Na lotnisku w Antalyi, dwadzieścia metrów za odbiorem bagażu, stoi rząd bankomatów z wielkim napisem EURO — DOLLAR — LIRA. Zmęczona rodzina z Polski wkłada kartę, ekran proponuje „wypłatę z przewalutowaniem", palec ląduje na zielonym przycisku i w dwadzieścia sekund z wakacyjnego budżetu znika równowartość dobrej kolacji. Ten tekst istnieje po to, żeby ta scena nie przydarzyła się Tobie. Turcja to w tym sezonie ponad połowa polskich rezerwacji wakacyjnych, lira właśnie zanotowała historyczne minimum wobec złotego, a turecka inflacja wciąż przekracza 32 procent — i z tej trójki faktów wynika więcej praktycznych decyzji, niż podejrzewa większość plażowiczów. Policzyliśmy wszystko: od realnego kursu liry po prowizję konkretnego bankomatu.

Dziś około 17:00 przewodnicząca otworzy lipcową sesję w Strasburgu i — do zwyczajowo na wpół pustej sali poniedziałkowej — odczyta komunikat proceduralny, od którego zależy los projektu wartego 1,3 miliarda euro. Mandat negocjacyjny w sprawie cyfrowego euro zostanie ogłoszony i zacznie tykać zegar: jeśli do jutrzejszej północy 72 posłów nie zażąda na piśmie głosowania, największy europejski projekt monetarny od czasu banknotów przejdzie do trilogu w całkowitej ciszy. A jeśli zażąda — czeka nas jedno głosowanie „tak/nie", bez prawa do ani jednej poprawki. Oto instrukcja obsługi tygodnia, którego mechaniki nie wyjaśni Państwu żaden komunikat prasowy.

Drugiego stycznia w jednej z sofijskich piekarni bochenek, który 31 grudnia kosztował 0,89 lewa, miał na etykiecie 1,19 lewa — 33 procent w górę w czterdzieści osiem godzin. Sześć miesięcy później wiemy już, czy to był zwiastun katastrofy, czy tylko wybryk jednego piekarza. Bułgaria przeszła przez pierwszą w historii zamianę waluty transmitowaną w czasie rzeczywistym przez aplikacje do skanowania etykiet — i zostawiła po sobie komplet danych, których brakowało każdej polskiej dyskusji o euro. Prześwietlamy je wszystkie: od kontrfaktycznych modeli EBC po raport banku centralnego z 30 czerwca.

Cyfrowe euro bywa przedstawiane albo jako nieunikniony następca gotówki, albo jako narzędzie, które pozwoli władzom śledzić każdą kupioną kawę. Oba obrazy są mocno przesadzone. Projekt Europejskiego Banku Centralnego jest znacznie bardziej przyziemny — a mimo to jego stawka wykracza daleko poza kolejną aplikację do płacenia. Chodzi o to, kto odpowiada za pieniądze Europejczyków, przez czyją infrastrukturę przechodzą ich transakcje i jak duża część rynku płatniczego pozostanie zależna od firm spoza Unii Europejskiej.

Każdy, kto choć raz wymieniał walutę przed urlopem, zna to pytanie: „poczekać do piątku, czy kupić dziś?". Internet i kantorowe mądrości mają na to dziesiątki sprzecznych odpowiedzi — ale prawie nikt nie sprawdził tego na danych. Zrobiliśmy to za Was. Pobraliśmy z API Narodowego Banku Polskiego komplet 22 732 dziennych notowań euro, dolara, franka i funta z lat 2004–2026, policzyliśmy zwroty, sezonowość i częstości, a każdą tezę przepuściliśmy przez test statystyczny. Trzy wyniki nas zaskoczyły. Jeden kantorowy mit rozpadł się w pył — i to w wyjątkowo elegancki sposób.