
Forex to nie jeden rynek — to pięć segmentów instrumentów, z których każdy pełni inną funkcję. Ich proporcje mówią wiele o tym, kto handluje i po co.
| Instrument | ADV kwiecień 2025 | Udział | Zmiana vs 2022 |
|---|---|---|---|
| Swapy walutowe (FX swaps) | 4,0 bln USD | 42% | +5% |
| Transakcje spot | 3,0 bln USD | 31% | +42% |
| Kontrakty forward | 1,8 bln USD | 19% | +59% |
| Opcje walutowe | 634 mld USD | 7% | +109% |
| Currency swaps | 172 mld USD | 2% | +39% |
Najciekawsza zmiana strukturalna: swapy walutowe — tradycyjnie dominujący instrument, traktowany jako „hydraulika finansowa" (bank pożycza dolary pod zastaw euro na tydzień) — straciły udział z 51% do 42%. Wzrosły spot i forwardy. Dla analityka mikrostruktury ten obraz jest czytelny: kwiecień 2025 to był miesiąc nie tyle rutynowego zarządzania płynnością, ile gorączkowego repozycjonowania portfeli i hedgingu — a to zupełnie inny charakter handlu.
Opcje walutowe podwoiły wolumen w trzy lata — z 304 mld do 634 mld USD dziennie (BIS, tabela 1). Po „Liberation Day" menedżerowie ryzyka w korporacjach i funduszach rzucili się po ochronę portfeli. Opcja działa jak polisa ubezpieczeniowa: płacisz premię, a w zamian masz gwarancję, że kurs nie przekroczy ustalonego poziomu. Gdy zmienność rośnie, cena tego ubezpieczenia idzie w górę — ale popyt rośnie jeszcze szybciej. Opcje były jedyną kategorią, w której wolumen podwoił się między dwoma badaniami.
2. Geografia transakcji — cztery stolice, jeden zegarek
Rynek walutowy jest zdecentralizowany — nie ma jednej giełdy ani parkietu. A mimo to handel jest skrajnie skoncentrowany geograficznie. Cztery centra — Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Singapur i Hongkong — odpowiadają za 75% globalnych obrotów, jak podaje BIS na bazie „net-gross" (tj. po eliminacji podwójnego liczenia krajowego, ale przed korektą o transakcje transgraniczne między dealerami).
| Centrum | ADV kwiecień 2025 | Udział globalny | Zmiana udziału vs 2022 |
|---|---|---|---|
| Wielka Brytania | 4 745 mld | 37,8% | −0,3 pp |
| Stany Zjednoczone | ~2 340 mld | 18,6% | −0,8 pp |
| Singapur | 1 485 mld | 11,8% | +2,3 pp |
| Hongkong | 883 mld | ~7% | ~0 |
| Japonia | 440 mld | ~3,5% | ~0 |
| Niemcy | 386 mld | 3,1% | +1,2 pp |
| Francja | 242 mld | ~1,9% | — |
Pytanie, które zadaje sobie każdy student finansów: dlaczego Londyn? Wielka Brytania nie jest największą gospodarką. Funt nie jest najważniejszą walutą. A mimo to — 38 centów z każdego dolara wymienionego gdziekolwiek na świecie przechodzi przez biurka w City. Bank of England raportuje, że średni dzienny obrót w samym UK wyniósł 4 745 miliardów w kwietniu 2025, wobec 3 735 miliardów trzy lata wcześniej.
Odpowiedź jest zegarowa, historyczna i infrastrukturalna. Londyn leży w strefie czasowej, która pozwala mu handlować z Azją rano i z Ameryką po południu. Kiedy o 8:00 GMT otwierają się biurka w City, Tokio kończy sesję. Kiedy o 13:00 GMT otwiera się Nowy Jork, Londyn jest w pełni operacyjny. Przez cztery godziny dziennie oba centra działają jednocześnie — i to jest najaktywniejszy moment na rynku walutowym na świecie.
Do tego dochodzi historia. Bank Anglii istnieje od 1694 roku. Greenwich pod Londynem od 1884 jest punktem odniesienia dla czasu globalnego. Infrastruktura rozliczeniowa — London Clearing House, Lloyd's, London Metal Exchange — budowała się przez stulecia. Kiedy w latach 70. XX w. narodził się nowoczesny forex, Londyn miał wszystko gotowe. Inne miasta startowały od zera.
Łatwiej zrozumieć dominację Londynu, kiedy uświadomimy sobie, co to znaczy w praktyce. Kiedy MFW codziennie wylicza wartość Specjalnych Praw Ciągnienia (SDR), za podstawę bierze londyńskie kwotowania z południa — bo o tej porze rynek jest najgłębszy. Kiedy ECB ustala referencyjny kurs EUR/USD, korzysta z danych z londyńskiej sesji. Nawet mechanizm fixingowy WM/Reuters — najszerzej stosowany benchmark walutowy na świecie, który służy do wyceny portfeli funduszy o wartości bilionów dolarów — opiera się na transakcjach zawieranych w oknie czasowym wokół 16:00 czasu londyńskiego. Londyn nie jest po prostu największy — jest infrastrukturą, na której opiera się reszta systemu.
2.1. Singapur — nowa siła w Azji
Najbardziej fascynującą zmianą w geografii forexu jest wzlot Singapuru. W 2010 roku to miasto-państwo miało 5,3% udziału i rywalizowało z Australią, Hongkongiem i Szwajcarią o czwarte miejsce. W 2025 ma 11,8% — ponad dwukrotnie więcej. Jak zauważa The Full FX w analizie z 7 października 2025, Singapur po raz pierwszy obraca więcej niż Hongkong i Japonia razem wzięte — o 162 miliardy dziennie. Dołączył tym samym do „Klubu Biliona Dolarów" — grona centrów z dziennymi obrotami przekraczającymi bilion USD.
Japonia powinna być zaniepokojona. Para USD/JPY zwiększyła wolumen o 363 miliardy dolarów dziennie między 2022 a 2025. Ale tylko 7 miliardów z tego wzrostu przypadło na Japonię. Reszta rozgrywała się offshore, głównie w Londynie i Singapurze. Jen jest coraz bardziej handlowany poza Tokio — a to oddaje pewną kontrolę nad procesem odkrywania ceny swojej własnej waluty.
Ciekawy jest też Frankfurt. Niemcy zbliżają się do Japonii — dzieli je zaledwie 54 mld USD dziennie i 0,3 punktu procentowego. Dla UE hierarchia jest jasna: kontynentalne centrum FX to Frankfurt, nie Paryż (Francja: 242 mld, Niemcy: 386 mld, wg Banque de France i BIS). Brexit nie przeniósł forexu z Londynu. Ale w ramach samej UE układ się ustabilizował.
3. Kto handluje — i kto się wycofał
Rynek walutowy składa się z warstw, z których każda przychodzi z innym motywem. BIS (Triennial Survey 2025, tabele 3–4) rozdziela uczestników na segmenty — i dopiero zestawienie tych danych obok siebie mówi coś ciekawego o tym, co działo się w kwietniu 2025.
Banki dilerskie (reporting dealers) — handel między nimi wyniósł 4,4 bln USD dziennie, czyli 46% obrotów. To rdzeń systemu: kilkanaście globalnych banków inwestycyjnych tworzących rynek. Banki nieraportujące — mniejsze instytucje, regionalne — 2,35 bln (wzrost 45%). Inwestorzy instytucjonalni — fundusze emerytalne, ubezpieczyciele, asset managerowie — 1,26 bln (wzrost 49%). Fundusze hedgingowe i firmy prop-tradingowe — 758 mld (wzrost 47%).
Jest jedno zaskoczenie, które łatwo przeoczyć w gąszczu danych. Korporacje niefinansowe były jedynym segmentem, w którym wolumen spot spadł — ze 150 do 144,5 mld (dane The Full FX za BIS). Ich aktywność w forwardach również zmalała, z 95 do 83,5 mld. Interpretacja nie wymaga zaawansowanej ekonometrii: skarbnik korporacyjny w obliczu zamętu z początku kwietnia po prostu wycofał się z rynku. Nie handluj, gdy nie musisz. To racjonalna reakcja — i zarazem dowód, że kwiecień 2025 nie był „normalnym" miesiącem.
Wolumen transakcji realizowanych przez prime brokera skoczył o 64%, do 2,16 bln USD dziennie (BIS). Fundusze hedgingowe i asset managerowie coraz chętniej korzystają z bilansu prime brokera, żeby uzyskać dostęp do głębszej płynności na lepszych warunkach. Czy ten wzrost utrzyma się po ewentualnym zaostrzeniu wymogów kapitałowych — tego nikt nie wie. Ale na razie kierunek jest jednoznaczny.
Dla skarbnika korporacji — rynek tej głębokości oznacza, że spready na głównych parach (EUR/USD, USD/JPY) to ułamki pipsa. Dwadzieścia lat temu skarbnik dzwonił do dwóch–trzech banków po kwotowanie. Dziś algorytm porcjuje zlecenie na kilkanaście platform jednocześnie.
Dla zarządzającego funduszem — nawet bardzo duże zlecenia można wykonać bez istotnego wpływu na kurs. Fundusz emerytalny rebalansujący portfel o wartości miliardów potrzebuje rynku, który to „wchłonie". Forex wchłania.
Dla tradera detalicznego — sygnał jest mniej optymistyczny. Segment „Other" (w którym BIS umieszcza m.in. agregatorów detalicznych) skurczył się z 544 mld do 273 mld dziennie. Rynek jako całość rośnie, ale detal — nie.
Według szacunków BIS i Banku Anglii, ponad 70% transakcji spot na głównych parach walutowych realizowanych jest dziś przez algorytmy — od prostych algorytmów TWAP (dzielących zlecenie równomiernie w czasie) po zaawansowane modele uczenia maszynowego, które dostosowują strategię w ułamkach sekundy. Na platformach elektronicznych takich jak EBS średni czas życia oferty kupna lub sprzedaży spadł poniżej 100 milisekund. Dla porównania: mrugnięcie okiem trwa ok. 300–400 milisekund. Oferta znika, zanim zdążysz mrugnąć — dosłownie.
4. Dolar — waluta, której nie da się ominąć
Dolar amerykański uczestniczy w 89,2% wszystkich transakcji walutowych — wzrost z 88,4% w 2022 (BIS, Triennial Survey 2025, tabela 5). Ponieważ każda transakcja FX obejmuje dwie waluty, suma udziałów wynosi 200%. Ale 89,2% to i tak liczba, nad którą warto się zatrzymać: na dziesięć transakcji walutowych na świecie mniej niż jedna odbywa się bez dolara. Wszystkie dziesięć najczęściej handlowanych par zawiera USD.
| Waluta | Udział kwiecień 2025 | ADV (przybliżony) | Zmiana vs 2022 |
|---|---|---|---|
| USD | 89,2% | ~8 560 mld | +0,8 pp |
| EUR | 28,9% | ~2 770 mld | −1,7 pp |
| JPY | 16,8% | ~1 610 mld | ≈0 |
| GBP | 10,2% | ~981 mld | −2,7 pp |
| CNY | 8,5% | ~817 mld | +1,5 pp |
| CHF | 6,4% | — | +wzrost |
| AUD | ~6% | — | ≈0 |
| CAD | ~6% | — | ≈0 |
| HKD | 3,8% | — | +1,2 pp |
To nie konwencja ani przypadek. To efekt strukturalny znany jako rola „waluty pojazdu" (vehicle currency). Jeśli brazylijska firma chce zapłacić tajlandzkiemu dostawcy, nie wymienia reali na bahty bezpośrednio — rynek real/baht jest zbyt płytki. Wymienia reale na dolary, potem dolary na bahty. Dwie transakcje zamiast jednej, obie z udziałem dolara. Im więcej ludzi handluje w dolarze, tym głębszy jest rynek dolara, tym taniej jest przez niego przechodzić — i tym więcej ludzi handluje w dolarze. Klasyczne sprzężenie zwrotne.
Frank szwajcarski awansował na szóste miejsce wśród najczęściej handlowanych walut, z udziałem 6,4% — wyprzedzając dolara australijskiego i kanadyjskiego. Handel parą USD/CHF wzrósł o 60%. To efekt statusu franka jako „bezpiecznej przystani": w momencie zawirowań inwestorzy uciekają do franka, tak jak uciekają do złota czy obligacji skarbowych. Szwajcarski Bank Narodowy, który od lat walczy z nadmierną siłą franka, zapewne przyglądał się tym danym z mieszanymi uczuciami.
4.1. Pięć wymiarów dominacji
Gdyby patrzeć wyłącznie na rezerwy walutowe, łatwo byłoby ogłosić „dedolaryzację". Ale ten wniosek zmienia się diametralnie, gdy zestawimy rezerwy z handlem FX, płatnościami, fakturami i bankowością. Raport Rezerwy Federalnej z lipca 2025 (The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition) pokazuje dominację dolara jednocześnie na pięciu płaszczyznach:
Rezerwy walutowe. Według danych MFW (COFER) za II kwartał 2025 roku, dolar to 56–58% globalnych rezerw — ok. 6,6 bln USD. Udział spadł z 72% na początku stulecia, ale blog IMF z października 2025 pokazuje, że po korekcie o efekt wyceny (osłabienie dolara mechanicznie obniża jego udział w przeliczeniu na dolary) spadek okazuje się mniejszy, niż sugerują surowe dane. Renminbi — zaledwie ok. 2%, i co zaskakujące, jego udział nie rośnie od 2022 roku (IMF COFER, potwierdzone przez Arslanalp, Eichengreen i Simpson-Bell w blogu IMF z czerwca 2024).
Płatności międzynarodowe. W systemie SWIFT dolar odpowiadał w styczniu 2025 za 50,2% wartości międzynarodowych płatności — najwyższy poziom od zmiany metodologii w 2023 (Bloomberg, 20 lutego 2025). Po wyłączeniu płatności wewnątrz strefy euro udział rośnie do ok. 60% (Rezerwa Federalna za SWIFT).
Finansowanie handlu. W akredytywach i gwarancjach bankowych (komunikaty MT 400 i MT 700 w SWIFT) dolar to ok. 80% wartości transakcji. Nawet gdy dwie azjatyckie firmy handlują ze sobą, akredytywa jest często wystawiana w dolarach — bo oba banki mają w nim płynność.
Fakturowanie. Fed cytuje dane Boz et al. (2020, IMF WP): dolar odpowiada za 96% faktur w obu Amerykach, 74% w Azji-Pacyfiku, 79% w reszcie świata. Jedyny wyjątek stanowi Europa, gdzie 66% faktur wystawianych jest w euro.
Bankowość międzynarodowa. Ok. 55% roszczeń bankowych (kredytów) i 60% zobowiązań (depozytów) denominowanych jest w dolarze — proporcja stabilna od 2000 roku (Fed 2025).
Termin „nadmierny przywilej" (exorbitant privilege) ukuł w latach 60. Valéry Giscard d'Estaing, ówczesny francuski minister finansów, a później prezydent Francji. Chodziło mu o to, że Stany Zjednoczone — jako emitent światowej waluty rezerwowej — mogą pożyczać za granicą taniej niż ktokolwiek inny i pokrywać deficyt handlowy, drukując pieniądz, który reszta świata i tak chce trzymać. Sześćdziesiąt lat później diagnoza się nie zestarzała. Według szacunków Ilzetzkiego, Reinhart i Rogoff (2021), cytowanych przez Fed, ponad połowa krajów świata kotwicy swoje waluty do dolara — formalnie lub nieformalnie. Decyzja Fedu o stopach procentowych wpływa na kurs, inflację i koszty obsługi długu w dziesiątkach krajów, które nie mają żadnego wpływu na tę decyzję.
4.2. De-dolaryzacja — co mówią dane, a co nagłówki
Czy dominacja dolara słabnie? Pytanie wraca co kilka lat, a od 2022 roku — z nową intensywnością, głównie w kontekście sankcji wobec Rosji i retoryki BRICS.
W rezerwach — tak, dolar traci udział, ale powoli i na rzecz wielu walut jednocześnie. IMF (Arslanalp, Eichengreen, Simpson-Bell, 2024) pokazuje, że stracony udział dolara przejęły „nietradycyjne waluty rezerwowe" — dolar australijski, kanadyjski, won, dolar singapurski, korony skandynawskie. Nie euro. Nie renminbi. To dywersyfikacja portfelowa, nie polityczna dedolaryzacja.
Na rynku FX dolar zyskuje — z 85% udziału w 2010 do 89,2% w 2025. Na rynku płatności SWIFT — również zyskuje. Goldman Sachs Asset Management w raporcie z 2025 konkluduje: żadna alternatywa nie dorównuje dolarowi pod względem skali i płynności. Atlantic Council w Dollar Dominance Monitor z września 2025 odnotowuje, że szczyt BRICS w Rio de Janeiro (lipiec 2025) przyniósł retoryczne ustępstwa — kraje skupiły się na negocjacjach handlowych z USA zamiast na demonstracyjnej dedolaryzacji.
Można to ująć tak: dolar traci pozycję hegemoniczną na rzecz pozycji dominującej. Różnica wydaje się semantyczna, ale nie jest — hegemonia to brak alternatyw, dominacja to przewaga mimo ich istnienia. Trend jest realny, ale powolny — i napędzany nie przez polityczną wolę, lecz przez prostą dywersyfikację ryzyka portfelowego. Zarządzający rezerwami nie kupują wonów i koron skandynawskich z ideologii. Kupują, bo mają za dużo dolara w portfelu.
5. Rozliczenia — ukryty kręgosłup rynku
9,6 biliona dolarów dziennie to nie tylko obroty. To 9,6 biliona, które muszą zostać rozliczone — ktoś musi dopilnować, żeby euro trafiły do kupującego, a dolary do sprzedającego. Jednocześnie. Jeśli jedna strona zapłaci, a druga nie — mamy do czynienia z ryzykiem rozliczeniowym (settlement risk), znanym w branży jako „ryzyko Herstatt".
Nazwa pochodzi od konkretnego dnia. 26 czerwca 1974 roku niemieccy regulatorzy zamknęli Bankhaus Herstatt o 16:30 czasu frankfurckiego — co było 10:30 rano w Nowym Jorku. Kontrahenci Herstatta po europejskiej stronie transakcji już zapłacili marki, ale nie otrzymali dolarów — bo nowojorski system CHIPS jeszcze ich nie przelał. System zamarł. Mały niemiecki bank — 35. co do wielkości w kraju — o mało nie powalił globalnego systemu rozliczeń. Bezpośrednią konsekwencją było powołanie Komitetu Bazylejskiego ds. Nadzoru Bankowego. Pośrednią, ale o wiele ważniejszą — budowa CLS.
CLS Group (Continuous Linked Settlement), uruchomiona w 2002 roku, rozlicza transakcje w 18 walutach w systemie „płatność za płatność" (PvP) — obie nogi transakcji rozliczają się jednocześnie albo nie rozliczają się wcale. W pierwszej połowie 2025 CLS rozliczała średnio 7,9 bln USD dziennie — wzrost o 12% rok do roku (raport półroczny CLS Group za H1 2025). Rekord to 19,1 bln USD w jednym dniu — 20 czerwca 2024 roku (CLS, Euromoney, Finance Magnates).
CLS codziennie rozlicza ponad 7 bilionów dolarów — ale faktyczna kwota, którą uczestnicy muszą wpłacić, to mniej niż 1% tej sumy. Multilateralny netting kompensuje wzajemne zobowiązania: jeśli bank A jest winien B miliony w dolarach, a B jest winien A miliony w euro, system oblicza saldo netto i rozlicza różnicę. W dniu rekordu (19,1 bln USD) rzeczywisty transfer wyniósł 72 miliardy — 0,38% wartości brutto. To tak, jakby sto osób przyniosło na imprezę rachunki z restauracji i zamiast przelewać sobie nawzajem setki kwot, wyliczyli, kto komu ile jest winien netto, i dokonali jednego przelewu.
Ale nie wszystko przechodzi przez CLS. System obsługuje 18 walut — a handluje się ponad 180. Spora część rynku, szacowana przez CLS na co najmniej 500 mld USD dziennie, rozlicza się bilateralnie, bez ochrony PvP — głównie w walutach rynków wschodzących, których CLS nie obsługuje. Zaktualizowany FX Global Code ze stycznia 2025 wprowadził „hierarchię wodospadową" w Zasadzie 35, rekomendując PvP jako priorytetową metodę mitygacji ryzyka. Ale rekomendacja to nie wymóg — i pół wieku po upadku Herstatta ryzyko rozliczeniowe wciąż nie zostało w pełni wyeliminowane.
6. Co z tego wynika
Skala rynku walutowego ma konsekwencje systemowe, których nie widać w nagłówkach o „rekordowych wolumenach".
Pierwsza: płynność nie jest gwarancją stabilności. Rynek tej głębokości absorbuje szoki, które na mniejszym rynku wywołałyby kryzys. Ale ta sama głębia może maskować narastanie ryzyka — bo uczestnicy zakładają, że „zawsze będzie ktoś po drugiej stronie". Dopóki nie zabraknie. W 2016 roku flash crash funta — 6% spadku GBP w ciągu dwóch minut w czasie azjatyckiej sesji, bo algorytmy wzajemnie karmiły się zleceniami sprzedaży — wstrząsnął rynkiem. Płynność zniknęła w sekundę, mimo „największego rynku świata". Skala nie chroni przed paniką.
Druga: koncentracja. Banque de France raportuje, że pięciu największych graczy na rynku paryskim odpowiada za ponad 90% obrotów (wzrost z 86% w 2022). Na poziomie globalnym kilku największych dostawców płynności generuje ponad połowę obrotów spot FX (BIS). Koncentracja oznacza efektywność w dobrych czasach — i kruchość w złych.
Trzecia: transmisja polityki pieniężnej. Anna Nordstrom, szefowa grupy rynkowej (Markets Group) nowojorskiego oddziału Rezerwy Federalnej, w keynote'cie na konferencji FX Market Structure w grudniu 2025 trafnie określiła forex jako „układ krążenia globalnych rynków finansowych i światowej gospodarki". Decyzja Fedu o stopach dociera do Bangkoku, São Paulo i Warszawy szybciej niż jakikolwiek oficjalny komunikat — bo rynek walutowy przeliczy ją na nowe kursy w ciągu milisekund.
Badanie BIS z 2028 roku pokaże, czy wzrost z 2025 był strukturalny. Kilka trendów wydaje się trwałych: rola Singapuru, algorytmizacja handlu, dywersyfikacja rezerw. Ale 89% udziału dolara w transakcjach FX trudno podważyć w dekadę — infrastruktura płynności i efekt sieciowy są zbyt silne. Najciekawsze pytanie jest inne: czy struktura rynku — coraz bardziej elektroniczna, algorytmiczna i skoncentrowana — sprosta kolejnemu szokowi na miarę „Liberation Day". Kwiecień 2025 sugeruje, że tak. Ale kwiecień 2025 nie był prawdziwym kryzysem. Był próbą generalną.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego Londyn jest największym centrum forexu, a nie Nowy Jork?
Kluczowy jest czas. Londyńska strefa czasowa (GMT/BST) pozwala na handel z Azją rano i z Ameryką po południu. W godzinach 13:00–17:00 GMT sesje londyńska i nowojorska nakładają się — to najaktywniejszy moment dnia. Do tego Londyn ma stulecia infrastruktury finansowej: Bank Anglii (od 1694), Greenwich jako punkt odniesienia czasu (od 1884), system rozliczeniowy, prawo anglosaskie i koncentrację globalnych banków. Udział UK w obrotach FX wynosi 37,8% wg danych BIS za kwiecień 2025.
Czy dane BIS za kwiecień 2025 nie są zawyżone przez zmienność związaną z taryfami?
Częściowo tak — sam BIS zaznacza, że badanie przeprowadzono w okresie podwyższonej zmienności FX. Ogłoszenia handlowe z początku kwietnia 2025 wywindowały wolumeny, szczególnie w opcjach (+109%) i forwardach (+59%). Jednak badanie z 2022 roku też przypadło na okres zmienności (inwazja Rosji na Ukrainę), więc porównanie „szok do szoku" jest przynajmniej symetryczne. Regionalne komitety FX (Londyn, Nowy Jork, Singapur) prowadzące częstsze pomiary również potwierdzają trend wzrostowy.
Czy dolar traci dominację na rynku walutowym?
Nie — na rynku FX dolar zyskuje (z 85% udziału w 2010 do 89,2% w 2025). Traci pozycję w rezerwach walutowych (z 72% w 2001 do 56–58% w 2025), ale na rzecz wielu walut jednocześnie, nie jednej alternatywy. IMF potwierdza, że po korekcie o efekty wyceny kursowej spadek jest mniejszy niż sugerują surowe dane. W płatnościach SWIFT dolar również zyskuje (50,2% w styczniu 2025 wg Bloomberg). Diagnoza: powolna dywersyfikacja ryzyka, nie dedolaryzacja.
Ile wynosi ryzyko rozliczeniowe (Herstatt risk) na dzisiejszym rynku?
CLS Group rozlicza średnio 7,9 bln USD dziennie w 18 walutach z ochroną PvP (dane za H1 2025). Ale wg szacunków CLS i BIS, co najmniej 500 mld USD dziennie rozlicza się bilateralnie, bez PvP — głównie w walutach rynków wschodzących, które nie są obsługiwane przez CLS. BIS (raport z 2019) ostrzegał, że udział transakcji rozliczanych bez PvP rośnie — z 1,9 bln (2019) do 2,2 bln USD (2022). Zaktualizowany FX Global Code ze stycznia 2025 wzmacnia rekomendacje w Zasadzie 35.
Dlaczego frank szwajcarski tak mocno zyskał w tym badaniu?
Handel parą USD/CHF wzrósł o 60%, a frank awansował na szóste najczęściej handlowane miejsce z udziałem 6,4%. To klasyczny efekt „bezpiecznej przystani" — w momencie podwyższonej zmienności (a kwiecień 2025 obfitował w szoki handlowe) inwestorzy uciekają do walut postrzeganych jako stabilne. Frank tradycyjnie pełni tę rolę obok jena i złota, korzystając ze szwajcarskiej stabilności politycznej, nadwyżki na rachunku obrotów bieżących i reputacji Szwajcarskiego Banku Narodowego.
Czym jest CLS i dlaczego ma znaczenie?
CLS Group (Continuous Linked Settlement) to infrastruktura rozliczeniowa obsługująca 18 walut w systemie „płatność za płatność" (PvP) — obie strony transakcji rozliczają się jednocześnie albo wcale. Powstała w 2002 roku jako odpowiedź na ryzyko Herstatt z 1974 roku. W H1 2025 rozliczała średnio 7,9 bln USD dziennie. Dzięki multilateralnemu nettingowi rzeczywiste przepływy stanowią mniej niż 1% wartości brutto — ale transakcje w walutach spoza systemu CLS (ponad 160 walut) wciąż rozliczają się bilateralnie, z pełnym ryzykiem kontrahenta.
Źródła
- BIS (2025), „Triennial Central Bank Survey: OTC Foreign Exchange Turnover in April 2025", Preliminary Results, wrzesień 2025.
- BIS (2025), komunikat prasowy: „Global FX trading hits $9.6 trillion per day in April 2025", 30.09.2025.
- BIS (2025), Triennial Central Bank Survey — Final Results, tabele statystyczne, grudzień 2025.
- BIS (2025), strona metodologiczna: „2025 Triennial Central Bank Survey of FX and OTC Derivatives Markets".
- BIS (2019), „FX settlement risk remains significant", BIS Quarterly Review, grudzień 2019.
- Drehmann M. i Sushko V. (2022), „The global foreign exchange market in a higher-volatility environment", BIS Quarterly Review, grudzień.
- Bank of England (2025), „Foreign exchange and OTC derivatives markets turnover survey – 2025: UK Data".
- Bank of England (2025), „BIS Triennial Survey of FX and OTC IRD Markets in April 2025 — UK Data".
- HKMA (2025), „Results of 2025 BIS Triennial Survey", 30.09.2025.
- Banque de France (2025/2026), „BIS triennial survey: where does Paris rank?".
- Fed. Reserve Bank of New York (2025), A. Nordstrom, „Keynote Address at the 2025 FX Market Structure Conference", 17.12.2025.
- Fed. Reserve Bank of New York (2026), Reichgott D., Ravazzolo F., Chung L., „The FX Market's Evolution in Focus at the 2025 FX Market Structure Conference", The Teller Window, 5.02.2026.
- Federal Reserve Board (2025), „The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition", FEDS Notes, 18.07.2025.
- IMF (2025), „Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER)", aktualizacja lipiec 2025.
- IMF (2025), „Dollar's Share of Reserves Held Steady in Q2 When Adjusted for FX Moves", blog, październik 2025.
- Arslanalp S., Eichengreen B. i Simpson-Bell C. (2024), „Dollar Dominance in the International Reserve System: An Update", blog IMF, 11.06.2024.
- Fed. Reserve Bank of Philadelphia (2025), „What Drives Global Reserve Currency Dominance?".
- Goldman Sachs Asset Management (2025), „US Dollar's Shifting Landscape: From Dominance to Diversification".
- Atlantic Council (2025), „Dollar Dominance Monitor", GeoEconomics Center, wrzesień 2025.
- SWIFT (2025), „RMB Tracker", lipiec 2025.
- Bloomberg (2025), „US Dollar's Use in Global Transactions Tops 50%, Swift Says", 20.02.2025.
- Statista (2024), „U.S. Dollar Dominates Global Payment Network SWIFT".
- CLS Group (2025), „BIS Triennial Survey 2025: CLSMarketData Insights", 23.12.2025.
- CLS Group (2025), „CLSSettlement" — strona produktowa, dane ADV >7 bln USD.
- CLS Group (2025), „CLS Welcomes U.S. Bank to CLSSettlement" — ADV 7,9 bln, H1 2025.
- CLS Group (2025), „Interim Financial Report, 30 June 2025" — rekordy: marzec 8,7 bln, kwiecień 8,1 bln.
- CLS Group (2025), „Reimagining same-day FX: additional settlement cycles" — analiza nettingu.
- Euromoney (2025), „The world's best FX clearing and settlement venue: CLS" — rekord 19,1 bln USD (20.06.2024).
- Finance Magnates (2024), „CLS Group Settles Record $19.1 Trillion in FX Payment Instructions".
- CLS Group (2025), „The T+1 journey is far from over" — Eurofi, kwiecień 2025.
- CLS Group (2025), „FX Settlement Risk — ShapingFX Series" — historia Herstatt i rola PvP.
- The Full FX (2025), „FX Turnover Hits $9.6 Trillion in BIS Triennial Survey", 1.10.2025.
- The Full FX (2025), „10 Observations on the BIS FX Turnover Survey", 7.10.2025.
- Risk.net (2025), „Do BIS volumes soar past the trend?", 15.10.2025.
- Bloomberg (2025), „Global FX Trading Soars to $9.6 Trillion Amid Tariffs", 30.09.2025.
- BestBrokers (2026), „Forex Daily Trading Volume Statistics in 2026" — dane historyczne BIS 2001–2025.
- BestBrokers (2026), „Stock Market Trading Statistics 2026" — NYSE ADV ok. 80,6 mld USD.
- BestBrokers (2025), „Global Reserve Currency Landscape 2025" — IMF COFER Q2 2025.
- Tradeweb Markets (2025), komunikat: „Record March 2025 — ADV $2.71 Trillion".
- Boz E., Casas C., Georgiadis G. et al. (2020), „Patterns in Invoicing Currency in Global Trade", IMF WP 20-126.
- Ilzetzki E., Reinhart C.M. i Rogoff K.S. (2021), „Rethinking Exchange Rate Regimes".
- Banco Central de Chile (2025), „BIS publishes results of global survey on FX and IRD markets".
- Visual Capitalist (2025), „Ranked: The World's Most Powerful Reserve Currencies".
- Wolf Street (2025), Richter W., „Status of US Dollar as Global Reserve Currency", 31.03.2025.
- MacroMicro (2025), „Share of International Payments via SWIFT by Currency".
- SWIFT (2024/2025), miesięczne raporty o udziałach walut (MT 103, MT 202).
- FX Global Code (2025), wersja zaktualizowana 24.01.2025 — Zasada 35.
- ECB (2007), „More than thirty years after the Herstatt case", Financial Stability Review.
- Bank Underground / Bank of England (2015), „BoE archives reveal little known lesson from 1974 Herstatt failure".
- OSTTRA (2025), „Herstatt Risk is No Old Hat, Half a Century on", maj 2025.
- SIFMA (2025), Capital Markets Factbook 2025.
- Zhou Xiaochuan (2009), „Reform the International Monetary System", People's Bank of China.
Jarosław Wasiński
