Co się dzieje, gdy wszyscy są przygotowani na kryzys? Analiza zjawiska
W świecie ekonomii i finansów panuje przekonanie, że najgorsze kryzysy to te, których nikt się nie spodziewa – "Czarne Łabędzie".
Aktualny kurs TRY na żywo z rynku Forex:
Aktualne kursy TRY na podstawie notowań Narodowego Banku Polskiego obowiązujące od dnia 2026-01-30.
Lira turecka (ang. Turkish lira) jest oficjalną walutą Turcji i jest używana również w Tureckiej Republice Cypru Północnego (podmiocie uznawanym międzynarodowo głównie przez Turcję). Jej kod w standardzie ISO 4217 to TRY; w praktyce często spotyka się skrót TL oraz znak waluty ₺, wprowadzony w 2012 roku. 1 lira dzieli się na 100 kuruşów (często zapisywanych jako kr). Nazwa „kuruş” wywodzi się z europejskiej tradycji monet typu „grosz/groschen” (od fr. gros – „gruby/duży”).
Lira turecka ma korzenie w schyłkowym okresie Imperium Osmańskiego – pierwszą lirę wprowadzono do obiegu w 1844 roku, a jej wartość oparto na bimetalizmie (relacji srebra do złota). Po powstaniu Republiki Turcji waluta była stopniowo modernizowana. Do reformy alfabetu z 1928 roku w użyciu dominowało pismo oparte na alfabecie arabskim, a po zmianach administracyjnych i kulturowych w kolejnych dekadach rosło znaczenie nowoczesnych emisji banknotów i monet. Największą zmianę w nowszej historii przyniosła wysoka inflacja końca XX i początku XXI wieku: w 2005 roku przeprowadzono denominację, usuwając sześć zer – 1 nowa lira = 1 000 000 starych lir. W standardzie ISO 4217 oznaczało to przejście od TRL (stara lira) do TRY (obecna lira). Od 2009 roku zrezygnowano też z określenia „nowa” w nazwie waluty, pozostawiając ten sam przelicznik.
Za politykę pieniężną odpowiada Centralny Bank Republiki Turcji (CBRT). Ustanowiono go w 1930 roku, a działalność operacyjną rozpoczął w 1931 roku. Bank centralny odpowiada m.in. za prowadzenie polityki monetarnej oraz emisję banknotów, natomiast monety są bite przez państwową mennicę (Türkiye Cumhuriyeti Darphanesi) działającą w strukturach państwa.
Kurs liry tureckiej w ostatnich latach bywa zmienny, co zwiększa ryzyko przy rozliczeniach w handlu i przy planowaniu wydatków turystycznych. W praktyce znaczenie mają zarówno czynniki krajowe (inflacja, stopy procentowe, polityka gospodarcza), jak i globalne nastroje na rynkach wschodzących. Aktualne notowania możesz śledzić w sekcji kursów walut oraz porównać je z dolarem amerykańskim i euro.
W obiegu funkcjonują monety w nominałach 1, 5, 10, 25 i 50 kuruşów oraz 1 lira (spotyka się też 1 kuruş, choć w praktyce jest rzadko używany). W codziennych płatnościach drobne nominały bywają wykorzystywane głównie do wydawania reszty, a przy małych kwotach często widać zaokrąglenia do pełnych lir – zwłaszcza tam, gdzie dominuje szybki obrót gotówką.
Aktualne banknoty to nominały 5, 10, 20, 50, 100 i 200 lir. Na awersach banknotów znajduje się portret Mustafy Kemala Atatürka, a rewersy przedstawiają wybrane postaci i motywy związane z nauką, kulturą i historią Turcji. W praktyce w bankomatach i w handlu najczęściej spotyka się średnie nominały (np. 20–100 TRY), a wyższe banknoty są wygodniejsze przy większych zakupach lub wypłatach.
Zarówno monety, jak i banknoty mają cechy ułatwiające rozpoznanie nominału (różne rozmiary i elementy graficzne), a banknoty wyposażono w typowe zabezpieczenia stosowane we współczesnej gotówce, takie jak znak wodny czy elementy optyczne widoczne pod światło.
Na globalnym rynku walutowym dominują główne waluty, takie jak USD i EUR. Waluty rynków wschodzących – w tym TRY – mają mniejszy udział w światowych obrotach, choć pozostają istotne dla uczestników rynku zainteresowanych ekspozycją na gospodarki rozwijające się oraz dla firm rozliczających handel z Turcją.
Dla Polaków lira turecka najczęściej ma znaczenie w dwóch sytuacjach: przy wyjazdach turystycznych oraz w kontaktach handlowych z Turcją. W miejscowościach turystycznych często spotyka się ceny także w euro lub dolarach, ale przy płatnościach warto zwracać uwagę na kurs przeliczenia oferowany przez sprzedawcę lub operatora płatności. Jeżeli planujesz wyjazd, sensowne bywa obserwowanie kursu z wyprzedzeniem i wymiana w dogodnym momencie (bez „polowania” na krótkoterminowe ruchy).
Warto pamiętać o dwóch datach ważnych dla współczesnej liry: w 2005 roku usunięto z nominałów sześć zer (1 „nowa lira” = 1 000 000 starych lir), a w 2012 roku oficjalnie upowszechniono znak waluty ₺, który dziś jest standardowym oznaczeniem w obiegu.
Okres „przejściowy” po denominacji ma też swoją nazwę: w latach 2005–2008 waluta funkcjonowała oficjalnie jako Yeni Türk Lirası („Nowa lira turecka”), a od stycznia 2009 wrócono do nazwy „lira turecka” i skrótu TL bez członu „nowa”.
Symbol ₺ zaprezentowano publicznie 1 marca 2012 r. – wybrano go w konkursie organizowanym przez bank centralny Turcji, żeby ujednolicić i wzmocnić rozpoznawalność waluty w zapisie.
Nazwa podjednostki kuruş jest spokrewniona z europejską rodziną nazw typu „grosz/groschen” (wywodzoną m.in. od franc. gros – „gruby/duży”), co jest śladem dawnych wpływów w nazewnictwie monet.
Ciekawostką jest też to, że lira (TRY) jest używana nie tylko w Turcji, ale również w Tureckiej Republice Cypru Północnego – w praktyce w obiegu spotkasz tam te same oznaczenia TL i ₺.
| Data | Kurs średni | Zmiana |
|---|---|---|
| 2026-01-30 | 0,0813 | 0.49% |
| 2026-01-29 | 0,0809 | 0.25% |
| 2026-01-28 | 0,0807 | 0.86% |
| 2026-01-27 | 0,0814 | 0.49% |
| 2026-01-26 | 0,0818 | 0.97% |
| 2026-01-23 | 0,0826 | 0.48% |
| 2026-01-22 | 0,0830 | 0.48% |
| 2026-01-21 | 0,0834 | 0.24% |
| 2026-01-20 | 0,0832 | 0.83% |
| 2026-01-19 | 0,0839 | 0.12% |
W świecie ekonomii i finansów panuje przekonanie, że najgorsze kryzysy to te, których nikt się nie spodziewa – "Czarne Łabędzie".
Kurs USD/PLN, kontynuując wczorajszą paniczną wyprzedaż, pogłębił spadki do poziomu 3,54 zł, testując minima niewidziane od 2018 roku i otwierając drogę do ataku na psychologiczną barierę 3,50 zł.
To, co dzieje się na rynkach surowcowych w ostatnich godzinach, wymyka się tradycyjnym modelom analitycznym.
Zakup atrakcyjnej nieruchomości, nabycie nowego auta prosto z salonu, gruntowny remont domu... To tylko niektóre z dużych inwestycji, do których potrzebna jest pokaźna suma gotówki.
W realiach 2026 roku, gdy stopy procentowe wciąż determinują ostrożną politykę banków, a algorytmy scoringowe stają się coraz bardziej wyrafinowane, uzyskanie kredytu hipotecznego lub gotówkowego wymaga czegoś więcej niż tylko stałego dochodu.
Początek 2026 roku przynosi na rynkach walutowych trzęsienie ziemi, którego epicentrum znajduje się w Waszyngtonie, ale fala uderzeniowa z impetem dociera nad Wisłę, windując polską walutę na szczyty niewidziane od lat.
Umowa handlowa między Unią Europejską a krajami Mercosur (Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem) budzi skrajne emocje, zdominowane w polskiej debacie publicznej przez uzasadnione obawy rolników.