Skala rynku Forex 2026: 9,6 bln USD dziennie wg BIS — wolumeny, geografia transakcji, dominacja dolara

W kwietniu 2025 roku, kiedy Waszyngton ogłosił nowe taryfy celne, a indeks zmienności walutowej wystrzelił do poziomów niewidzianych od lat, na rynku walutowym wymieniano średnio 9,6 biliona dolarów dziennie. Tak wynika z czternastej edycji Badania Triennalnego BIS, opublikowanej we wrześniu 2025 (wersja finalna: grudzień). Wzrost o 28% względem 7,5 biliona z 2022 roku — i rekord od początku pomiarów w 1986. Ten artykuł rozkłada te 9,6 biliona na części: kto handluje, czym, gdzie, w jakiej walucie i jak to się rozlicza.

Wprowadzenie

9,6 biliona dolarów dziennie. NYSE — ikona globalnych finansów — obraca ok. 80 miliardami dziennie (dane za listopad 2025). Forex to 120-krotność tej kwoty. Inaczej: 6,7 miliarda na minutę, dzienny obrót NYSE w niespełna dwanaście minut. Żaden inny rynek jednej klasy aktywów nie operuje na tej skali — choć rynek OTC derywatów stóp procentowych (7,9 biliona dziennie wg tego samego badania BIS) jest porównywalny.

Porównania „forex jest większy od wszystkiego razem" — popularne w marketingu brokerów — nie wytrzymują weryfikacji. Rynki obligacji, derywatów stóp procentowych i akcji mają różne definicje obrotu. Ale w sensie pojedynczego, mierzalnego rynku jednej klasy aktywów — walut — forex odpowiednika nie ma.

Dane bazowe pochodzą z BIS (Triennial Survey 2025), uzupełnione o raport Rezerwy Federalnej (The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition, lipiec 2025), MFW (COFER), SWIFT i CLS Group. Nie powtarzam tu tego, co napisano w poprzednich artykułach o strukturze rynku — skupiam się na tym, co mówią wolumeny o stanie infrastruktury, rozkładzie siły i realnych kosztach transakcyjnych.

1. Anatomia rekordu — co się naprawdę stało w kwietniu 2025

1.1. Metodologia i zastrzeżenia

Badanie Triennalne BIS to najbardziej kompleksowe źródło danych o globalnym rynku FX. Przeprowadzane jest od 1986 roku co trzy lata i obejmuje dane z ponad 1100 banków oraz dealerów w 52 jurysdykcjach. Wyniki raportowane są na bazie „net-net" — po eliminacji podwójnego liczenia zarówno krajowego, jak i transgranicznego. To istotne zastrzeżenie: surowe dane byłyby znacząco wyższe.

Dwa ostatnie badania — kwiecień 2022 (inwazja na Ukrainę) i kwiecień 2025 (taryfy) — przypadły na miesiące podwyższonej zmienności. Porównanie szoku z szokiem jest przynajmniej symetryczne, ale żaden z tych miesięcy nie reprezentuje „normalnego" handlu. Sam BIS to zaznacza. Częstsze regionalne pomiary komitetów walutowych w Londynie, Nowym Jorku i Singapurze potwierdzają trend wzrostowy, choć łagodniejszy. Kluczowe pytanie: ile z tych 28% wzrostu to struktura, a ile artefakt jednorazowego szoku?

Niemniej nawet po skorygowaniu o efekt zmienności trajektoria jest jednoznacznie wzrostowa: z 1,24 biliona w 2001 do 9,6 biliona w 2025 — wzrost o 674% w niespełna ćwierć wieku. Jedyny spadek w historii pomiarów to 2016 rok (5,07 biliona, minus 5,4%), kiedy pokryzysowe regulacje zmusiły banki do ograniczenia bilansów tradingowych.

1.2. Struktura instrumentów

Forex to nie jeden rynek — to pięć segmentów instrumentów, każdy z inną funkcją i innym profilem uczestnika. Proporcje między nimi zmieniają się co trzy lata i mówią więcej o stanie rynku niż sam wolumen.

* Kolumna „Zmiana vs 2022" pokazuje zmianę wolumenu, nie udziału. Dla FX swaps: wolumen wzrósł o 5%, ale udział w rynku spadł z 51% do 42% — pozostałe segmenty rosły szybciej.

Najciekawsza zmiana strukturalna: swapy walutowe — tradycyjnie dominujący instrument, traktowany jako „hydraulika finansowa" (bank pożycza dolary pod zastaw euro na tydzień) — straciły udział z 51% do 42%. Wzrosły spot i forwardy. Kwiecień 2025 to nie był miesiąc rutynowego rolowania swapów. Dane wskazują na intensywne repozycjonowanie portfeli i hedging na zmienności — zupełnie inny charakter handlu niż w poprzednich badaniach, z innymi proporcjami uczestników i innym profilem ryzyka.

2. Geografia transakcji — cztery stolice, jeden zegarek

Rynek walutowy nie ma giełdy ani parkietu. A mimo to handel jest skoncentrowany w czterech miastach jak w oligopolu. Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Singapur i Hongkong odpowiadają za 75% globalnych obrotów (BIS, baza „net-gross" — po eliminacji podwójnego liczenia krajowego, ale przed korektą o transakcje transgraniczne między dealerami). Trzy czwarte globalnego handlu walutami odbywa się w promieniu kilku serwerowni.

Dlaczego Londyn? Wielka Brytania nie jest największą gospodarką. Funt nie jest najważniejszą walutą. A mimo to 38 centów z każdego dolara wymienionego gdziekolwiek na świecie przechodzi przez biurka w City — 4 745 miliardów dziennie w kwietniu 2025, wobec 3 735 miliardów trzy lata wcześniej (Bank of England). Londyn utrzymuje dominację nie dlatego, że Wielka Brytania ma najważniejszą walutę, ale dlatego, że odziedziczył i utrwalił przewagę czasu, infrastruktury i koncentracji dealerów.

Odpowiedź jest zegarowa, historyczna i infrastrukturalna. O 8:00 GMT City przejmuje pałeczkę od Tokio. O 13:00 GMT dołącza Nowy Jork. Przez cztery godziny (13:00–17:00 GMT) oba centra działają jednocześnie — to najgłębsza płynność w ciągu doby. Londyn jest jedynym miastem na świecie, które ma sesję nakładającą się zarówno z Azją, jak i z Ameryką. Ta geografia czasowa jest nie do skopiowania.

Do tego dochodzi historia. Bank Anglii istnieje od 1694 roku. Greenwich pod Londynem od 1884 jest punktem odniesienia dla czasu globalnego. Infrastruktura rozliczeniowa — London Clearing House, Lloyd's, London Metal Exchange — budowała się przez stulecia. Kiedy w latach 70. XX w. narodził się nowoczesny forex, Londyn miał wszystko gotowe. Inne miasta startowały od zera.

2.1. Singapur — nowa siła w Azji

Najbardziej fascynującą zmianą w geografii forexu jest wzlot Singapuru. W 2010 roku to miasto-państwo miało 5,3% udziału i rywalizowało z Australią, Hongkongiem i Szwajcarią o czwarte miejsce. W 2025 ma 11,8% — ponad dwukrotnie więcej. Jak zauważa The Full FX w analizie z 7 października 2025, Singapur po raz pierwszy obraca więcej niż Hongkong i Japonia razem wzięte — o 162 miliardy dziennie. Dołączył tym samym do „Klubu Biliona Dolarów" — grona centrów z dziennymi obrotami przekraczającymi bilion USD.

Japonia powinna być zaniepokojona. Para USD/JPY zwiększyła wolumen o 363 miliardy dolarów dziennie między 2022 a 2025. Zestawienie danych BIS i analizy The Full FX sugeruje, że niemal cały przyrost aktywności w USD/JPY został przechwycony poza Japonią — przede wszystkim przez Londyn i Singapur. Jen jest coraz bardziej handlowany offshore — a to oddaje pewną kontrolę nad procesem odkrywania ceny własnej waluty.

Ciekawy jest też Frankfurt. Niemcy zbliżają się do Japonii — dzieli je zaledwie 54 mld USD dziennie i 0,3 punktu procentowego. Dla UE hierarchia jest jasna: kontynentalne centrum FX to Frankfurt, nie Paryż (Francja: 242 mld, Niemcy: 386 mld, wg Banque de France i BIS). Brexit nie przeniósł forexu z Londynu. Ale w ramach samej UE układ się ustabilizował.

3. Kto handluje — i kto się wycofał

BIS (Triennial Survey 2025, tabele 3–4) rozdziela uczestników na segmenty — każdy z innym motywem handlu, innym horyzontem i innym kosztem egzekucji. Zestawienie tych danych obok siebie mówi więcej o kwietniu 2025 niż sam wolumen.

Banki dilerskie (reporting dealers) — handel między nimi wyniósł 4,4 bln USD dziennie, czyli 46% obrotów. To rdzeń systemu: kilkanaście globalnych banków inwestycyjnych tworzących rynek. Banki nieraportujące — mniejsze instytucje, regionalne — 2,35 bln (wzrost 45%). Inwestorzy instytucjonalni — fundusze emerytalne, ubezpieczyciele, asset managerowie — 1,26 bln (wzrost 49%). Fundusze hedgingowe i firmy prop-tradingowe — 758 mld (wzrost 47%).

Jest jedno zaskoczenie, które łatwo przeoczyć w gąszczu danych. Korporacje niefinansowe były jedynym segmentem, w którym wolumen spot spadł — ze 150 do 144,5 mld (dane The Full FX za BIS). Ich aktywność w forwardach również zmalała, z 95 do 83,5 mld. Spadek aktywności korporacji sugeruje ostrożniejsze podejście do hedgingu i odsuwanie części transakcji w czasie. Nie handluj, gdy nie musisz — jedyna rozsądna reakcja na zmienność, której nie potrafisz wycenić. Zarazem najczystszy dowód, że kwiecień 2025 nie był „normalnym" miesiącem.

Wolumen transakcji realizowanych przez prime brokera skoczył o 64%, do 2,16 biliona USD dziennie (BIS). Fundusze hedgingowe i asset managerowie coraz chętniej korzystają z bilansu prime brokera, żeby uzyskać dostęp do głębszej płynności na lepszych warunkach. Czy ten wzrost utrzyma się po ewentualnym zaostrzeniu wymogów kapitałowych — tego nikt nie wie. Ale na razie kierunek jest jednoznaczny.

4. Dolar — waluta, której nie da się ominąć

Dolar amerykański uczestniczy w 89,2% wszystkich transakcji walutowych — wzrost z 88,4% w 2022 (BIS, Triennial Survey 2025, tabela 5). Ponieważ każda transakcja FX obejmuje dwie waluty, suma udziałów wynosi 200%. Ale 89,2% to i tak liczba, nad którą warto się zatrzymać: na dziesięć transakcji walutowych na świecie mniej niż jedna odbywa się bez dolara. Siedem z dziesięciu najczęściej handlowanych par zawiera USD (wyjątki to EUR/GBP, EUR/JPY i EUR/CHF).

To nie konwencja ani przypadek. To efekt strukturalny — rola „waluty pojazdu" (vehicle currency). Brazylijska firma płaci tajlandzkiemu dostawcy nie w parze real/baht (zbyt płytka), ale przez dwie transakcje: real→dolar, dolar→baht. Im więcej uczestników handluje w dolarze, tym głębszy jest jego rynek, tym niższy koszt przejścia — i tym więcej uczestników go używa. To samonapędzająca się pętla płynności: dominacja dolara generuje płynność, która utrwala dominację.

4.1. Pięć wymiarów dominacji

Gdyby patrzeć wyłącznie na rezerwy walutowe, łatwo byłoby ogłosić „dedolaryzację". Ale ten wniosek zmienia się diametralnie, gdy zestawimy rezerwy z handlem FX, płatnościami, fakturami i bankowością. Raport Rezerwy Federalnej z lipca 2025 (The International Role of the U.S. Dollar — 2025 Edition) pokazuje dominację dolara jednocześnie na pięciu płaszczyznach:

Rezerwy walutowe. Według danych MFW (COFER) za II kwartał 2025 roku, dolar to 56–58% globalnych rezerw — ok. 6,6 bln USD. Udział spadł z 72% na początku stulecia, ale blog IMF z października 2025 pokazuje, że po korekcie o efekt wyceny (osłabienie dolara mechanicznie obniża jego udział w przeliczeniu na dolary) spadek okazuje się mniejszy, niż sugerują surowe dane. Renminbi — zaledwie ok. 2%, i co zaskakujące, jego udział nie rośnie od 2022 roku (IMF COFER, potwierdzone przez Arslanalp, Eichengreen i Simpson-Bell w blogu IMF z czerwca 2024).

Płatności międzynarodowe. W systemie SWIFT dolar odpowiadał w styczniu 2025 za 50,2% wartości międzynarodowych płatności — najwyższy poziom od zmiany metodologii w 2023 (Bloomberg, 20 lutego 2025). Po wyłączeniu płatności wewnątrz strefy euro udział rośnie do ok. 60% (Rezerwa Federalna za SWIFT).

Finansowanie handlu. W akredytywach i gwarancjach bankowych (komunikaty MT 400 i MT 700 w SWIFT) dolar to ok. 80% wartości transakcji. Nawet gdy dwie azjatyckie firmy handlują ze sobą, akredytywa jest często wystawiana w dolarach — bo oba banki mają w nim płynność.

Fakturowanie. Fed cytuje dane Boz et al. (2020, IMF WP): dolar odpowiada za 96% faktur w obu Amerykach, 74% w Azji-Pacyfiku, 79% w reszcie świata. Jedyny wyjątek stanowi Europa, gdzie 66% faktur wystawianych jest w euro.

Bankowość międzynarodowa. Ok. 55% roszczeń bankowych (kredytów) i 60% zobowiązań (depozytów) denominowanych jest w dolarze — proporcja stabilna od 2000 roku (Fed 2025).

4.2. De-dolaryzacja — co mówią dane, a co nagłówki

Czy dominacja dolara słabnie? Pytanie wraca co kilka lat, a od 2022 roku — z nową intensywnością, głównie w kontekście sankcji wobec Rosji i retoryki BRICS.

W rezerwach — tak, dolar traci udział, ale powoli i na rzecz wielu walut jednocześnie. IMF (Arslanalp, Eichengreen, Simpson-Bell, 2024) pokazuje, że stracony udział dolara przejęły „nietradycyjne waluty rezerwowe" — dolar australijski, kanadyjski, won, dolar singapurski, korony skandynawskie. Nie euro. Nie renminbi. To dywersyfikacja portfelowa, nie polityczna dedolaryzacja.

Na rynku FX dolar zyskuje — z 85% udziału w 2010 do 89,2% w 2025. Na rynku płatności SWIFT — również zyskuje. Goldman Sachs Asset Management w raporcie z 2025 konkluduje: żadna alternatywa nie dorównuje dolarowi pod względem skali i płynności. Atlantic Council w Dollar Dominance Monitor z września 2025 odnotowuje, że szczyt BRICS w Rio de Janeiro (lipiec 2025) przyniósł retoryczne ustępstwa — kraje skupiły się na negocjacjach handlowych z USA zamiast na demonstracyjnej dedolaryzacji.

Precyzyjniej: dolar traci hegemonię (brak alternatyw) na rzecz dominacji (przewaga mimo istnienia alternatyw). Hegemonia oznacza, że nie masz wyboru. Dominacja oznacza, że masz wybór, ale dolar i tak jest tańszy, głębszy i lepiej rozliczany. To nie semantyka — to różnica między monopolem a oligopolem z wyraźnym liderem. Trend erozji jest realny, ale napędza go dywersyfikacja ryzyka portfelowego, nie polityczna wola. Zarządzający rezerwami kupują wony i korony skandynawskie nie z ideologii. Kupują, bo mają za dużo dolara w portfelu i audytor każe im zredukować koncentrację.

5. Rozliczenia — ukryty kręgosłup rynku

9,6 biliona dolarów dziennie to nie tylko obroty. To 9,6 biliona, które muszą zostać rozliczone — ktoś musi dopilnować, żeby euro trafiły do kupującego, a dolary do sprzedającego. Jednocześnie. Jeśli jedna strona zapłaci, a druga nie — mamy do czynienia z ryzykiem rozliczeniowym (settlement risk), znanym w branży jako „ryzyko Herstatt".

Nazwa pochodzi od konkretnego dnia. 26 czerwca 1974 roku niemieccy regulatorzy zamknęli Bankhaus Herstatt o 16:30 czasu frankfurckiego — co było 10:30 rano w Nowym Jorku. Kontrahenci Herstatta po europejskiej stronie transakcji już zapłacili marki, ale nie otrzymali dolarów — bo nowojorski system CHIPS jeszcze ich nie przelał. System zamarł. Mały niemiecki bank — 35. co do wielkości w kraju — o mało nie powalił globalnego systemu rozliczeń. Bezpośrednią konsekwencją było powołanie Komitetu Bazylejskiego ds. Nadzoru Bankowego. Pośrednią, ale o wiele ważniejszą — budowa CLS.

CLS Group (Continuous Linked Settlement), uruchomiona w 2002 roku, rozlicza transakcje w 18 walutach w systemie „płatność za płatność" (PvP) — obie nogi transakcji rozliczają się jednocześnie albo nie rozliczają się wcale. W pierwszej połowie 2025 CLS rozliczała średnio 7,9 bln USD dziennie — wzrost o 12% rok do roku (raport półroczny CLS Group za H1 2025). Rekord to 19,1 bln USD w jednym dniu — 20 czerwca 2024 roku (CLS, Euromoney, Finance Magnates).

Ale nie wszystko przechodzi przez CLS. System obsługuje 18 walut — a handluje się ponad 180. Spora część rynku, szacowana przez CLS na co najmniej 500 mld USD dziennie, rozlicza się bilateralnie, bez ochrony PvP — głównie w walutach rynków wschodzących, których CLS nie obsługuje. Zaktualizowany FX Global Code ze stycznia 2025 wprowadził „hierarchię wodospadową" w Zasadzie 35, rekomendując PvP jako priorytetową metodę mitygacji ryzyka. Ale rekomendacja to nie wymóg — i pół wieku po upadku Herstatta ryzyko rozliczeniowe wciąż nie zostało w pełni wyeliminowane.

6. Co z tego wynika

9,6 biliona dziennie to nie abstrakcyjna statystyka. Ta skala ma konsekwencje operacyjne — dla skarbników, zarządzających ryzykiem i traderów — których nie widać w nagłówkach o „rekordowych wolumenach".

Pierwsza: płynność nie jest gwarancją stabilności. Rynek tej głębokości absorbuje szoki, które na mniejszym rynku wywołałyby kryzys. Ale ta sama głębia może maskować narastanie ryzyka — bo uczestnicy zakładają, że „zawsze będzie ktoś po drugiej stronie". Dopóki nie zabraknie. W 2016 roku flash crash funta — 6% spadku GBP w ciągu dwóch minut w czasie azjatyckiej sesji, bo algorytmy wzajemnie karmiły się zleceniami sprzedaży — wstrząsnął rynkiem. Płynność zniknęła w sekundę, mimo „największego rynku świata". Skala nie chroni przed paniką.

Druga: koncentracja i warunkowa płynność. Banque de France raportuje, że pięciu największych graczy na rynku paryskim odpowiada za ponad 90% obrotów (wzrost z 86% w 2022). Na poziomie globalnym kilku największych dostawców płynności generuje ponad połowę obrotów spot FX (BIS). Koncentracja oznacza efektywność w dobrych czasach — i kruchość w złych. Arkusze zleceń na EBS i Refinitiv wyglądają głęboko, ale to, co trader widzi w arkuszu, nie zawsze jest płynnością dostępną w warunkach stresu. Kwotowania algorytmów HFT wycofują się w milisekundach, gdy rynek się rusza — płynność okazuje się warunkowa. W normalnych warunkach różnica jest kosmetyczna. W stresie — może być katastrofalna (patrz: flash crash GBP 2016).

Trzecia: transmisja polityki pieniężnej. Anna Nordstrom, szefowa grupy rynkowej (Markets Group) nowojorskiego oddziału Rezerwy Federalnej, w keynote'cie na konferencji FX Market Structure w grudniu 2025 trafnie określiła forex jako „układ krążenia globalnych rynków finansowych i światowej gospodarki". Decyzja Fedu o stopach dociera do Bangkoku, São Paulo i Warszawy szybciej niż jakikolwiek oficjalny komunikat — bo rynek walutowy przeliczy ją na nowe kursy w ciągu milisekund.

Badanie z 2028 roku pokaże, ile z 28% wzrostu było strukturalne. W scenariuszu bazowym: Singapur przekroczy 15% udziału i zbliży się do pozycji USA. Dolar powinien utrzymać udział w przedziale 87–89% — efekt sieciowy i infrastruktura płynności są zbyt silne, by dekada dywersyfikacji rezerw je podważyła. Algorytmizacja handlu będzie dalej postępować. Najciekawsze pytanie nie dotyczy wolumenu — dotyczy struktury: czy rynek coraz bardziej elektroniczny, algorytmiczny i skoncentrowany sprosta szokowi, w którym zawodzą jednocześnie płynność, rozliczenia i infrastruktura. Kwiecień 2025 sugeruje, że infrastruktura wytrzymała. Ale kwiecień 2025 nie był prawdziwym kryzysem — rynki nie zamarzły, banki nie upadły, CLS nie stanął. Prawdziwym testem będzie dzień, gdy wszystko to nastąpi jednocześnie.

Jarosław Wasiński

Redaktor naczelny MyBank.pl • Analityk rynków makroekonomicznych i walutowych

mgr Jarosław Wasiński – niezależny analityk i praktyk z ponad 20-letnim doświadczeniem w sektorze finansowym. Aktywnie zaangażowany w rynek Forex od 2007 roku, ze szczególnym naciskiem na analizę fundamentalną, strukturę rynków OTC oraz rygorystyczne zarządzanie ryzykiem kapitału (Risk Management).

• Twórca i redaktor naczelny portalu MyBank.pl, dostarczającego rzetelną wiedzę o finansach od 2004 roku.
• Autor setek wnikliwych komentarzy rynkowych, analiz strukturalnych i materiałów edukacyjnych dla inwestorów.
• Zwolennik transparentności rynków finansowych, promujący edukację opartą na twardych danych i raportach instytucjonalnych.

Treści mają charakter edukacyjny i informacyjny – nie stanowią porady inwestycyjnej ani rekomendacji. Pamiętaj! Inwestowanie na rynkach lewarowanych (Forex/CFD) wiąże się z wysokim ryzykiem szybkiej utraty kapitału.